I SA/Gd 165/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania renty strukturalnej oddala skargę. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – dalej jako "Kierownik Biura Powiatowego ARiMR" decyzją z dnia 29 września 2011 r. wydaną m. in. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – dalej jako "Kpa": 1. uchylił decyzję ostateczną nr 0208-2008-001522 z dnia 13 października 2008 r., 2. orzekł o odmowie przyznania J. B. renty strukturalnej, 3. nadał rygor natychmiastowej wykonalności decyzji wymienionej w pkt 2. W uzasadnieniu decyzji podano, że J. B. złożył w dniu 30 czerwca 2008 r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej, zaś decyzją z dnia 13 października 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał J. B. rentę strukturalną od września 2008 r. do stycznia 2017 r. W dalszej kolejności podano, że w dniu 14 kwietnia 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęły dokumenty nadesłane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa (KRUS), tj. pismo z dnia 13 kwietnia 2011 r. oraz decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników dotycząca K. B. (przejmującej gospodarstwo rolne w sprawie renty strukturalnej J. B.). K. B. została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 28 czerwca 2007 r. W związku z otrzymaniem ww. dokumentów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR postanowieniem z dnia 6 września 2011 r. wznowił z urzędu postępowanie, ponieważ pojawiły się istotne dla sprawy, nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 Kpa). W ramach wznowionego postępowania stwierdzono, że K. B. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 2005 r. do 28 czerwca 2007 r.; legitymowała się więc stażem pracy w rolnictwie równym 1 rok, 11 miesięcy i 28 dni. Tymczasem wymagany staż pracy w rolnictwie przejmującego gospodarstwo rolne uprawniający wnioskodawcę do uzyskania renty strukturalnej, określony w § 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.). – dalej jako "rozporządzenie" został określony na okres 3 lat. Zauważono i podkreślono, że ww. termin ma charakter materialny, nie może być skracany ani przywracany. J. B. złożył odwołanie od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR). Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej. W uzasadnieniu odwołania J. B. podniósł, że KRUS orzekał w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez jego córkę dopiero w tym roku. Nie była to więc nowa okoliczność, nieznana organowi orzekającemu w dniu wydania decyzji uchylonej. W czasie wydawania decyzji przyznającej rentę strukturalną córka podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, co tym samym uzasadniało przyznanie renty strukturalnej. Odwołujący zwrócił uwagę na różnice między treścią pisma KRUS z dnia 23 lipca 2008 r., w którym stwierdzono, że córka podlegała przez okres 3 lat ubezpieczeniu społecznemu rolników a aktualnym pismem KRUS. W jego ocenie zachodzi konieczność wyjaśnienia zaistniałych różnic i ich źródła. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z 14 grudnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na gruncie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa informacja otrzymaną z KRUS o tym, że K. B. została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 28 czerwca 2007 r. tj. od dnia podjęcia pracy najemnej za granicą, uzasadniała stwierdzenie, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, stanowiące podstawę wznowienie postępowania. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z § 4 pkt 5 i 6 rozporządzenia, rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną i prowadzącemu na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium RP, jeżeli m. in. przekazał gospodarstwo rolne o określonej powierzchni i zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1b rozporządzenia, umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego może być zawarta z osobą fizyczną, która łącznie spełnia określone w rozporządzeniu warunki, w tym posiada kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej. W § 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia przyjęto, że osoba fizyczna posiada kwalifikacje zawodowe, o których mowa w ust. 1 pkt 1b, jeżeli ma (...) wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3 letni staż pracy w rolnictwie. Zgodnie zaś z ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres, liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, w którym osoba przejmująca gospodarstwo rolne podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ odwoławczy zauważył, że według zaświadczenia z dnia 23 lipca 2008 r. sporządzonego przez KRUS i złożonego do akt pierwotnie prowadzonej sprawy K. B. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 2005 r. do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyński, jako domownik. Okoliczność ta potwierdzona została także oświadczeniem T. B. i J. B. Organ odwoławczy odnotował, że do informacji o tym, iż K. B. została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 28 czerwca 2008 r. KRUS dołączył decyzje z dnia 31 marca 2011 r. skierowane do J. B. W decyzjach tych wskazano, że w związku z tym, iż K. B. podjęła pracę najemną na terenie Wielkiej Brytanii, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu jako domownik, gdyż na podstawie art. 11 ust. 3(a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 883/2004, osoba wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek na terytorium jednego państwa podlega jego ustawodawstwu, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa. Organ odwoławczy, w świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, wyraził nadto wątpliwość co do spełnienia przez nabywcę gospodarstwa warunku, o którym mowa w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. K. B. zobowiązała się bowiem do prowadzenia osobiście działalności rolniczej na przejętych użytkach rolnych przez okres co najmniej 5 lat. Niemniej jednak brak jest sformułowanych w tym zakresie konsekwencji prawnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. B. wniósł o uchylenie w całości decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR a nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając skargę skarżący przytoczył treść § 7 ust. 2 rozporządzenia, wedle którego osoba fizyczna posiada odpowiednie kwalifikacje, m. in. gdy posiada wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3 letni staż pracy w rolnictwie. Natomiast ust. 3 stanowi, że za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres, liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, w którym osoba przejmująca gospodarstwo rolne podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Skarżący stwierdził, że analizując powyższe przesłanki na gruncie rozpoznawanej sprawy należy uznać, że w dniu wydania decyzji z dnia 13 października 2008 r. o przyznaniu renty strukturalnej, K. B. spełniała wymienione warunki. Potwierdzone to zostało postanowieniem z dnia 18 września 2008 r. o spełnieniu wstępnych warunków do wydania renty strukturalnej, a następnie decyzją z dnia 13 października 2008 r. Przyjęcie, że K. B. w dacie wydania decyzji nie spełniała prawem określonego warunku w dacie wydania decyzji oznaczałoby zdaniem skarżącego, że organ administracji publicznej wydał wadliwe rozstrzygnięcie wskutek zawinionego przez siebie błędu. Skarżący kwestionując ustalenie organów w zakresie, w jakim K. B. nie spełniała wymogu 3 letniego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników stwierdził, iż jest ono dla niego niezrozumiałe i pozostaje w sprzeczności z zasadą wyrażona w art. 8 Kpa. Skarżący podkreślił, że na dzień ubiegania się, a następnie na dzień wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, K. B. spełniała warunek 3 letniego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Przez cały ten czas były także opłacane składki. Skarżący stwierdził, iż posiadając urzędowe zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu sporządzone przez KRUS oraz opłacając składki z tego tytułu nie mógł się spodziewać, że warunek ten nie został spełniony. Skarżący stwierdził, że problem ponownego ustalenia przez organ rentowy niepodlegania ubezpieczeniu rolniczemu był rozstrzygany przez Sąd Najwyższy. Przywołując wydane w tym zakresie orzeczenia Sądu Najwyższego wskazała na tezę, wedle której decyzja wydana na skutek błędu organu rentowego ma prawnokształtujący charakter i nie może być zmieniona ze skutkiem wstecznym. Skutki tej wadliwości nie mogą obciążać osoby zainteresowanej. Dyrektor Oddziału ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym, w wyniku wznowienia postępowania, którą uchylono decyzję ostateczną przyznającą J. B. rentę strukturalną. Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z ogólną zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 Kpa), decyzje takie mogą być uchylone, zmienione lub wzruszone tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego lub ustawach szczególnych. Powyższa zasada ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji skutków prawnych opartych na decyzjach ostatecznych. Przesłanki i tryb wzruszania decyzji ostatecznych, jako odstępstwo od zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej podlegają więc wykładni ścisłej, a podważenie trwałości takiej decyzji może nastąpić tylko na zasadach określonych we właściwych przepisach. Jednym z trybów wzruszenia decyzji ostatecznej jest, zastosowany w niniejszej sprawie, tryb wznowienia postępowania, który stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyczerpująco wyliczoną w przepisach prawa procesowego. Podstawą wzruszenia ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 13 października 2008 r. na mocy, której przyznano skarżącemu rentę strukturalną była przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. W myśl tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczna wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw nowych okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem, aby organ mógł ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę administracyjną, łącznie musiały zaistnieć następujących przesłanki: 1) sprawa została zakończona decyzją, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji (ostateczną), 2) wyszły na jaw nowe okoliczności lub nowe dowody, 3) wspomniane okoliczności lub dowody są istotne dla sprawy oraz 4) istniały w momencie wydania decyzji, lecz nie były znane organowi. Wznawiając postępowanie z urzędu organ I instancji wskazał, że podstawą faktyczną wznowienia postępowania była informacja uzyskana od KRUS, z której należało wnioskować, że K. B., przejmująca gospodarstwo rolne od wnioskodawcy, nie posiada odpowiednich, prawem określonych kwalifikacji zawodowych. Nie zaistniał więc jeden z warunków uprawniających producenta rolnego do otrzymania renty strukturalnej. Owe kwalifikacje, w odniesieniu do niniejszej sprawy, określone zostały jako łączne spełnienie dwóch warunków: posiadanie średniego wykształcenia innego niż rolnicze i co najmniej 3 letni staż pracy w rolnictwie przez co należy rozumieć okres liczony do dnia złożenia wniosku, w którym osoba przejmująca gospodarstwo podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Skarżący kwestionując rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR wywodzi, że w dacie złożenia wniosku i wydania decyzji, taki warunek został spełniony, co wynika z zaświadczenia KRUS a nadto z faktu, iż zostały opłacone składki. Nie budzi wątpliwości, że w wznowienie postępowania nastąpiło w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Od decyzji z dnia 13 października 2008 r. o przyznaniu J. B. renty strukturalnej nie zostało wniesione odwołanie i stała się ona ostateczna w toku instancji. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia, umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego może być zawarta z osobą fizyczną, która łącznie spełnia następujące warunki, posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe, przy czym w przypadku gdy gospodarstwo rolne jest przekazywane na rzecz następcy, który nie posiada odpowiednich kwalifikacji zawodowych w zakresie wykształcenia, warunek dotyczący posiadania tych kwalifikacji może być spełniony w terminie określonym dla następcy na podstawie rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. Stosownie zaś do § 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, osoba fizyczna posiada kwalifikacje zawodowe, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b, jeżeli ma wykształcenie (...) średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie. Za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres, liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, w którym osoba przejmująca gospodarstwo rolne podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników (§ 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia). Analiza przytoczonych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, iż okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przejmującego gospodarstwo rolne jest okolicznością istotną dla sprawy. Stanowi bowiem jeden z warunków koniecznych dla uznania, że producent rolny jest uprawniony do uzyskania renty strukturalnej. Kwestią pozostaje, czy okoliczność ta nie była znana organowi, który wydał decyzję ostateczną oraz, czy istniała w dacie wydania decyzji ostatecznej. W ocenie Sądu należy przyjąć na wstępie, że ustalenie, czy K. B. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników i w jakim okresie, należy do kompetencji KRUS. Nie może więc ulegać wątpliwości, że podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w tym zakresie mogą być tylko stosowne rozstrzygnięcia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR nie może samodzielnie dokonywać ustaleń w zakresie podlegania bądź nie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez K. B., w szczególności nie może tych ustaleń kwestionować. Jeżeli w ocenie skarżącego decyzje KRUS stwierdzające ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia dla K. B. były nieprawidłowe, mógł i powinien je kwestionować poprzez ich zaskarżenie w trybie i na zasadach wskazanych w tych decyzjach. W decyzjach tych zawarto pouczenie, że przysługuje od nich prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego - Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Należy dalej zwrócić uwagę, że ubezpieczeniu społecznemu rolników osoba podlega z mocy ustawy (art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). W przypadku ponownego ustalenia przez organ rentowy z urzędu tytułu podlegania (niepodlegania) ubezpieczeniu społecznemu wynikającemu z ujawnienia istotnych okoliczności istniejących przed wydaniem wcześniejszej decyzji ostatecznej (zatajenie faktu podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność), ponownie wydana deklaratoryjna decyzja o niepodleganiu rolniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego wywołuje skutek z mocą wsteczną (art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. w związku z art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).(wyrok Sądu Najwyższego 19.09.2007 r. sygn. akt III UK 39/07. OSNP 2008/21-22/330). Skoro zatem organ rentowy dopiero w decyzjach z dnia 31 marca 2011 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników stwierdził, że K. B. we wskazanych okresach nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników i to ustalenie wywołuje skutek z mocą wsteczną, to Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR prawidłowo przyjął, że mamy do czynienia z okolicznością nie znaną organowi, w dniu wydania decyzji ostatecznej. Nadto okoliczność ta istniała w dacie wydania decyzji, bowiem jak wyżej wskazano podleganie bądź nie, ubezpieczeniu społecznemu rolników wynika z ustawy i jest konsekwencją określonych zdarzeń. Objęcie K. B. ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy najemnej w Wielkiej Brytanii w okresach wskazanych w decyzjach KRUS powoduje, że w tych samych okresach nie podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu rolników. W ocenie Sądu niezasadne są zarzuty skargi wywodzone w oparciu o art. 8 Kpa. Odnośnie tego zarzutu skarżący podnosi, iż niezrozumiałym dla niego, i nie możliwym do zaakceptowania jest sytuacja, gdy rozstrzygnięcia organów pozostają ze sobą w sprzeczności. Powołuje tu zaświadczenie KRUS z 23 lipca 2008 r. stwierdzające, że K. B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 2005 r. do nadal z mocy ustawy i decyzję KRUS z 2011 r., która stwierdza ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dla K. B. od 28 czerwca 2007 r., przypisując jednocześnie winę temu stanowi rzeczy organom administracji publicznej. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że skarżący nie kwestionuje, iż K. B. w tym okresie przebywała w Wielkiej Brytanii, podjęła tam pracę, i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu społecznemu. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że zarówno J. B. jak i K. B. tej okoliczności nie zgłosili właściwemu w sprawie ubezpieczeń społecznych rolników organowi. Przepis art. 8 Kpa stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że orzecznictwo organu może podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny (wyrok NSA z 13.01.2011 r. Sygn. akt II GSK 19/10. LEX nr 952834). W realiach rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że zmiana stanowiska co do podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez K. B. nie była zawiniona przez KRUS. W ocenie Sądu należy ocenić, że KRUS po ujawnieniu okoliczności faktycznych powodujących, że K. B. nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników miał obowiązek wydać decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie K. B. Skarżącemu przysługiwały stosowane środki zaskarżenia tych decyzji, o których został prawidłowo pouczony, niemniej jednak z nich nie skorzystał. W konsekwencji powyższych wywodów należy stwierdzić, że Dyrektor Oddziału ARiMR prawidłowo ocenił, że zachodzą przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. a następnie uchylił decyzję dotychczasową i wydał nową decyzję o odmowie przyznania renty strukturalnej (art. 151 § 1 pkt 2 Kpa.). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdzając naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), orzekł jak w sentencji.