I SA/Gd 1665/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2013 r., skarżący P. O. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dorosłym synem, jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest przyznany żonie wnioskodawcy zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 700 zł, majątek małżonków stanowi mieszkanie o powierzchni 73,80 m2, natomiast nie posiadają oni oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2014 r. (doręczonym w dniu 13 stycznia 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków i ich syna rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; 2) dokumentu potwierdzającego wysokość przyznanego żonie wnioskodawcy zasiłku dla bezrobotnych (zaświadczenie z urzędu pracy/decyzja o uznaniu za osobę bezrobotną); 3) oświadczeń złożonych przez syna wnioskodawcy, czy posiada on status osoby bezrobotnej wraz z dokumentami okoliczność tę potwierdzającymi (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy) oraz w przedmiocie nieosiągania przez niego jakichkolwiek dochodów; jeżeli zaś osiąga on dochody zobowiązać do podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto; 4) dokumentów obrazujących wysokość bieżących miesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez małżonków (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, telefon, itp.), w tym wydatków na zakup leków; 5) w związku z zadeklarowaną kwotą dochodów i brakiem zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków małżonkowie ponoszą konieczne koszty utrzymania; w przypadku, gdy wnioskodawca, bądź jego żona, czy syn korzystają ze świadczeń pomocy społecznej – przedłożenia decyzji o rodzaju i kwocie przyznanego zasiłku; w sytuacji, gdy któraś z ww. osób otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny – wskazania jej rodzaju, częstotliwości; 6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę i syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 7) dokumentu obrazującego aktualną wysokość zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu oraz kwotę miesięcznej jego raty. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał: - odpis decyzji z dnia 19 stycznia 2014 r. o zmianie warunków umowy kredytowej z dnia 17 kwietnia 2008 r. wraz z dowodem wpłaty w dniu 13 stycznia 2014 r. raty kredytu w kwocie 280 CHF; - stan rachunku bankowego prowadzonego przez [...] na rzecz [...], którego saldo na dzień 19 stycznia 2014 r. było ujemne i wynosiło 10,45 zł wraz z oświadczeniem, że konto to podlega zajęciu przez urząd skarbowy; - wyciąg z rachunku bankowego osobistego wnioskodawcy prowadzonego przez [...] sporządzonego za okres od 1 września 2013 r. do 19 stycznia 2014 r., którego saldo końcowe wynosiło 0,01 zł (przy wpływach w łącznej kwocie 812,43 zł i obciążeniach w kwocie 816,10 zł); - wyciąg z konta żony sporządzony również za okres od 1 września 2013 r. do 19 stycznia 2014 r., którego saldo końcowe wynosiło 0,87 zł (przy wpływach w łącznej kwocie 31.180,35 zł i obciążeniach w kwocie 31.738,81 zł); - odpis decyzji prezydenta miasta z dnia 22 listopada 2013 r. o uznaniu żony wnioskodawcy za osobę bezrobotną i przyznaniu jej od dnia 29 listopada 2013 r. do dnia 28 maja 2014 r. zasiłku z tego tytułu, którego wysokość w okresie pierwszych trzech miesięcy wynosi 717 zł miesięcznie, a przez kolejne trzy miesiące – 563 zł miesięcznie; - kopię faktury za energię elektryczną wraz z prognozą na okres od sierpnia 2013 r. do stycznia 2014 r. w kwocie 634,75 zł oraz dowodu wpłaty kwoty 650 zł tytułem opłat czynszowych za grudzień 2013 r. wraz z oświadczeniem o pozostałych miesięcznych wydatkach związanych z bieżący utrzymaniem, do których zaliczone zostały zakup leków w wysokości 50 zł, rata należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 340 zł, rata kary wymierzonej przez sąd za niezapłacone podatki w wysokości 100 zł oraz opłata za paliwo w wysokości 100 zł; - oświadczenie, że małżonkowie posiadają samochód osobowy marki [...] z 2003 r. o wartości około 13.000 zł i [...] z 2006 r. o wartości około 8.000 zł. W oświadczeniu z dnia 19 stycznia 2014 r. (dołączonym do ww. dokumentów) wnioskodawca zmodyfikował swoje wcześniejsze oświadczenie dotyczące osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podając, iż nie ma kontaktu z synem, który "odcina się" od zadłużenia wnioskodawcy i z tego względu nie może przedłożyć wyciągu z rachunku bankowego syna. Jednocześnie nadmienił, że syn nie ma statusu osoby bezrobotnej, gdyż nie zarejestrował się w urzędzie pracy. W dalszej kolejności wnioskodawca wskazał, że małżonkowie wszelkie opłaty związane ze swoim bieżącym utrzymaniem regulują na bieżąco, nie mając zaległości z tego tytułu, przy czym raty kredytu hipotecznego spłacane są przez szwagra wnioskodawcy, który kredyt zaciągnął wraz z małżonkami, pozostałe zaś wydatki aktualnie finansowane są z oszczędności oraz ze środków przekazywanych przez rodzinę w ramach udzielanej małżonkom pomocy. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że zawiera on oczywiste sprzeczności co do źródeł i wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego żonę, ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadanego majątku. Podkreślić należy, iż w datowanym na dzień 31 grudnia 2013 r. oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF wnioskodawca wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem, by następnie w piśmie z dnia 19 stycznia 2014 r. sprostować, że nie ma z synem kontaktu. Zmiana oświadczenia w tej kwestii – jak wynika z treści pisma z dnia 19 stycznia 2014 r. – związana była z nałożonym na wnioskodawcę zobowiązaniem do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wszystkich osób, które wymienił on przedstawiając swój stan rodzinny w rubryce 6. Dochody, czy też posiadane przez syna środki finansowe zostałyby bowiem wzięte pod uwagę przy dokonywaniu oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Nadto, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2014 r., wnioskodawca podał, że wydatki na bieżące koszty utrzymania małżonkowie ponoszą m.in. z posiadanych oszczędności, jednak kwoty tych środków nie podał ani w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 31 grudnia 2013 r., choć winien je był zadeklarować w rubryce 7.2.1., ani też w żaden sposób nie doniósł się do ich wysokości w swoim oświadczeniu z dnia 19 stycznia 2014 r. Pomimo wyraźnego zobowiązania (punkt 5 wezwania z dnia 7 stycznia 2014 r.) wnioskodawca nie wyjaśnił również w jakiej wysokości małżonkowie otrzymują pomoc od swojej rodziny oraz nie wskazał jak często z niej korzystają. Ponadto, wnioskodawca w oświadczeniu złożonym w dniu 19 stycznia 2014 r. podał, że posiada m.in. samochód marki [...], rok produkcji 2003 o wartości około 13.000 zł. Tego składnika swojego majątku również nie zadeklarował na formularzu PPF, pomimo, że winien był to uczynić w rubryce 7.2.2. Zgodnie bowiem z jej treścią był on zobowiązany do wykazania przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro a ww. pojazd, zgodnie z późniejszym oświadczeniem wnioskodawcy, wartość tę przewyższa. Jednak największe wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy w zakresie źródeł utrzymania małżonków i ich wysokości. W oświadczeniu z dnia 31 grudnia 2013 r. wnioskodawca podał, że obecnie jedynym dochodem małżonków jest przyznany żonie zasiłek dla bezrobotnych, zaś zanim żona wnioskodawcy uznana została za osobę bezrobotną przebywała na zwolnieniu lekarskim przez sześć miesięcy, a następnie przez trzy miesiące otrzymywała zasiłek rehabilitacyjny. Z historii operacji dokonanych na rachunku bankowym żony wynika, że we wrześniu 2013 r. ZUS wypłacił jej świadczenie w kwocie 2.666,40 zł, w październiku 2013 r. – 2.754,78 zł, zaś w listopadzie 2013 r. – 1.154,94 zł, zaś obecnie otrzymuje ona zasiłek dla bezrobotnych, który wypłacany jest jej w kwocie 711,48 zł (w grudniu 2013 r. PUP przekazał żonie wnioskodawcy kwotę 55 zł). W tym miejscu referendarz sądowy zauważa, że przedstawiony wyciąg z konta żony potwierdza także podnoszoną przez wnioskodawcę okoliczność o pomocy udzielanej małżonkom w spłacie rat kredytowych; na rachunek bankowy żony regularnie przekazywane są bowiem środki przez współkredytobiorcę J. K. (we wrześniu 2013 r. była to łącznie kwota 900 zł, w październiku 2013 r. – 750 zł, w grudniu 2013 r. – 150 zł, a w styczniu 2014 r. – 565 zł). W świetle złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń innych dochodów małżonkowie nie uzyskują (z dniem 17 stycznia 2012 r. wnioskodawca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, co ustalono na podstawie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Jednak twierdzeniu temu przeczą zapisy operacji dokonanych na rachunku bankowym żony wnioskodawcy. Oboje małżonkowie osiągają bowiem dochody ze sprzedaży towarów na portalu [...]; żona wnioskodawcy zawiera transakcje jako [...], zaś wnioskodawca – [...]. I tak, w każdym z kolejnych miesięcy od września 2013 r. do 19 stycznia 2014 r., żona wnioskodawcy uzyskała z tego tytułu dochody odpowiednio w kwotach: 504,80 zł, 409,80 zł, 771,74 zł, 1.389,80 zł i 340,90 zł, a wnioskodawca 123,89 zł, 150,50 zł, 757,45 zł, 1.002,30 zł i 559,40 zł. Dodatkowo żona wnioskodawcy dokonuje sprzedaży bursztynu, co wynika z opisu transakcji z E. K., która w grudniu 2013 r. z tego tytułu przelała środki w łącznej kwocie 510 zł. Nadto, otrzymała ona również wpłaty od M. G., która przekazała w październiku 2013 r. kwoty w łącznej wysokości 3.000 zł tytułem "dopłaty do konta", w grudniu 2013 r. – 1.700 zł tytułem zapłaty za usługi, a w styczniu 2014 r. – 1.000 zł również tytułem "dopłaty do konta"; od K. W., który we wrześniu 2013 r. przelał kwotę 1.024 zł, P. J., który w grudniu 2013 r. przekazał kwotę 770 zł oraz E. G., która w październiku 2013 r. zasiliła rachunek żony wnioskodawcy kwotą 2.000 zł. W tych okolicznościach ocenić należy składane przez wnioskodawcę oświadczenia jako niewiarygodne. Trudno bowiem uznać, iż wnioskodawca przy wypełnianiu formularza zapomniał o dodatkowych dochodach, jakie małżonkowie osiągają ze sprzedaży towarów, zwłaszcza gdy w grudniu 2013 r. z tego tytułu uzyskali łączny dochód w wysokości 2.902,10 zł, a ponadto z tytułu wykonanych usług dodatkowo 1.700 zł, czy też o posiadanych oszczędnościach, dzięki którym małżonkowie są w stanie opłacać koszty swojego utrzymania oraz składnikach majątku w postaci dwóch samochodów osobowych. Z powyższego wynika, że w grudniu 2013 r., a zatem w miesiącu, w którym wnioskodawca wystąpił o zwolnienie go z kosztów sądowych łączny dochód małżonków wyniósł 4.657,10 zł, co stoi w oczywistej sprzeczności z wysokością dochodów zadeklarowanych przez wnioskodawcę w oświadczeniu z dnia 31 grudnia 2013 r. w kwocie 700 zł. Podkreślić przy tym należy, że w okresie od 1 września 2013 r. do 19 stycznia 2014 r. (czyli przez 4,5 miesiąca) na rachunek żony wnioskodawcy wpłynęły środki pieniężne w łącznej wysokości 31.180,35 zł, co średnio miesięcznie daje kwotę 6.928,96 zł. Dokonane ustalenia tłumaczą brak zaległości małżonków w regulowaniu ich bieżących należności, w tym kredytowych, które – zgodnie z oświadczeniem i nadesłanymi dokumentami – kształtują się na poziomie około 1.400 zł i 271 CHF, pomimo że wnioskodawca deklaruje brak dochodów własnych i niewielkie dochody żony z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Powyższe sprzeczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Co więcej, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego przyjąć można, że wnioskodawca dążył do przedstawienia swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności (brak dochodów własnych a żony wyłącznie z tytułu zasiłku dla bezrobotnych), które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Co więcej, analiza dokumentów nadesłanych przez stronę skarżącą (która szczegółowo została przedstawiona powyżej) nie potwierdza podnoszonej przez niego trudnej sytuacji finansowej małżonków. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.