I SA/Gd 1726/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 27 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 28 grudnia 2017 r., A. B. (dalej jako "Skarżący" lub "Wnioskodawca") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód kształtujący się na poziomie od 800 zł do 1.500 zł netto miesięcznie z umowy zlecenia, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłą córką, która nie uzyskuje żadnych dochodów, zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 50 m2, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zadłużenie w wysokości 13.000 zł z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, które spłaca kwartalnie (wysokości rat nie określił) oraz w wysokości 5.000 zł z tytułu pożyczek udzielonych mu przez osoby fizyczne m.in. na leczenie. Wnioskodawca oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Do wniosku skarżący dołączył odpis karty informacyjnej ze szpitala na okoliczność swojego stanu zdrowia. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2018 r. wezwał Skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez Wnioskodawcę oraz jego córkę w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez Wnioskodawcę i jego córkę rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów Wnioskodawcy uzyskanych za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu umowy zlecenia, d) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że córka Wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, e) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez Wnioskodawcę lub jego córkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub ich odmawiających, f) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku Wnioskodawcy lub jego córki, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne, g) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez Wnioskodawcę lub jego córkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich innych zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów, i innych podmiotów), h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, i) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie, j) oświadczenia, czy aktualnie pozostaje w związku małżeńskim (Wnioskodawca określił się słowem "mąż" w rubryce nr 6 przewidzianej dla wpisania stanu rodzinnego, jednocześnie nie wpisując w tę rubrykę małżonki), jeśli tak, czy prowadzi z małżonką wspólne gospodarstwo domowe, a jeżeli tak – wskazania wysokości dochodów małżonki (wraz z dokumentami na tę okoliczność) oraz składników jej majątku (w szczególności nieruchomości, zasobów finansowych i składników o wartości powyżej 5.000 zł) oraz przedłożenia dokumentów wskazanych w punktach od a) do i) dotyczących małżonki. Wnioskodawca został też poinformowany, iż nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a Wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 26 stycznia 2018 r. (k. 22 akt sądowych). W odpowiedzi Skarżący zwrócił się w dniu 1 lutego 2018 r. o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, argumentując to złym stanem zdrowia i odbywaniem rehabilitacji. Do wniosku dołączył ponownie odpis karty informacyjnej ze szpitala (którą przedłożył wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 18 stycznia 2018 r. poświadczające okres pobytu na oddziale rehabilitacji (do dnia 1 lutego 2018 r.) Powyższy wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r., którym przedłużono zakreślony termin o 14 dni od dnia doręczenia zarządzenia, o czym Skarżący został zawiadomiony w dniu 27 lutego 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 28 akt sądowych). W dniu 14 marca 2018 r. Wnioskodawca nadesłał po raz kolejny odpis karty informacyjnej ze szpitala z dnia 19 grudnia 2017 r. (w dwóch egzemplarzach), odpisy decyzji ZUS odmawiających mu prawa do zasiłku chorobowego za okresy od 15 grudnia 2017 r. do 14 stycznia 2018 r. oraz od 15 stycznia 2018 r. do 15 marca 2018 r., z uwagi na to, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku bankowego za okres od 1 do 28 lutego 2018 r., poświadczający saldo ujemne (-36 zł) oraz odpisy dokumentacji medycznej (zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 9 października 2017 r. i wynik badania echokardiograficznego z dnia 18 grudnia 2017 r.). Wnioskodawca złożył też oświadczenie odnoszące się do jego dochodów za 2016 r. (a nie za 2017 r. do czego został zobowiązany), wskazując, iż za wskazany okres nie uzyskał żadnych dochodów. Wnioskodawca skorygował też kwotę zadłużenia z tytułu pożyczek zaciągniętych na leczenie u osób prywatnych, określając je na około 7.000 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że nie wykonał w sposób prawidłowy nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył większości z wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wobec powyższego referendarz sądowy uznał, że Wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Postanowienie to doręczono Skarżącemu w dniu 10 kwietnia 2018 r. Skarżący, pismem z dnia 12 kwietnia 2018 r., złożył sprzeciw od w/w postanowienia, wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając rażące naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a., gdyż pominięto kwestię, że Skarżący ma z żoną rozdzielność majątkową od 2007 r., dlatego też nie prowadzi z małżonką gospodarstwa domowego, a wartości rozliczeń z Bankami sukcesywnie są doręczane Skarżącemu, a przez to nie można z tego tytułu podnosić wobec Skarżącego zarzutu. Skarżący wskazał, że jest po rozległym zawale serca, ma bardzo trudną sytuację osobistą i rodzinną, bo ZUS odmówił mu prawa do zasiłku chorobowego od 15 grudnia 2017 r. do 13 kwietnia 2018 r. Ponadto Skarżący wniósł o wyłączenie Referendarza Sądowego A. R.-S. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1726/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek Skarżącego o wyłączenie ww. referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano Skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 8 stycznia 2017 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Zakreślony termin na przedłożenie wskazanych dokumentów, w związku z jego przedłużeniem na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r., doręczonego w dniu 27 lutego 2018 r., upływał z dniem 13 marca 2018 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, po upływie zakreślonego terminu, Skarżący nadesłał po raz kolejny odpis karty informacyjnej ze szpitala z dnia 19 grudnia 2017 r. (w dwóch egzemplarzach), odpisy decyzji ZUS odmawiających mu prawa do zasiłku chorobowego za okresy od 15 grudnia 2017 r. do 14 stycznia 2018 r. oraz od 15 stycznia 2018 r. do 15 marca 2018 r., z uwagi na to, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku bankowego za okres od 1 do 28 lutego 2018 r., poświadczający saldo ujemne (-36 zł) oraz odpisy dokumentacji medycznej (zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 9 października 2017 r. i wynik badania echokardiograficznego z dnia 18 grudnia 2017 r.). Skarżący złożył też oświadczenie odnoszące się do jego dochodów za 2016 r. (a nie za 2017 r. do czego został zobowiązany), wskazując, iż za wskazany okres nie uzyskał żadnych dochodów. Skorygował też kwotę zadłużenia z tytułu pożyczek zaciągniętych na leczenie u osób prywatnych, określając je na około 7.000 zł. W tych okolicznościach słusznie stwierdził referendarz sądowy, że Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż nie przedłożył większości z wymienionych w wezwaniu dokumentów. Co więcej, do wniesionego sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową Skarżącego. Skarżący uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość jego dochodów uzyskanych przed 15 grudnia 2017 r., tj. datą zachorowania, jak również dowodów poświadczających wysokość ponoszonych przez niego kosztów utrzymania, tj. kosztów eksploatacji zajmowanego mieszkania, a także akcentowanych przez niego kosztów leczenia swojego oraz córki – w zamian przedkładając dokumentację medyczną, potwierdzającą stwierdzone u niego choroby, nie zaś ponoszone wydatki. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących wysokość jego zadłużenia względem banków z tytułu zaciągniętych w latach wcześniejszych kredytów oraz pożyczek u osób prywatnych, w tym dowodów potwierdzających wysokość spłacanych kwartalnie rat kredytowych, o których nadmienił we wniosku. Nie stanowi przy tym uzasadnienia odstąpienia od przedłożenia tychże dokumentów podniesiona w sprzeciwie okoliczność sukcesywnego doręczania Skarżącemu rozliczeń z bankami, skoro bowiem takowe Skarżący otrzymuje, to winien je był przedstawić na wezwanie referendarza sądowego. Skarżący nie przedłożył również dokumentów na okoliczność prowadzonej aktualnie z jego majątku egzekucji oraz nie złożył oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej. Nadto uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej jego dorosłej córki, z którą, jak podał, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w szczególności zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych alternatywnie oświadczenia o ich nieposiadaniu, zaświadczenia potwierdzającego status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku). Słusznie w ocenie Sądu powziął referendarz sądowy wątpliwość w zakresie ilości osób, z którymi Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Z treści wniosku wynikało bowiem, iż Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie wpisał żony w rubryce nr 6 formularza PPF i nie podał żadnych danych odnośnie jej dochodów w rubryce nr 10, nie wyjaśniając przy tym, dlaczego tak postąpił. Dopiero we wniesionym sprzeciwie Skarżący podniósł, że od 2007 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją małżonką i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie przedłożył jednakże żadnego dowodu na potwierdzenie tej okoliczności, np. umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Niemniej jednak tut. Sąd stwierdza, że nawet jeśli Skarżący z uwagi na rozdzielność majątkową nie byłby zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki, to nie zmienia to faktu, że nie wypełniając wezwania referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych w pozostałym zakresie, uchylił się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej jego sytuację majątkową. Tym samym Skarżący uniemożliwił usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jego rzeczywistych możliwości finansowych. Wbrew stanowisku Skarżącego nie jest możliwe przyznanie mu prawa pomocy wyłącznie w oparciu o udokumentowaną przez niego trudną sytuację zdrowotną oraz odmowę przyznania mu zasiłku chorobowego za wskazany okres. Okoliczności te nie przesądzają bowiem o jego możliwościach płatniczych, których ocena stanowi podstawę przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze to, że Skarżący uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji źródłowej nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącego polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Słusznie zatem wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez Skarżącego dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Na marginesie Sąd wskazuje, że Skarżący już od momentu wniesienia skargi winien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, a zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów, w znacznej wysokości. Z przedstawionych powyżej względów nie można przyjąć, że Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Niezasadne okazały się zatem podniesione w sprzeciwie zarzuty naruszenia art. 246 § 1 w zw. z art. 255 p.p.s.a. W związku z zaistnieniem okoliczności przemawiających za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.