I SA/Gd 1726/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 27 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. odmówił A. B. (dalej "Skarżący") przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym (Skarżący ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata), bowiem Skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową. Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r. Wnioskiem zawartym w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2018 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 20 maja 2018 r., Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z uwagi na to, iż wniosek ten został złożony przez Skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, referendarz sądowy na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") zakwalifikował go jako wniosek o zmianę tego postanowienia. We wniosku tym Skarżący wskazał, że po zakończonej hospitalizacji korzysta z rehabilitacji kardiologicznej, ze względu na stan zdrowia nie może pracować jeszcze przez pół roku, obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów – ZUS odmówił mu prawa do zasiłku chorobowego, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (której nie podał w poprzednim oświadczeniu) oraz dorosłą córką, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, córka nie pracuje i nie osiąga dochodów, natomiast dochody żony kształtują się na poziomie 1.200 zł miesięcznie, tylko dzięki pomocy małżonki Skarżący jest w stanie zakupić konieczne leki, posiada on zadłużenie z tytułu kredytów bankowych w łącznej wysokości 6.847,77 zł. Pozostałe dane dotyczące majątku Skarżącego i jego córki są tożsame z danymi podanymi przez Skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Referendarz sądowy uznał oświadczenie Skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2018r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał Skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i córkę za 2017 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i córkę rachunków bankowych (rachunków związanych z wykonywana działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 marca br., a w przypadku zlikwidowania przez wnioskodawcę dotychczas posiadanych kont – zaświadczenia z banku o zamknięciu rachunków; jeżeli zaś małżonka i córka wnioskodawczy nie posiadają rachunków bankowych – złożenia przez nie oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ oświadczenia córki w przedmiocie w przedmiocie nieosiągania przez nią dochodów (w tym z tytułu umów zleceń, o dzieło, z wykonywanej działalności gospodarczej), a w przypadku gdy ma ona status osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); w przypadku, gdy osiąga ona dochody – przedłożenia dokumentów obrazujących ich źródło, miesięczną wysokość oraz z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie brutto i netto); 4/ oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie posiadanych przez nią składników majątku, o których mowa w rubryce 7, w tym samochodów osobowych (podania roku produkcji i wartości pojazdu oraz miesięcznych kosztów związanych z jego użytkowaniem, tj. zakupem paliwa, ubezpieczeniem); 5/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznego dochodu małżonki wnioskodawcy z tytułu umowy zlecenia oraz średniego miesięcznego dochodu z tego tytułu osiągniętego od 1 marca br. (kopii umów, zaświadczenia od zleceniodawcy/-ów); 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca, jego małżonka lub córka w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 7/ oświadczenia, czy wnioskodawca, jego małżonka lub córka otrzymują pomoc finansową, rzeczową od członków rodziny lub innych osób prywatnych, a jeżeli tak wskazania wysokości udzielonej pomocy w okresie od 1 marca br., jej rodzaju i częstotliwości wraz z oświadczeniami osób, które udzielają wnioskodawcy pomocy; 8/ dowodów poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy opłat związanych z eksploatacją zajmowanej nieruchomości, w tym opłat za czynsz, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, a także dokumentów potwierdzających pozostałe wydatki (odpłatne zabiegi rehabilitacyjne, odpłatne wizyty i badania lekarskie, zakup leków, odpłatne leczenie córki, opłaty za usługi telekomunikacyjne, ubezpieczenia majątkowe i na życie itp.); w przypadku, gdy małżonkowie posiadają zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie i media – przedłożenia dowodu obrazującego jego aktualne saldo; 9/ dowodów potwierdzających prowadzenie egzekucji z majątku wnioskodawcy, jego małżonki lub córki, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych oraz aktualny stan egzekwowanych należności; 10/ zaświadczeń z banków o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy, jego małżonki i córki z tytułu kredytów oraz o wysokości ich miesięcznej spłaty; w przypadku, gdy wnioskodawca, jego małżonka lub córka zaprzestali spłaty zobowiązań kredytowych – podania od kiedy; w przypadku, gdy dokonują ich nieregularnej spłaty – wskazania wysokości spłat dokonanych w okresie od 1 marca br. Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Wyjaśniono także skarżącemu, iż istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 22 czerwca 2018 r. (k. 120 akt sądowych). Dnia 29 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) Skarżący nadesłał zawiadomienie z dnia 20 kwietnia 2018 r. o wszczęciu egzekucji, z którego wynika, iż dochodzona kwota należności wynosi 8.309,45 zł. W piśmie z dnia 28 czerwca 2018 r. oświadczył, iż z jego majątku prowadzone są egzekucje komornicze (których sygnatury wskazał), w których dochodzone kwoty należności wynoszą łącznie 36.791,25 zł. Wyjaśnił, iż stan zdrowia uniemożliwia mu wykonanie zarządzenia z dnia 18 czerwca 2018 r. w związku z czym wnosi o przedłużenie terminu do jego wykonania o co najmniej 45 dni. Zarządzeniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przedłużenia terminu do przedłożenia wszystkich dokumentów wymienionych w wezwaniu, bowiem Skarżący w okresie od sporządzenia wniosku o przedłużenie zakreślonego w zarządzeniu 14-dniowego terminu do dnia wydania tego postanowienia nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów, mimo iż znaczną ich część stanowiły pisemne oświadczenia członków jego rodziny, a także dokumenty, które potwierdzałyby wysokość opłat za media i zajmowane mieszkanie, które bez wątpienia są w posiadaniu Skarżącego bądź jego małżonki. W ocenie referendarza sądowego Skarżący od momentu doręczenia mu zarządzenia z dnia 18 czerwca 2018 r. do dnia wydania orzeczenia miał dostatecznie dużo czasu, aby wystąpić do innych podmiotów o wydanie żądanych dokumentów, w tym do pracodawcy małżonki, czy też do banków. Referendarz sądowy wskazał, że w omawianym okresie Skarżący składał do Sądu, w tym również osobiście, inne pisma. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu podniesiono, iż Skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Bierność Skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Udokumentowana przez Skarżącego przy poprzednim wniosku sytuacja zdrowotna Skarżącego sama w sobie nie prowadzi do uznania, iż Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czy też w nich partycypować choćby w części. Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest bowiem z uwzględnieniem stanu majątkowego osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Skoro sytuacja finansowa tych osób nie mogła zostać ustalona na skutek uchylenia się przez Skarżącego od przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie, to brak jest podstaw, aby przyjąć, iż Skarżący wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku. Aktualna zatem pozostaje ocena sytuacji Skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Postanowienie to doręczono Skarżącemu w dniu 21 sierpnia 2018 r. (k. 171 akt sądowych). Pismem z dnia 28 sierpnia 2018 r. (data stempla pocztowego) Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r., zarzucając naruszenie art. 165, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 255 p.p.s.a., bowiem referendarz sądowy oparł się o poprzednie, nietrafne ustalenia zawarte w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, gdyż to zawał serca z 15 grudnia 2017 r. spowodował całkowitą utratę zarobków u Skarżącego, a także fakt, że ZUS odmówił zasiłków chorobowych, renty i świadczenia rehabilitacyjnego. Zdaniem Skarżącego to istotne pogorszenie z art. 165 p.p.s.a., a do tego córka jego nie pracuje z przyczyn zdrowotnych. Skarżący wniósł również o wyłączenie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 8 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek o wyłączenie m.in. referendarza sądowego Moniki Hennig. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację zakreśloną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 167a § 1 p.p.s.a. do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu, tak więc możliwość zastosowania art. 165 p.p.s.a. leży również w zakresie kompetencji referendarza sadowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zmiana postanowienia referendarza sądowego, o której mowa w art. 165 p.p.s.a., możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. Z uwagi na to, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez Skarżącego w niniejszej sprawie, a poprzedni o tożsamym zakresie (w obu Skarżący domagał się prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) został rozpoznany prawomocnym postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r., to należało go potraktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia, co też słusznie uczynił referendarz sądowy. Przepis art. 165 p.p.s.a., który umożliwia uchylanie i zmianę postanowienia niekończące postępowania w sprawie wskutek zmiany okoliczności sprawy, przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Zatem złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, to skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Rozpatrując ponowne żądanie Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, podzielić należy stanowisko starszego referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie, bowiem Skarżący nie wykazał, by w jakikolwiek sposób zmieniła się jego sytuacja materialna. Należy odnotować, że Skarżący w kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF podał w istocie tożsame dane z danymi podanymi w poprzednim oświadczeniu (brak dochodów, niepracująca córka, zadłużenie, dane dotyczące majątku) z tą różnicą, że w kolejno złożonym wniosku ujawnił dochody małżonki, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Starszy referendarz sądowy uznał więc przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego i na podstawie art. 255 p.p.s.a. – w ocenie Sądu zasadnie – zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2018 r. wezwał Skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów i oświadczeń. Skarżący nie wykonał jednak nałożonego na niego obowiązku. Słusznie przy tym referendarz sądowy odmówił wnioskowanego przez Skarżącego przedłużenia terminu do złożenia wskazanych dokumentów, mając na względzie fakt, że od dnia doręczenia ww. wezwania (22 czerwca 2018 r.) do dnia wydania tegoż zarządzenia (14 sierpnia 2018 r.) upłynął wystarczający okres do skompletowania przez Skarżącego dokumentacji oraz oświadczeń, zważając przy tym na fakt, że Skarżący składał do Sądu inne pisma, w tym również osobiście, zatem argument o niemożności wykonania wezwania referendarz z uwagi na problemy zdrowotne zasadnie został uznany za niezasługujący na uwzględnienie. W związku z powyższym uznać należało w ocenie Sądu, że Skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Trafnie więc starszy referendarz sądowy argumentował, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Tymczasem Skarżący tego nie uczynił. Skoro więc Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji Skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2018 r. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Zaakcentować trzeba, że Skarżący po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialna Skarżącego (oceniona uprzednio w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.) uległa zmianie, co uprawniałoby Sąd do zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Nawiązując do argumentacji podniesionej we sprzeciwie, wymaga zaakcentowania, że prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a zatem nie może być traktowany jako podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu. Dodać również należy, że sąd administracyjny w każdej sprawie wniosek ocenia indywidualnie. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że przytoczona w sprzeciwie ogólna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, aby starszy referendarz sądowy dopuścił się jakichkolwiek naruszeń prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.