I SA/Gd 18/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A D.J., A.J. Spółka jawna na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Spółka jawna A D.J., A.J. wnioskiem z dnia 1 lutego 2010 r. (data stempla pocztowego) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 2.000 zł. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2011 r. strona wezwana została w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., do przedłożenia – w terminie 14 dni – szeregu dokumentów źródłowych celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowienie powyższe wskutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W sprzeciwie Spółka podniosła, iż spełniła ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Wskazała, że posiada zobowiązania kredytowe, które ograniczają możliwość dodatkowego obciążenia jej majątku, a ponadto powodują, że niezbędne jest dokonywanie comiesięcznej ratalnej spłaty zadłużenia. Z tego względu koszty prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej przewyższają osiągane dochody. Wysoki koszt prowadzenia działalności gospodarczej w branży mięsnej, obowiązek spłaty zadłużenia z tytułu umów kredytowych, a także brak wywiązywania się z zobowiązań płatniczych przez część dłużników powoduje, że całe miesięczne przychody spółki są wykorzystywane na bieżące potrzeby działalności gospodarczej. Dalej skarżąca wskazała, że skoro przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zaszła wątpliwość dotycząca rachunku bankowego, to obowiązkiem Sądu było wezwać wnioskodawcę w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Na podstawie złożonego przez spółkę oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2011 r. ustalono, że wartość kapitału własnego spółki (podstawowego i zapasowego) na dzień 31 grudnia 2009 r. wynosiła 1.164.153,07 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy – 6.375.231,58 zł, zysk netto według rachunku zysków i strat sporządzonego za 2009 r. wyniósł 35.184,52 zł, za rok podatkowy 2009 wspólnicy spółki zadeklarowali dochód spółki w wysokości 38.838,52 zł (wykazując przychód w kwocie 5.467.078,21 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 5.428.239,69 zł), za miesiące od listopada 2010 r. do stycznia 2011 r. spółka z tytułu sprzedaży towarów i usług zadeklarowała kwotę 1.089.114 zł (przed zaokrągleniem 1.089.113,57 zł), jednocześnie oświadczyła, że koszty zakupu oraz koszty pozostałe wyniosły w ww. okresie 1.093.976,43 zł, tym samym poniosła stratę w wysokości 4.862,86 zł, nie posiada środków na rachunku bankowym prowadzonym przez [...] (saldo początkowe i końcowo było ujemne i wynosiło odpowiednio 446,57 zł i 463,65 zł). W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że trudności finansowe spółki spowodowane są spadkiem pogłowia żywca będącego podstawą produkcji oraz koniecznością dokonywania zakupów żywca za gotówkę, co uniemożliwia rozliczenia z tego tytułu w dłuższych terminach. Skarżąca oświadczyła także, że rok 2010 zakończyła stratą, przy czym nie przedstawiła na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów (np. zapisów z ksiąg rachunkowych). W niniejszej sprawie uznano, że strona skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim wskazać należy, że zarówno kapitał własny spółki (1.164.153,07 zł), jak i posiadane przez nią środki trwałe (6.375.231,58 zł) oraz uzyskiwane przychody ze sprzedaży (5.387.238,10 zł) świadczą o znacznych rozmiarach prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, co pozwala przyjąć, że ma ona realne możliwości zabezpieczenia odpowiedniej kwoty na poczet kosztów sądowych. Nadto, ze złożonego przez spółkę oświadczenia wynika, że – po uwzględnieniu kosztów zakupów – ze sprzedaży uzyskuje ona aktualnie średnie miesięczne przychody w wysokości 117.751,49 zł. Jeśli natomiast chodzi o "koszty pozostałe", wskazane w powyższym oświadczeniu, to nie wiadomo, jakie konkretnie koszty zostały przez spółkę do tej kategorii wydatków zakwalifikowane. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów uzyskania przychodów, nie oznacza braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych, których wysokość, na obecnym etapie postępowania, wynosi 2.000 zł. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy zauważyć w pierwszej kolejności, że Sąd orzeka na podstawie dokumentacji udostępnionej przez stronę. Strona powołując się na konieczność spłaty rat kredytowych nie tylko nie przedłożyła na tę okoliczność żadnych dokumentów, ale nawet nie wskazała konkretnych kwot, jakie z tego tytułu podobno co miesiąc uiszcza. Ponadto podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona posiada znaczący kapitał własny spółki, środki trwałe, a także osiąga znaczne przychody ze sprzedaży (5.387.238,10 zł), to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych i możliwości majątkowych i zarobkowych strony skarżącej wynika, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła, bowiem z porównania wartości zgromadzonego majątku i uzyskiwanych przychodów z wysokością kosztów sądowych w niniejszej sprawie wynika, że strona ma obiektywną i realną możliwość sfinansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Natomiast wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Na marginesie należy też zauważyć, że Spółka uchyliła się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które mogłyby w sposób pełny zobrazować jej sytuację majątkową. Nie przedłożyła bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, mimo iż została do tego wyraźnie zobowiązana w zarządzeniu z dnia 8 lutego 2011 r. Braku tego Spółka nie uzupełniła także przy sprzeciwie. Ze sprzeciwu nie wynika także, aby Spółka nie dysponowała rachunkiem bankowym dla potrzeb działalności gospodarczej. W tej sytuacji argumentacja, że Sąd zobowiązany był do ponownego wezwania strony w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia, jest niezasadna. Wezwanie do przedłożenia wyciągów z wszystkich rachunków bankowych zostało do Spółki wystosowane, natomiast nie zostało ono przez stronę wykonane ani w odpowiedzi na wezwanie, ani przy sprzeciwie. Tymczasem art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat, do których zalicza się również należny od wniesionej skargi wpis. Pomimo jednak uchylenia się przez skarżącą od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów Sąd uznał, że udostępnione przez stronę dokumenty pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie nie zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.