I SA/Gd 181/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy A.S. we wniosku dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że zamieszkuje ona w nabytym w drodze spadku mieszkaniu o powierzchni 39,19 m2, jedynym jej dochodem jest przyznane przez uczelnię stypendium naukowe w kwocie [...] zł miesięcznie. Z uwagi na niski dochód koszty związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawczyni ponoszą jej rodzice. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 24 marca 2010 r. A.S. nadesłała: odpis decyzji wydziałowej komisji stypendialnej z dnia 2 grudnia 2009 r. o przyznaniu stypendium naukowego w kwocie [...] zł za okres od 1 października do 30 listopada 2009 r. i w kwocie [...] zł za okres od 1 grudnia 2009 r. do czerwca 2010 r., wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 12 kwietnia 2010 r., którego saldo końcowe wynosiło [...] zł, wyciągi z dwóch rachunków bankowych rodziców za okres od stycznia do kwietnia 2010 r., których salda końcowe wynosiły [...] zł i [...] zł, zeznanie podatkowe rodziców za rok 2009 (PIT-36), zaświadczenie pracodawcy matki skarżącej z dnia 15 kwietnia 2010 r. w przedmiocie okresu zatrudnienia i zajmowanego stanowiska, zaświadczenie wójta gminy z dnia 14 kwietnia 2010 r., z którego wynika, że rodzice skarżącej są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 21.9600 ha i za rok 2008 osiągnęli z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł. Przedłożyła także dodatkowe oświadczenia z dnia 15 kwietnia 2010 r. złożone przez matkę, z których treści wynika, że na utrzymaniu małżonków pozostaje czworo uczących się dzieci, małżonkowie posiadają dom oraz zabudowania gospodarskie, są producentami trzody chlewnej, środki zgromadzone na rachunku bankowym o numerze [...] przeznaczane są na pokrycie bieżącej działalności gospodarstwa rolnego (zakup pasz i paliw, wykonywanie remontów, uiszczanie opłat), natomiast środki znajdujące się na rachunku o numerze [...] przeznaczone zostaną na pokrycie kosztów związanych z planowanym na 25 września 2010 r. weselem jednej z córek. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie A.S. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza wskazując, że dla oceny jej sytuacji majątkowej bez znaczenia pozostaje stan majątkowy rodziców, gdyż obowiązek alimentacyjny nie obejmuje finansowania opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270) – dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W świetle poczynionych rozważań należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis stosunkowy w wysokości 340 zł. Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu mieści się w jej możliwościach finansowych wnioskodawczyni, a jej sytuacja materialna nie jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Po pierwsze wskazać należy, że wnioskodawczyni uzyskuje, jakkolwiek nieznaczny, ale stały miesięczny przychód z tytułu przyznanego stypendium. Ponadto z historii rachunku bankowego wynika, że od 4 do 25 stycznia 2010 r. dysponowała kwotą wielokrotnie przekraczającą należny wpis. Co ważne, sumą przewyższającą wysokość wpisu dysponowała także po wniesieniu skargi do sądu i złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W okresie od 26 stycznia do 12 kwietnia 2010 r. suma oszczędności zawierała się pomiędzy kwotą [...] a [...] zł. Niewątpliwie więc, tak w chwili wnoszenia skargi do sądu, jak i w późniejszym okresie wnioskodawczyni posiadała środki pieniężne na pokrycie należnego wpisu, a tym samym miała realne możliwości zabezpieczenia odpowiedniej kwoty na potrzeby toczącego się postępowania. Mając powyższe na względzie Sąd doszedł do przekonania, że z porównania kwoty należnego wpisu z wysokością uzyskiwanego przez skarżącą dochodu oraz środków zgromadzonych na rachunku bankowym wynika, iż suma 340 zł jest możliwą do uiszczenia przez wnioskodawczynię. Jest to istotne o tyle, że mamy do czynienia z wydatkiem o charakterze jednorazowym, a jego wysokość kształtuje się na takim poziomie, że nie spowoduje takiego uszczuplenia środków finansowych, które uniemożliwiałoby lub znacząco utrudniało dalsze funkcjonowanie skarżącej. Przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie można również pominąć faktu, że bieżące koszty utrzymania A.S., jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia, są finansowane przez jej rodziców. Prowadzi to do jednoznacznego wniosku, że jednorazowe uszczuplenie środków którymi dysponuje skarżąca, poprzez uiszczenie należnego w sprawie wpisu, nie spowoduje uszczerbku w mieniu skarżącej przeznaczonego na jej bieżące utrzymanie, niezbędnego do codziennego funkcjonowania. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania wpisu. W świetle dokonanych ustaleń nie sposób bowiem uznać, że wnioskodawczyni funkcjonuje w stanie w którym uiszczenie wpisu skutkowałoby powstaniem stanu uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącej, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych wynika, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że środkami pieniężnymi na pokrycie należnego wpisu dysponują również rodzice skarżącej, na których ciąży wobec wnioskodawczyni ustawowy obowiązek alimentacyjny. Nie można przy tym zgodzić się ze skarżącą, że obowiązek ten nie rozciąga się na ponoszenie opłat sądowych. Obowiązek alimentacyjny o jakim mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.i.o.) obejmuje obowiązek dostarczania wszelkich środków utrzymania, a więc związanych z bieżącym funkcjonowaniem dziecka, w tym z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, jeśli dziecko jest zobowiązane do ich uiszczenia w związku z uczestnictwem w sporach sądowych. Obowiązek ten zostaje zniesiony dopiero wówczas, gdy dziecko dysponuje własnym majątkiem, bądź też gdy jest w stanie w sposób samodzielny zapewnić sobie środki utrzymania (art. 133 K.r.i.o.). Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.