I SA/Gd 1882/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu O.W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i złożonym na formularzu PPF w dniu 14 stycznia 2016 r. O.W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, osiąga dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.286 zł netto (1.750 zł brutto) miesięcznie, posiada mieszkanie o powierzchni 81,60 m2, którego zakup sfinansowała kredytem bankowym, koszty swojego utrzymania określiła na poziomie 1.200 zł miesięcznie, z czego 300 zł przeznacza na opłaty za czynsz, 300 zł na zakup leków, zaś 600 zł na wizyty lekarskie. Nadmieniła, że w 2012 r. zaprzestała spłaty kredytu mieszkaniowego. Biorąc pod uwagę rodzaj i wysokość zadeklarowanych przez skarżącą wydatków, kwotę osiąganych przez nią dochodów, brak oszczędności oraz okoliczność, że skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 25 stycznia 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."), wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 listopada 2015 r.; b/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia oraz o średniej miesięcznej jego wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto i brutto); c/ dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, wpłat na fundusz remontowy itp.); d/ dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów odpłatnego leczenia (wizyt i badań lekarskich, zakupu leków); e/ zaświadczenia z banku o zaprzestaniu przez skarżącą spłaty kredytu mieszkaniowego oraz o stanie jej zadłużenia z tego tytułu. Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści będzie skutkować odmową przyznania skarżącej prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 9 lutego 2016 r. wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o 15 dni, ze względu na niemożność ich zgromadzenia przez skarżącą w zakreślonym terminie. Wskazał także, że w okresie od 12 do 22 lutego 2016 r. będzie przebywał na urlopie. Pomimo dokonanego zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2016 r. przedłużenia terminu do złożenia wymaganych dokumentów skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że strona skarżąca uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącej w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy. Od powyższego postanowienia reprezentowana przez pełnomocnika skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zakwestionowała twierdzenie, jakoby wskazane w treści wniosku dane były niewystarczające dla dokonania oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Ponadto żądanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień było niezasadne, albowiem sytuacja strony nie była wyjątkowa, a tylko w takich sytuacjach znajdowałoby to uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658, zwanej dalej ustawą zmieniającą), dokonano nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w procedurze sądowoadministracyjnej, które zostały dokonane ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi O.W. zostało wszczęte po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym po dokonanej nowelizacji. Przepis art. 260 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy m.in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warto również wskazać, że przytoczone przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. FZ 360/04, nie publ., czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05 nie publ.). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 P.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawczynię do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżącej złożył jedynie wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo uwzględnienia stanowiska strony wezwanie Referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie prawidłowo zostało przyjęte przez Referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, albowiem nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. Mając na uwadze to, że wnioskodawczyni uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że postanowienie wydane przez Referendarza sądowego było wadliwe. Wbrew zarzutom strony zawartym w sprzeciwie skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej w sposób, który pozwoliłby uznać, że rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Z tych względów Sąd na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia.