I SA/Gd 1940/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J.K. na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela - Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem organu egzekucyjnego nr [...] z dnia 06 lutego 2019 r. na podstawie z art. 59 § 2 u.p.e.a. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów obciążających ten organ. Na złożony w terminie wniosek wierzyciela, organ egzekucyjny wydał postanowienie nr [...] z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych którym określił, że wierzyciela winna obciążać kwota z tego tytułu wynosząca 2.537,56 zł. Postanowienie to - na skutek wszczętego postępowania zażaleniowego - zostało uchylone w całości postanowieniem organu nr [...] z dnia 14 czerwca 2019 r., a sprawa przekazana organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpoznania. W konsekwencji tego Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] z dnia 03 lipca 2019 r., orzekające o obciążeniu wierzyciela kwotą kosztów egzekucyjnych w wysokości 3.387,24 zł. Postanowienie to zostało doręczone wierzycielowi w dniu 10 lipca 2019 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 16 lipca 2019 r. złożył zażalenie na ww. postanowienie. Wierzyciel podniósł, że opłata za czynność zajęcia nadpłaty została naliczona niezasadnie, na co został przytoczony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12. Jak podkreślono, zgodnie z powołanym wyrokiem, nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo było, że nie doprowadzą one do pokrycia kosztów egzekucyjnych (organ egzekucyjny, planując podjęcie danej czynności, winien najpierw przeprowadzić kalkulację, czy koszty egzekucyjne nie będą wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania). Wierzyciel, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 05 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 173/18, zakwestionował też naliczenie opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę, wskazując, że wynagrodzenie to nie przekraczało kwoty minimalnego świadczenia z tego tytułu (a zatem podlegało ochronie na gruncie przepisów prawa, co wiązało się z nieefektywnością tego zajęcia). Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaznaczył również, że opłata ta uległa przedawnieniu. Dodatkowo, zdaniem wierzyciela nie zostały wyjaśnione wątpliwości, dla których sprawa została przekazana organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpoznania, a co więcej nie wiadomo z jakich powodów obecnie obciąża wierzyciela kwota przewyższająca tę pierwotną. Konkludując, wierzyciel zaznaczył, że obowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu środkami Funduszu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem nr [...] z dnia 21 sierpnia 2019 r. uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 3 lipca 2019 r. i obciążył wierzyciela inną kwotą należną z tytułu kosztów egzekucyjnych, tj. kwotą 862,90 zł. Analizując zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że istnieją podstawy do zmiany ich wysokości. Mianowicie, organ podzielił twierdzenia wierzyciela na temat braku podstaw do naliczenia opłaty za zajęcie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. Nadpłata ta wynosiła bowiem 556,00 zł, zaś wysokość kosztów dotyczących tylko powołanych powyżej tytułów wykonawczych to kwota łączna 2.536,43 zł. Stąd w ocenie organu kwota kosztów obciążających wierzyciela winna ulec obniżeniu. Przy czym - mając na uwadze treść art. 64 § 4 i 5 u.p.e.a. - kwota ta podlega obniżeniu nie o 2.536,43 zł, lecz o 2.524,38 zł. Uzasadnione to jest tym, że kwota 12.05 zł [przypisana jako należna z tytułu tej czynności do tytułu wykonawczego nr [...] - mimo niesłuszności naliczenia jej do wskazanej czynności - zostałaby bez tego zajęcia należna z tytułu późniejszego zajęcia nadpłaty, tj. zajęcia nadpłaty z dnia 01.06.2018r. Natomiast pozostałe koszty - w ocenie organu - zostały naliczone prawidłowo. Odnosząc się przy tym do twierdzeń wierzyciela o niezasadności obciążenia go opłatą z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. - w przeciwieństwie do art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. stanowiącego o pobraniu pieniędzy od zobowiązanego - nie uzależnia kwoty należnej opłaty od kwoty uzyskanej z tytułu danej czynności egzekucyjnej. Obowiązek jej uiszczenia (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.) powstaje już zaś z momentem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Powyższe wprost stanowi o tym, że opłata jest należna nawet wtedy, gdy zajęcie objęto wynagrodzenie w kwocie nieprzewyższającej kwoty minimalnego świadczenia z tego tytułu. Co do kwestii przedawnienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił zaś, że koszty egzekucyjne przedawniają się na tych samych zasadach co składki. Podstawą tego jest art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.). W myśl powyższego należności z tytułu składek (pod czym ustawa ta rozumie także koszty egzekucyjne) ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z określonymi zastrzeżeniami (stanowiącymi o modyfikacji biegu terminu przedawnienia). Poprzednio, tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378), należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie lat dziesięciu, licząc od dnia ich wymagalności. Przy czym w obu wypadkach (tj. istnienia czasokresu przedawnienia pięcio-, jak i dziesięcioletniego) istniała podstawa do modyfikacji biegu tego terminu, tj. jego zawieszenia na skutek podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania składki, o której dłużnik (zobowiązany) został powiadomiony. Zawieszenie to następowało do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego [stanowi o tym art. 24 ust. 5b u.s.u.s. – w brzmieniu niezmienionym od 01.07.2004 r., tj. od wejścia w życie ustawy dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. nr 121 poz. 1264)]. Stąd należy stwierdzić, że ani opłata manipulacyjna (której obowiązek zapłaty powstał w dniu 08.02.2005r.), ani opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracy manipulacyjna (której obowiązek zapłaty powstał w dniu 26.10.2009 r.), nie są przedawnione. Co należy jednocześnie podkreślić - mimo podniesienia twierdzeń o przedawnieniu wskazanej opłaty - wierzyciel nie uzasadnił swego stanowiska, powołując ku temu odpowiednie przepisy. Konkludując powyższe, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że wierzyciela winna obciążać kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości łącznej 862,86 zł (3.387,24 zł- 2.524,38 zł) - po zaokrągleniu 862,90 zł (art. 27a S 1,2 i 3 pkt 2 u.p.e.a.). Koszty przypisane wierzycielowi są bowiem następujące: opłaty manipulacyjne - kwota łączna 105,80 zł (naliczone do tytułów o nr 15-50 - zgodnie z przedstawioną tabelą); opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę - kwota łączna 747,10 zł (naliczone do tytułów o nr 1-50 - zgodnie z przedstawioną tabelą); opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym - 3 zł (naliczona do tytułu o nr 1 - zgodnie z przedstawioną tabelą); opłata za zajęcie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 r. – kwota 12,96 zł (12,05 zł + 0,91 zł) - (naliczona do tytułu o nr 1 - zgodnie z przedstawioną tabelą). Daje to łącznie 868,86 zł. Jednocześnie jednak koszty te są pomniejszone o 6 zł tytułem wyegzekwowania takiej kwoty na ich poczet (co zostało przypisane do tytułu o nr 1 - zgodnie z przedstawioną tabelą). W tej sytuacji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zmienił zaskarżone rozstrzygnięcie, opierając postanowienie na brzmieniu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i 18 u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał naruszenie prawa przez: naruszenie przepisów dwuinstancyjności administracyjnego postępowania, tj. art. 15 k.p.a. w związku z art. 64 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na obciążeniu wierzyciela kosztami, bez możliwości jego zażalenia; naruszenie przepisów art. 138 k.p.a. przez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu I instancji przy jednoczesnym orzeczeniu co do istoty sprawy; naruszenie przepisów postępowania art. 64 c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez przyjęcie, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej jest organem uprawnionym do wydania postanowienia w sprawie obciążania wierzyciela kosztami; niewłaściwą interpretację art. 24 ust. 2-5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie, że do kosztów egzekucyjnych naliczonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego mają zastosowanie przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek; niewłaściwą interpretację art. 64 § 1 pkt 3 w związku z art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. przez przyjęcie, że zaistniały podstawy do obciążania wierzyciela opłatą za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej z wynagrodzenia za pracę, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ nie był w stanie faktycznie zająć wierzytelności pieniężnej, bowiem zobowiązany pobierał wynagrodzenie w kwocie wolnej od zajęcia; naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania stron do organu i kierowanie się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej obciążenia wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, kwotą kosztów egzekucyjnych w wysokości 862,90 zł, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 3, 4 i 14 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie wynagrodzenia za pracę - 4% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr; za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr; za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł. Przy czym - jak stanowi art. 64 § 7 u.p.e.a. - jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (art. 64 § 10 u.p.e.a.). Natomiast obowiązek uiszczenia opłat powstaje: za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu; za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności (art. 64 § 9 pkt 2 i 11 u.p.e.a.). Co należy jednocześnie podkreślić, a co wynika z treści art. 64 § 3 u.p.e.a. - opłaty za czynności egzekucyjne (bez opłaty za spisanie protokołu) oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Przy czym zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a. opłaty za zajęcia, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr (art. 64 § 5 u.p.e.a.). Jeżeli czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6 i § 6, zostały dokonane przez więcej niż jeden organ egzekucyjny lub rekwizycyjny, uzyskane z tego tytułu środki pieniężne rozdziela się między te organy w proporcji odpowiadającej stosunkowi wyegzekwowanych przez nie kwot do kwot wyegzekwowanych w całym postępowaniu egzekucyjnym. Przepis art. 64 § 3 stosuje się odpowiednio (art. 64 § 11 u.p.e.a.). Rozliczenia, o którym mowa w § 11, dokonuje organ egzekucyjny kończący postępowanie egzekucyjne, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Rozliczenie może być dokonane za zgodą wierzyciela przez potrącenie wzajemnych należności. Na postanowienie w sprawie rozliczenia kosztów przysługuje zażalenie organom, których dotyczy to rozliczenie (art. 64 § 12 u.p.e.a.). Jak wynika z akt sprawy zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych przez organ pierwszej instancji w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wymagała zmiany ich wysokości, bowiem organ ten podzielił twierdzenie wierzyciela na temat braku podstaw do naliczenia opłaty za zajęcie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. Nadpłata ta wynosiła bowiem 556,00 zł, zaś wysokość kosztów dotyczących tylko powołanych powyżej tytułów wykonawczych to kwota łączna 2.536,43 zł. Stąd w ocenie . organu kwota kosztów obciążających wierzyciela winna ulec obniżeniu. Przy czym - mając na uwadze treść art. 64 § 4 i 5 u.p.e.a. (ich treść została podana poniżej) - kwota ta podlega obniżeniu nie o 2.536,43 zł, lecz o 2.524,38 zł. Uzasadnione to jest tym, że kwota 12.05 zł [przypisana jako należna z tytułu tej czynności do tytułu wykonawczego nr [...] (pierwsza pozycja w tabeli)] - mimo niesłuszności naliczenia jej do wskazanej czynności - zostałaby bez tego zajęcia należna z tytułu późniejszego zajęcia nadpłaty, tj. zajęcia nadpłaty z dnia 01.06.2018r. Sąd uznaje prawidłowość rozstrzygnięcia w tym zakresie. Natomiast pozostałe koszty - w ocenie organu - zostały naliczone prawidłowo. Sąd podziela ten pogląd. Odnosząc się do twierdzeń wierzyciela o niezasadności obciążenia go opłatą z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę, zasadnie – zdaniem Sądu - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że art. 64 § 1 pkt 3 – u.p.e.a.. – w przeciwieństwie do art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. stanowiącego o pobraniu pieniędzy od zobowiązanego - nie uzależnia kwoty należnej opłaty od kwoty uzyskanej z tytułu danej czynności egzekucyjnej. Obowiązek jej uiszczenia (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.) powstaje już zaś z momentem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Powyższe wprost stanowi o tym, że opłata jest należna nawet wtedy, gdy zajęciem objęto wynagrodzenie w kwocie nieprzewyższającej kwoty minimalnego świadczenia z tego tytułu. Prawidłowo w ocenie Sądu oceniono kwestię przedawnienia powstałych kosztów egzekucyjnych. Stąd należy stwierdzić, że ani opłata manipulacyjna, ani opłata za zajęcie nie są przedawnione. Co należy jednocześnie podkreślić – mimo podniesienia twierdzeń o przedawnieniu wskazanej opłaty – wierzyciel nie uzasadnił swego stanowiska, powołując jedynie odpowiednie przepisy. Reasumując, prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że wierzyciela winna obciążać kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości łącznej 862,86 zł (3.387,24 zł- 2.524,38 zł) – po zaokrągleniu 862,90 zł (art. 27a 245 1, 2 i 3 pkt 2 u.p.e.a.). Jak bowiem wynika z zaprezentowanego wyliczenia koszty przypisane wierzycielowi są bowiem następujące: opłaty manipulacyjne - kwota łączna 105,80 zł (naliczone do tytułów o nr 15-50 - zgodnie z przedstawioną tabelą); opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę - kwota łączna 747,10 zł (naliczone dotytułów o nr 1-50 - zgodnie z przedstawioną tabelą); opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym - 3 zł (naliczona do tytułu o nr 1 - zgodnie z przedstawioną tabelą); opłata za zajęcie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 r. - kwota 12,96 zł (12,05 zł + 0,91 zł) - (naliczona do tytułu o nr 1 - zgodnie z przedstawioną tabelą). Daje to łącznie 868,86 zł. Jednocześnie jednak koszty te są pomniejszone o 6 zł tytułem wyegzekwowania takiej kwoty na ich poczet (co zostało przypisane do tytułu o nr 1 - zgodnie z przedstawioną tabelą). Mając to na uwadze Sąd uznał, że w niniejszej sprawie prawidłowo orzeczono w myśl art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17par. 1 i 18 u.p.e.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza zasady dwuinstancyjności. Z tej przyczyny na podstawie art. 151 w zw. z art.119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skarga , jako niezasadna, została oddalona.