I SA/Gd 195/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 17 lutego 2015 r., pełnomocnik P. C. zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 3.649 zł. Pełnomocnik w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego podał, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, nie posiada żadnego majątku, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żona skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego oraz mieszkania o powierzchni 102 m2, na wymienionych nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki na rzecz banków z tytułu zaciągniętych kredytów, posiada także działkę budowlaną o powierzchni 7.300 m2, małżonkowie prowadzą działalność w formie spółki cywilnej, z której nie uzyskują dochodów (ponoszą straty), każde z nich osiąga dochód ze stosunku pracy w wysokości po 1.800 zł brutto miesięcznie, żona skarżącego uzyskuje także dochody z tytułu najmu domu w wysokości 12.116,40 zł brutto miesięcznie, na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka, nadto skarżący przekazuje kwotę 1.000 zł miesięcznie tytułem alimentów na rzecz swojego syna, na miesięczne wydatki skarżącego i jego rodziny składają się m.in.: raty kredytów spłacanych w łącznej kwocie około 9.350 zł, opłaty związane z eksploatacją mieszkania w wysokości około 1.150 zł, opłata za przedszkole córki w wysokości 250 zł oraz koszty wyżywienia, zakup środków czystości, odzieży i obuwia oraz podręczników do przedszkola i szkoły, składki na ubezpieczenie. Wraz z wnioskiem pełnomocnik przedłożył następujące dokumenty: (-) odpisy zeznań podatkowych za 2013 r. skarżącego (PIT-28, PIT-36L, PIT-37) oraz jego żony (PIT-28, PIT-36); (-) odpis zeznania podatkowego żony skarżącego za 2014 r. (PIT-28); (-) odpisy informacji PIT-11 małżonków za 2014 r.; (-) odpisy informacji PID-5L i PID-5LK z małżonków za grudzień 2014 r.; (-) wydruki z ksiąg wieczystych dwóch nieruchomości mieszkalnych, stanowiących własność żony skarżącego, z których wynika, że skarżący na podstawie umowy darowizny z dnia 21 listopada 2013 r. darował je małżonce. Na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 4 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał: (-) odpisy informacji każdego z małżonków PID-5LK za grudzień 2014 r., w których z tytułu wykonywanej działalności w formie spółki cywilnej wykazali oni łącznie stratę wysokości 247.399,04 zł (deklarując przychód w wysokości 2.148.113,34 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 2.395.512,38 zł), natomiast skarżący wykazał także stratę z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A" w wysokości 176.602,33 zł (deklarując przychód w kwocie 88.078,77 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 264.681,10 zł) wraz z wydrukiem zatytułowanym "Obliczenie dochodu wg wzoru księgi" za styczeń 2015 r. oraz deklaracją VAT-7 za IV kwartał 2014 r. odnoszące się do spółki cywilnej; (-) odpisy informacji każdego z małżonków PID-5LK za styczeń 2015 r., w których z tytułu wykonywanej działalności w formie spółki cywilnej wykazali łączny dochód w kwocie 31.957,01 zł (deklarując przychód w wysokości 647.783,97 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 622.029,25 zł) wraz z wydrukiem zatytułowanym "Obliczenie dochodu wg wzoru księgi" za styczeń 2015 r.; (-) odpis ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonej dla spółki cywilnej, sporządzonej na dzień 31 stycznia 2015 r., w której ujęto trzy samochody ciężarowe marki [...] i [...] oraz samochód ciężarowy marki [...] sprzedany w dniu 5 marca 2015 r. za cenę 3.500 zł brutto, a także wykaz narzędzi i sprzętu; (-) wyciąg z rachunku bankowego małżonków w [...] za okres od 28 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 1.394,51 zł; (-) wyciąg z walutowego rachunku bankowego małżonków w [...] za okres od 2 grudnia 2014 r. do 2 marca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 369,56 euro; (-) wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego w [...] za okres od 28 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 627,91 zł; (-) wyciągi z dwóch rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez małżonków działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej w [...] za okres od 29 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., których salda końcowe wynosiły 2.871,06 zł i 191 euro; (-) wyciągi z trzech rachunków kart firmowych (spółki cywilnej) w [...] za okres od 29 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., których salda końcowe wynosiły 1.804,26 zł, 138,09 zł i 696,35 zł; (-) wyciąg z trzech rachunków bankowych małżonków w [...] za okres od 1 grudnia 2014 r. do 28 lutego 2015 r., których salda końcowe wynosiły 39,92 zł, 2.846,76 euro i 0 zł; (-) wyciąg z rachunku bankowego skarżącego w [...] za okres od 2 grudnia 2014 r. do 11 marca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 404,14 euro; (-) zaświadczenia z dnia 16 marca 2015 r. od "B" Sp. z o.o.S.K.A. – pracodawcy małżonków, z których wynika, że są oni zatrudnieni na czas nieokreślony na stanowiskach Prezesa Zarządu (skarżący) i Dyrektora ds. administracyjnych (żona skarżącego) z miesięcznym wynagrodzeniem 1.272,25 zł netto, uwzględniającym dobrowolną składkę na ubezpieczenie grupowe w kwocie 44,99 zł (1.766,67 zł brutto); (-) odpis wymiaru opłat za mieszkanie za okres od stycznia do marca 2015 r., które w styczniu i lutym br. wynosiły 819,05 zł i 859,37 zł, zaś w marcu br. – 858,95 zł wraz z rozliczeniem centralnego ogrzewania, wody i kanalizacji oraz podgrzania wody za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2014 r.; (-) odpisy faktur za energię elektryczna z dnia 9 grudnia 2014 r. i 12 lutego br. na kwoty 496,53 zł i 554,64 zł; (-) odpisy decyzji ustalających żonie skarżącego wysokość podatku od nieruchomości na 2015 r. w kwocie 2.709 zł oraz podatku rolnego na ten rok w kwocie 142 zł; (-) odpis umowy zawartej przez małżonków z przedszkolem na okres od 2 stycznia do 31 lipca 2015 r.; (-) odpis wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia 27 lutego 2001 r., którym m.in. orzeczono alimenty od skarżącego na rzecz jego syna; (-) informacje z banków o stanie zadłużenia małżonków z tytułu zaciągniętych kredytów i ich miesięcznej spłacie w kwocie 593,70 zł i 1.649,13 euro; (-) oświadczenie żony skarżącego z dnia 16 marca 2015 r., w którym podała, że jej syn N. S. nie zamieszkuje wspólnie z małżonkami. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak -Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi określony w kwocie 3.649 zł; 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej jako rozporządzenie); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) oraz 4) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Po analizie obszernej dokumentacji przedłożonej przez stronę skarżącą referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty nie pozwalają bowiem przyjąć, że skarżący nie dysponuje kwotą 3.649 zł na uiszczenie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. opłaty od wniesionej skargi, jak również że nie ma on realnych możliwości poniesienia pozostałych kosztów sądowych, które mogą powstać w przyszłości, a których wysokość została przedstawiona powyżej. Za taką oceną przemawia stan środków pieniężnych zgromadzonych przez małżonków na rachunkach bankowych, których wysokość znacznie przewyższa kwotę wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z nadesłanych wyciągów z kont małżonków wynika bowiem, że w okresie od 28 lutego do 11 marca 2015 r. dysponowali oni kwotą 8.626,67 zł (z czego 3.693,62 zł stanowiła kwota środków dostępnych w ramach rachunków kart kredytowych) oraz kwotą 3.811,46 euro. Zauważyć przy tym należy, że z opisu operacji dokonanych na rachunkach bankowych małżonków wynika, że małżonkowie regulują wszystkie swoje wymagalne zobowiązania – bieżące opłaty związane z eksploatacją mieszkania (w tym za media) oraz kredytowe, nie posiadają zaległości z tego tytułu, co przeczy prezentowanej w niniejszej sprawie złej kondycji finansowej strony skarżącej. Nadto, małżonkowie osiągają dochody z kilku źródeł – z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej, ze stosunku pracy oraz najmu. Podkreślić przy tym należy, że pracodawcą obojga małżonków jest "B" Sp. z o.o. [...], w której skarżący – jak wynika z danych ujawnionych w KRS na dzień 6 maja 2015 r. – posiada udziały o wartości nominalnej 4.900 zł (których nie zadeklarował na druku PPF), a spółka dodatkowo jest głównym kontrahentem "C" s.c. [...], co ustalono na podstawie przepływu środków na rachunku bankowym prowadzonym dla potrzeb wykonywanej przez małżonków działalności gospodarczej. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności nieuzyskiwania przez małżonków dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej (ponoszenia straty) referendarz sądowy zauważa, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. Miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą zatem nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zestawiając przychody małżonków z wysokością kosztów, które już powstały oraz które mogą powstać w niniejszej sprawie (o których była mowa powyżej), nie można uznać aby skarżący nie był w stanie ich ponieść. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że w grudniu 2014 r. przychody te wyniosły 2.148.113,34 zł, zaś w styczniu 2015 r. – 647.783,97 zł. Jak już wskazano fakt, że małżonkowie wykazują stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że ich sytuacja finansowa jest bardzo zła. Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto przyjęcie przez małżonków określonego priorytetu w wydatkach (w realiach sprawy ukierunkowanego głównie na spłatę zobowiązań kredytowych małżonki) nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy – jak wynika z przedłożonych dokumentów – posiada ona środki pieniężne i możliwości zarobkowe. Z tych wszystkich względów, uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.