I SA/Gd 197/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2012 r. do marca 2013 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wniosła w dniu 30 sierpnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy z uwagi na zawiłość sprawy i brak środków na wynajęcie pomocy zawodowego pełnomocnika. W związku z tym, że oświadczenie zawarte w formularzu urzędowym PPPr było niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 7 września 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisu zeznania podatkowego za 2015 r.; b) odpisu sprawozdania finansowego sporządzonego za rok 2015 (bilansu, rachunków zysków i strat wraz z informacją dodatkową); c) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, a także kosztów uzyskania przychodów od 1 marca 2016 r.; d) zestawienia stałych wydatków ponoszonych na bieżące koszty prowadzonej działalności (opłaty za lokal, telefony, samochody, koszty wynagrodzeń pracowników, koszty obsługi księgowej itp.) oraz jasnego wskazania, z jakich środków są one ponoszone; e) odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące od marca 2016 r., a w przypadku, gdy spółka rozlicza VAT kwartalnie – odpisów deklaracji złożonych za ostanie dwa kwartały; f) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne (w tym kont podlegających zajęciu), obejmujących okres od 1 marca 2016 r. wraz z historią dokonanych na nich transakcji (wpłat, wypłat, przelewów) i stanem sald; g) raportów kasowych od 1 marca 2016 r.; h) zestawienia rzeczowych aktywów trwałych, w tym środków trwałych i wyposażenia; i) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia spółki wobec Skarbu Państwa, wymagalnych zobowiązań wobec banków i innych podmiotów oraz zestawienia należności spółki; j) jeżeli spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych przychodów – przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby tę okoliczność wraz ze wskazaniem od kiedy spółka nie wykonuje działalności gospodarczej.. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 13 września 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia objęte ww. zarządzeniem referendarza sądowego. Skarżąca Spółka jedynie w dniu 26 września 2016 r. oświadczyła, że nie jest w stanie wykonać zarządzenia, albowiem w dniu 26 lipca 2016 r., na mocy postanowienia Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 7 stycznia 2016 r., odebrano z siedziby Spółki wszystkie dokumenty. Spółka oświadczyła dodatkowo, że nie posiada środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych w zakresie całkowitym jest możliwe, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu urzędowym PPPr. Z formularza PPPr złożonego na wcześniejszym etapie postępowania wynikało przy tym, że wysokość kapitału zakładowego Spółki, wartość środków trwałych oraz wysokość poniesionej straty bilansowej, wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej. Spółka nie wskazywała, aby przeciwko niej zostało wszczęte postępowanie upadłościowe czy układowe. Wspólnicy nie postawili jej również w stan likwidacji. Wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, nie przedstawił referendarzowi sądowemu opisanych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest jednostką, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca został pouczony, jakie dokumenty i oświadczenia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów i oświadczeń takich nie przedstawił. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, albowiem nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPPr stwierdzenia wnioskodawcy, że z uwagi na brak środków spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wydanie dokumentacji finansowo-księgowej Spółki prokuratorowi nie stanowi przy tym obiektywnej przeszkody do wykazania utraty płynności finansowej wnioskodawcy, albowiem nie jest wykluczone uzyskanie kopii lub odpisów niezbędnych dokumentów od dysponującego nimi aktualnie organu. Spółka nie wykazała, aby podejmowała próbę uzyskania dokumentacji w celu wykonania zarządzenia referendarza sądowego. Konieczność podjęcia działań w tym zakresie była niezbędna, aby wykazać sytuację materialną Spółki. Same twierdzenia Spółki nie mogły być bowiem uznane za wystarczające dla oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.