I SA/Gd 228/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 10 lutego 2011 r., J. L. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (od wpisu od skargi). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu działalności agencyjnej oraz prac dorywczych na zlecenie w łącznej wysokości 1.900 zł brutto, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ma na utrzymaniu małoletniego syna, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jednocześnie płaci alimenty na syna w wysokości 350 zł miesięcznie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 marca 2011 r. (doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 28 marca 2011 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę w 2010 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznania podatkowego – jeżeli zostało już złożone), dokumentów potwierdzających wysokość wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym działalności agencyjnej i prac dorywczych (umów zlecenia, umów o dzieło, rachunków, zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za ww. okres, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej – odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość dochodu za ten okres), wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych) oraz dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów, do których wypłaty jest zobowiązany wnioskodawca (odpisu orzeczenia sądu, dowodów ich uiszczania), W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 (PIT-36) oraz dodatkowe oświadczenia z dnia 4 kwietnia 2011 r., w których wskazał, że jego miesięczne, stałe koszty utrzymania wynoszą 450 zł (czynsz), 200 zł (prąd) oraz 100 zł (telefon), a kwota nałożonych na niego alimentów wynosi 350 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnych kont dewizowych, lokat dewizowych, pojazdów mechanicznych oraz innych ruchomości o dużej wartości. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wbrew wyraźnemu wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych ani nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, ograniczając się jedynie do podania, że nie posiada kont dewizowych ani lokat dewizowych. Zaś z przedłożonego przez wnioskodawcę odpisu zeznania podatkowego jednoznacznie wynika, że w 2010 r. uzyskiwał on dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym uzasadnione jest przypuszczenie, że jako przedsiębiorca posiada on rachunki bankowe. Wprawdzie przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie nakładają na przedsiębiorcę obowiązku posiadania rachunku bankowego związanego z wykonywaną działalnością gospodarczą, to jednak rachunek bankowy jest potrzebny przedsiębiorcy m. in. z następujących powodów: (1) zapłata podatków przez podatników i płatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie bankowych rozliczeń bezgotówkowych (przelewem), (2) składki ZUS powinny być odprowadzane w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek (przelewem), (3) zwrot podatku VAT można otrzymać wyłącznie na rachunek bankowy, (4) niektóre inne płatności muszą być dokonywane w formie bezgotówkowej, bowiem na podstawie art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca oraz jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca uchylił się również od przedstawienia jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość dochodów osiągniętych przez niego w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie przedłożył bowiem ani dokumentów księgowych potwierdzających wysokość dochodu osiągniętego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ani dokumentów dotyczących prac świadczonych dorywczo na zlecenie (umów zlecenia, rachunków). W konsekwencji przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia zarówno w przedmiocie wysokości osiąganych miesięcznie dochodów, jak i w przedmiocie braku zasobów pieniężnych. Wskazać też należy, że wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez niego kosztów utrzymania oraz potwierdzających wskazywaną okoliczność płacenia alimentów (i ich wysokość), czego także nie uczynił. Nie sposób bowiem uznać za należyte wykonanie tego obowiązku samego oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 128/05, publikowane w CBOiS). Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.