I SA/Gd 229/12
WyrokWSA w Gdańsku2012-07-02
Skład orzekający: Zbigniew Romała, Irena Wesołowska, Ewa Wojtynowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo stwierdził wydanie decyzji z naruszeniem prawa, gdy beneficjent nie przedstawił dowodów zakupu repelentów i wystąpiła znacząca różnica między zadeklarowaną a faktycznie stwierdzoną powierzchnią zalesienia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy prawidłowo stwierdziły wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Beneficjent nie spełnił wymogów dotyczących przedstawienia dowodów zakupu repelentów, a stwierdzona różnica między zadeklarowaną a faktyczną powierzchnią zalesienia (ponad 20%) uzasadniała odmowę przyznania pomocy zgodnie z przepisami prawa wspólnotowego. Sąd podkreślił, że ciężar dowodu braku winy w podaniu niezgodnych ze stanem faktycznym danych spoczywa na producencie rolnym.Stan faktyczny
Rolnik J.Z. wniosła o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych. Po przyznaniu płatności, kontrola wykazała znaczną różnicę między zadeklarowaną a faktyczną powierzchnią zalesienia oraz brak dowodów zakupu repelentów. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził wydanie pierwotnej decyzji z naruszeniem prawa. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał tę decyzję w mocy. Rolnik zaskarżyła decyzję do WSA, kwestionując wyniki kontroli i przedstawiając własne pomiary.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 22 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adwokata A.M. kwotę brutto 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu.
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 151 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: Kpa.), art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U L 316 z 2.12.2009 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. Z. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 października 2011 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania:
J. Z., działając jako producent rolny, wystąpiła w dniu 22 czerwca 2005 r. do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2005. W części V wniosku "Płatność na zalesianie gruntów rolnych" rolnik wystąpił o płatność na zalesianie na terenach o korzystnej konfiguracji, w tym wsparcie na zalesienie gatunkami drzew iglastych na powierzchni 0,25 ha oraz gatunkami drzew liściastych na powierzchni 1,68 ha oraz wsparcie na zalesienie na stokach o nachyleniu powyżej 12 stopni drzew liściastych na powierzchni 0,64 ha, premię pielęgnacyjną z zastosowaniem repelentów na powierzchni o korzystnej konfiguracji 0,25 ha, na stokach o nachyleniu powyżej 12 stopni 0,64 ha oraz bez zastosowania repelentów na powierzchni 1,68 ha oraz premię zalesieniową do powierzchni 2,57 ha. W części IX. "Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych" rolnik zadeklarował działkę ewidencyjną: nr 104 położoną w województwie [...], powiecie [...], gminie P., obrębie M. W części X "Oświadczenie o sposobie użytkowania działek rolnych przeznaczonych do zalesienie" strona wskazała działki rolne A, B i C o łącznej powierzchni 2,57 ha położone na działce ewidencyjnej nr 104.
Postanowieniem z dnia 23 listopada 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, stwierdził spełnienie przez J. Z. niezbędnych warunków do przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych, o których mowa w § 7 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm.).
Następnie, postanowieniem z dnia 19 maja 2006 r. przekazał sprawę do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.
W dniu 2 maja 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie J. Z. o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia z dnia 9 czerwca 2005 r., do którego załączono zaświadczenie z dnia 27 kwietnia 2006 r. z Nadleśnictwa M. o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem.
Decyzją z dnia 30 maja 2006 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał beneficjentce płatności z tytułu wsparcia na zalesienie w wysokości 13.251,00 zł płatnej jednorazowo po wykonaniu zalesienia, premii pielęgnacyjnej w wysokości 1.584,60 zł płatnej corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia oraz premii zalesieniowej w wysokości 3.598,00 zł płatnej corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.
W dniu 10 maja 2011 r. w gospodarstwie J. Z. została przeprowadzona kontrola na miejscu przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, której wyniki zawarto w protokole z czynności kontrolnych. Kontrola wykazała, że na działce rolnej C o zadeklarowanej powierzchni 1,68 ha stwierdzono powierzchnię 0,89 ha. W protokole odnotowano kody pokontrolne: ZGR 13, który oznacza, że nieudokumentowano zakupu repelentów, kod ZGR 20, który oznacza nieuprawnione korzystanie z płatności wynikającej z utrudnień w wykonaniu zalesienia i pielęgnacji zalesienia (nachylenia stoku powyżej 12 stopni) oraz kod GR 5 oznaczający stwierdzenie uchybień szczegółowych. W uwagach osoby obecnej przy kontroli J. Z. oświadczyła, że w kwestii powierzchni zalesienia oraz powierzchni spadków 12 stopni kierowała się mapką oraz instrukcjami wytycznymi zawartymi w planie zalesienia, wykonanego przez nadleśnictwo M.
Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych zakończonych decyzją z dnia 30 maj 2006 r.
Następnie, decyzją z dnia 5 października 2011 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że decyzja z dnia 30 maja 2006 r. została wydana z naruszeniem prawa.
Od powyższej decyzji J. Z. wniosła odwołanie, w którym oświadczyła, że nie zgadza się z protokołem z czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 10 maja 2011 r. na działce nr 104, na której stwierdzono, że wnioskodawca nie jest uprawniony do korzystania z płatności wynikającej z utrudnień ze względu na nachylenie stoku powyżej 12 stopni, powierzchnia stwierdzona wyniosła 1,78 ha oraz, że nie posiada dowodu zakupu repelentów.
Skarżąca stwierdziła, że część działki ewidencyjnej nr 104 o powierzchni 0,64 ha znajduje się na terenie o nachyleniu powyżej 12º oraz w roku 2008/2009 została przeprowadzona kontrola przez Regionalną Dyrekcję Lasów pod względem kąta nachylenia stoku, z której wynika, iż taki stok istnieje. Ponadto stwierdziła, że po kontroli przeprowadzonej w dniu 10 maja 2011 r. wynajęła uprawnionego geodetę w celu ponownego pomiaru przedmiotowej działki wyniku, której powierzchnia terenu zalesionego wynosi 2,47 ha, a kąt nachylenia terenu wynosi 19º. Przyznała, że z przyczyn leżących po jej stronie nie uzyskała potwierdzenia (faktur) zakupu repelentów, zaznaczając jednocześnie, że środki te stosowała. W oparciu o powyższe, strona wniosła o uchylenie decyzji i uznanie pomiarów powierzchni zalesienia w operacie technicznym, dołączonym do odwołania.
Rozpoznając odwołanie Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w pierwszej kolejności wskazał, że w niniejszej sprawie bez wątpienia wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, ale nieznane Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR, tj. kontrola na miejscu stwierdziła różnicę pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną dla działki rolnej C, na całej powierzchni zalesiania nie stwierdzono spadku powyżej 12º oraz stwierdzono brak faktur na zakup repelentów, a zatem wystąpiły przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa.
Organ wskazał, że w rozstrzyganej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm. - dalej "rozporządzenie"), zaś na podstawie art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U L 316 z 2.12.2009 ze zm.), Rozporządzenie 796/2004, pomimo utraty jego mocy obowiązującej z dniem 1 stycznia 2010 r. stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Wobec powyższego w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.
Powołując się na treść art. 23 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, organ wskazał, że kontrole administracyjne i kontrole na miejscu mają na celu zweryfikowanie zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzegania wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania podniósł, że Kierownik Biura Działań Społecznych Środowiskowych i Płatności Bezpośrednich pismem z dnia 9 listopada 2011 r. zwrócił się do Kierownika Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z prośbą o zweryfikowanie poprawności przeprowadzonej kontroli na miejscu z dnia 10 maja 2011 r. z uwagi na różnicę, jaka wystąpiła pomiędzy wynikami kontroli a operatem technicznym.
W odpowiedzi na powyższe pismo, Kierownik Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że przeprowadzona szczegółowa kontrola dokumentacji kontrolnej w szczególności protokołu z czynności kontrolnych oraz załączników, nie wykazała błędów, które skutkowałyby ponowną kontrolą na miejscu lub zmianą wyników, uznając protokół za sporządzony zgodnie z obowiązującą w dniu kontroli procedurą oraz instrukcją stanowiskową.
Organ II instancji odnosząc się do wyników z operatu technicznego przedstawionego przez stronę wskazał, że w stosunku do nachylenia powyżej 12° strona w deklaracji z dnia 31 maja 2005 r. załączonej do planu zalesienia wskazała działkę rolną z oznaczeniem A o powierzchni 0,64 ha z opisem i klasą gruntu (PsV). W trakcie kontroli pomiaru nachylenia stoku nie stwierdzono spadku o wskazanym nachyleniu na całej powierzchni działki rolnej A ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w szczególności w wyniku analizy operatu geodezyjnego wnioskować należy, że wskazany przez geodetę stok o nachyleniu powyżej 12 stopni ma charakter lokalny i występuje na powierzchni, która nie była zalesiana (skarpa), a wiek drzewostanu wskazuje, że obszar ten był zadrzewiony przed wykonaniem nasadzeń, co jednoznacznie potwierdza materiał zdjęciowy.
Odnośnie stwierdzonej powierzchni wskazał, że strona zadeklarowała powierzchnię na podstawie wypisu z rejestru gruntów, w którym znajduje się: numer działki, pole powierzchni (podane w ha z dokładnością zapisu 0,0001), informacje określające rodzaj użytków gruntowych i klas gleboznawczych (np. użytki rolne, sady), wartość działki oraz data określenia tej wartości, numer jednostki rejestrowej gruntów, oznaczenie księgi wieczystej, numer rejestru zabytków. Natomiast obowiązkiem przeprowadzających kontrolę jest zmierzenie powierzchni kwalifikującej się do płatności, tj. powierzchni faktycznie wykonanego przez skarżącą zalesiania. Działka ewidencyjna nr 104 została zmierzona w kompleksie działek rolnych A, B i C. Pomiar został wykonany wzdłuż granic zalesienia, a łączna ich powierzchnia wyniosła 1,78 ha. Ponadto na działce znajdują się liczne fragmenty nie kwalifikujące się do płatności ze względu na rozrastające się krzewy.
Dlatego w opinii organu odwoławczego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w związku ze stwierdzoną podczas kontroli na miejscu różnicą pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną stanowiącą 30,74 % powierzchni stwierdzonej, właściwie wskazał, że zastosowanie winien mieć przepis art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30.4.2004 ze zm.), który stanowi, że "jeśli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej, z wyjątkiem skrobiowych odmian ziemniaka, nasion i tytoniu, jak przewidziano w tytule IV rozdział 1 sekcja 2 i 5 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 i w tytule IV rozdział 10c rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 przekracza obszar stwierdzony zgodnie z art. 50 ust. 3 i 5 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3 % lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % obszaru stwierdzonego. Jeśli różnica ta przekracza 20 % obszaru stwierdzonego, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa."
W przypadku zastosowania w raporcie z kontroli na miejscu kodu nieprawidłowości ZGR13, mówiącego o "nieudokumentowanie zakupu repelentów", organ wskazał, że strona potwierdziła w odwołaniu brak posiadania dowodów zakupu repelentów, podkreślając, iż środki te stosowała.
W kontekście tych twierdzeń strony, organ powołując się na § 3 ust. 1, § 12, § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia podkreślił, że skarżąca wobec braku dowodów zakupu repelentów nie spełniła wymogów określonych w tych przepisach.
Końcowo, organ odwoławczy wskazując na unormowanie art.146 § 1 Kpa stwierdził, że termin 5 lat od doręczenia stronie decyzji ostatecznej z dnia 30 maja 2006 r. upłynął w dniu 1 czerwca 2011 r., co w kontekście art. 151 § 2 Kpa uzasadniało, aby organ I instancji ograniczył się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz do wskazania okoliczności, z powodu których jej nie uchylił.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. Z. zaskarżyła decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wnosząc o jej uchylenie w całości jako naruszającej prawo.
W uzasadnieniu skargi, przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania, skarżąca wskazała, że na jej zlecenie został wykonany przez uprawnionego geodetę A. M. ( Nr uprawnienia 18711) operat techniczny stwierdzający, iż stan faktyczny zalesionej działki wynosi 2,47ha, a kąt nachylenia wynosi 19 stopni, co stanowi mniej niż 5% obszaru stwierdzonego dla danej grupy upraw.
Odnosząc się do stwierdzonego w trakcie kontroli stopnia nachylenia skarżąca wyjaśniła, że na określonym jako "skarpa" terenie znajdują się dosadzenia (a nie nasadzenia), zgodnie z Planem Zalesienia, co mogło wprowadzić w błąd osoby przeprowadzające kontrolę. Dodatkowo omawiany obszar zalesienia graniczy bezpośrednio z powierzchnią starego zadrzewienia, co mogło utrudnić kontrolującym prawidłowy osąd stanu faktycznego. Ponadto Plan Zalesienia sporządzony przez Nadleśnictwo M. stwierdza jednoznacznie, że na powierzchni 0,64 ha znajduje się kąt nachylenia powyżej 12 stopni.
Wskazując, że w roku 2008 pracownicy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych przeprowadzili kontrolę kąta nachylenia stoku, po której zapewniono skarżącą ustnie, że kąt nachylenia jest powyżej 12 stopni, strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z protokołu kontroli przeprowadzonej przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych.
Ustosunkowując się do stwierdzonej powierzchni zalesienia, skarżąca wyjaśniła, że przeprowadzone przez geodetę A. M. pomiary, ujawnione w operacie technicznym zostały również wykonane wzdłuż granic zalesienia, a łączna ich powierzchnia wyniosła 2,47 ha. Ponadto Plan Zalesienia sporządzony przez Nadleśnictwo M. stwierdza jednoznacznie, że powierzchnia gruntu przeznaczona pod zalesienie ma wielkość 2,57 ha. Dodatkowo w protokole odbioru zalesienia gruntu rolnego w ramach P.RO.W. działanie 5, Nadleśnictwo M., potwierdziło wykonanie zalesienia powierzchni 2,57 ha, prawidłowo i w całości. Również decyzja z dnia 27 listopada 2009r. Nr [...] wydana przez Starostwo Powiatowe o przekwalifikowaniu w działce Nr 104 powierzchni stanowiącej wcześniej pastwiska trwałe oraz grunty orne na lasy i grunty leśne, określa powierzchnię przekwalifikowanych gruntów jako 2,57 ha.
Jak dalej wskazała skarżąca, zakwestionowana decyzja powołuje się na przepis art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30 kwietnia 2004 ze zm. ), tymczasem wiedzę na temat stanu faktycznego opierała w całości na całym szeregu dokumentów powołanych w skardze.
Gdyby jednak miało się okazać, że pomiary wykonane w trakcie kontroli są prawidłowe, skarżąca z ostrożności procesowej powołała się na brak swojej winy, o czym stanowi art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego.
Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.
Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co byłoby podstawą wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotem postępowań nadzwyczajnych uregulowanych w K.p.a., w tym postępowania w sprawie wznowienia postępowania, jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w trybie zwykłym. Jest to zatem nowe postępowanie, które ma na celu zweryfikowanie poprawności przeprowadzonego postępowania, a w rezultacie wydanej decyzji ostatecznej z przepisami, na podstawie których została ona wydana.
Postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, zmierzało do wyjaśnienia, czy J. Z. spełniła warunki do przyznania płatności z tytułu wsparcia na zalesienie płatnej jednorazowo, premii pielęgnacyjnej płatnej corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia i premii zalesieniowej płatnej corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.
Dlatego należy uwzględnić przepisy, jakimi kierował się organ wydając decyzję ostateczną uwzględniającą wniosek strony o przyznanie płatności.
Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz.U. z 2003 r., Nr 229, poz. 2273 ze zm.), pomoc do zalesiania gruntów rolnych jest udzielana, wstrzymywana, zawieszana lub zmniejszana w drodze decyzji administracyjnej kierownika jednostki organizacyjnej Agencji. W art. 3 ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy Rada Ministrów została upoważniona, w drodze rozporządzenia, do określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na działania objęte planem, a także przestrzenny zasięg wdrażania tych działań, mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji planu i ustalenia dokonane z Komisją Europejską.
Na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U. z 2004r., Nr 187, poz. 1929 - dalej: rozporządzenie ) płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) zobowiązał się do: a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza, b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia - zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach; 3) zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.
Płatność na zalesianie dzieli się na: 1) wsparcie na zalesienie - stanowiące jednorazową, zryczałtowaną płatność za poniesione koszty zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną w pierwszym roku po dniu wykonania zalesienia; 2) premię pielęgnacyjną - stanowiącą zryczałtowaną płatność za poniesione koszty prac pielęgnacyjnych, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia; 3) premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność za utracone dochody z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia ( § 4 ust. 1 rozporządzenia ).
Producent rolny, któremu przyznano płatność na zalesianie, przechowuje przez 5 lat od dnia zakończenia realizacji planu zalesienia dowody zakupu: sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych; repelentów. Jeżeli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone, że producent rolny: 1) nie realizuje planu zalesienia, 2) nie posiada dokumentów, o których mowa w § 12 wsparcie na zalesienie albo premia pielęgnacyjna podlega zmniejszeniu.
Zgodnie załącznikiem nr 1 powołanego rozporządzenia premia pielęgnacyjna bez stosowania repelentów na terenach o korzystnej konfiguracji wynosi - 420 zł/ha, na stokach o nachyleniu powyżej 12 procent - 750 zł, premia pielęgnacyjna z zastosowaniem repelentów odpowiednio 700 zł/ha i 1100 zł/ha. Stosownie do art. 18 ustawy o lasach ( t.j. Dz.U. z 2005, Nr 45, poz. 435 ) plan urządzenia lasu zawiera m. in. zasady pielęgnowania i ochrony lasu.
Zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do Sądu J. Z. przyznała, że w odniesieniu do gruntów przeznaczonych do zalesienia, na które przyznano płatności ( m.in. premię pielęgnacyjną ), nie posiada dowodów zakupu repelentów.
Skoro skarżąca nie posiada dowodów zakupu repelentów, należy podzielić stanowisko organów, że naruszyła obowiązki określone w § 12 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów. Zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia premia pielęgnacyjna podlega zmniejszeniu. Wysokość zmniejszeń jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia.
Przechodząc do kwestii spornych, a dotyczących zanegowania przez skarżącą wyników kontroli na miejscu, przeprowadzonej przez Pomorski Oddział Regionalny ARiMR sprowadzających się do podważenia zarówno ustaleń co do stwierdzonej powierzchni zalesienia, jak i stopnia nachylenia powyżej 12 º działki rolnej oznaczonej przez stronę w deklaracji z dnia 31 maja 2005 r. jako "A" o powierzchni 0,64 ha z opisem i klasą (PsV) gruntu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że na podstawie art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U L 316 z 2.12.2009 ze zm.), Rozporządzenie 796/2004, pomimo utraty jego mocy obowiązującej z dniem 1 stycznia 2010 r. stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Wobec powyższego, co zasadnie skonstatował organ odwoławczy, w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.
A skoro tak, to w myśl postanowień art. 23 ust. 1 tego Rozporządzenia, kontrole na miejscu mają na celu weryfikację zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.
Z tą weryfikacją nie zgodziła się strona skarżąca, dołączając do odwołania operat techniczny sporządzony przez uprawnionego geodetę A. M., z którego wynika, że powierzchnia zalesienia jest zgodna z deklarowaną, tj. 2,47 ha, a nie 1,78 ha jak wykazali kontrolerzy w trakcie kontroli na miejscu. Dodatkowo z treści operatu wynika, że kąt nachylenia terenu wynosi 19 º.
W związku z treścią przedstawionego przez stronę dowodu, organ dokonał weryfikacji poprawności przeprowadzonej kontroli, w efekcie której Kierownik Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał na brak podstaw do zmiany wyników kontroli pierwotnej, uznając protokół za sporządzony zgodnie z procedurą i instrukcją środowiskową.
Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej, należy wskazać, że na gruncie przepisów odnoszących się do przyznania płatności na cele zalesienia gruntów rolnych ustawodawca wyraźnie rozróżnia działkę rolną jako rodzaj jednorodnego użytkowania gruntu oraz działkę ewidencyjną jako kategorię geodezyjną. To rozróżnienie wyraźnie wskazuje art. 8 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w § 6 ust. 4 pkt 7 wyraźnie wskazuje, że do wniosku o dopłatę należy dołączyć kopię części mapy ewidencji gruntów i budynków z oznaczeniem poszczególnych działek rolnych. Z kolei w § 6 ust. 4 pkt 2 tego aktu wyraźnie rozróżniono pojęcie działki ewidencyjnej i działki rolnej, przy czym odpowiada to definicji działki rolnej określonej w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej, w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. UE z dnia 30 kwietnia 2004 r., L.04.141.18).
Funkcjonowanie wskazanego rozróżnienia w sposobie określenia działki dla potrzeb ustalenia płatności dla rolników musi mieć konsekwencje prawne. Zdaniem Sądu prowadzić może ono do oddzielenia pojęcia działki rolnej od ujęcia ewidencyjnego.
W tej kwestii w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że ustalanie obszaru upraw, dla których przyznawana jest płatność rolna, w tym na zalesianie gruntów rolnych, nie następuje na podstawie danych zawartych w ewidencjach i rejestrach, lecz przede wszystkim na podstawie kontroli na miejscu, a w szczególności fizycznej inspekcji działek co do rzeczywistego obszaru zgłoszonych upraw (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2007r. sygn. akt II GSK 259/07, wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2008r., sygn. akt: II GSK 598/08, – opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Wynika to m.in. z tego, że w myśl zarówno przepisów prawa krajowego, jak i prawa wspólnotowego przyznawanie płatności pomocowych odnosi się do pojęcia działek rolnych. W konkretnej sprawie relacje między tymi określeniami mogą być takie, że działka rolna odpowiada ewidencyjnej, jeżeli na działce ewidencyjnej rolnik prowadzi jednorodną uprawę, albo pojęcie działki rolnej może być tylko identyfikowane z faktycznie wykorzystywanym obszarem działki ewidencyjnej.
Dla potrzeb ustalania dopłaty z tytułu zalesienia gruntów rolnych faktyczne określenie działki rolnej następuje w planie zalesienia, który będąc podstawą złożenia wniosku o dopłatę, wyznacza obszar zalesiany.
Z art. 35 ust. 5 wymienionej powyżej ustawy o lasach i § 9 rozporządzenia wynika, że nadleśniczy, na wniosek właściciela gruntu przeznaczonego do zalesienia, sporządza plan zalesienia i potwierdza wykonanie zalesienia w przypadku zalesienia objętego przepisami o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i że zaświadczenie nadleśniczego potwierdzające wykonanie planu zalesienia producent rolny przedkłada właściwemu organowi. Współdziałanie nadleśniczego w postępowaniu o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych ogranicza się więc do potwierdzania okoliczności faktycznej wykonania planu zalesienia w formie zaświadczenia, do którego odnoszą się art. 217 i nast. K.p.a. Nadleśniczy nie prowadzi postępowania administracyjnego w indywidualnej sprawie kończonego w formie decyzji. Nie jest też organem współdziałającym w rozumieniu art. 106 § 1 K.p.a. wydającym postanowienie na podstawie art. 106 § 5 K.p.a. Potwierdzeniu przez nadleśniczego wykonania planu zalesienia nie można przypisać wiążących skutków. Zaświadczenie to środek dowodowy należący do czynności faktycznych lub czynności materialno-technicznych administracji, niemający cech aktu administracyjnego. Zaświadczenie jest tylko potwierdzeniem stanu rzeczy (por. wyrok NSA z 9 maja 2002 r., sygn. akt II SA 944/00, LEX nr 83811). Nie jest więc wyłączone podważenie okoliczności potwierdzonych zaświadczeniem. W niniejszej sprawie organy wykazały, innym niż zaświadczenie nadleśniczego dowodem, tj. protokołem kontroli na miejscu, że plan nie został wykonany w sposób określony we wniosku. Z protokołu kontroli jednoznacznie wynika bowiem, że działka ewidencyjna nr 104 została zmierzona w kompleksie działek rolnych A, B i C, zaś pomiar został wykonany wzdłuż granic zalesienia.
Z tych powodów Sąd nie podzielił argumentów strony dotyczących, jej zdaniem, faktycznego obszaru zalesienia. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca powołała się m. inn. na zaświadczenia Nadleśnictwa M. odnośnie powierzchni gruntu przeznaczonej na zalesienie i wykonania zalesienia powierzchni 2,57 ha w całości.
Podstawowe znaczenie dla ustalenia płatności pomocowej ma bowiem, zdaniem Sądu, rzeczywisty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona określona uprawa.
W niniejszej sprawie obszar zalesionych działek rolnych został stwierdzony i ustalony przez organy w oparciu o dane z protokołu kontroli na miejscu, na podstawie pomiarów wykonanych urządzeniem GPS Trimble Geo XT.
Jak wynika ze sporządzonej w dniu 24 maja 2010 r. przez inspektorów kontroli notatki służbowej ( karta 84 akt adm. ), kontrolerzy dokonując analizy danych z Planu Zalesienia i oświadczeń beneficjentki ustalili, że powierzchnia deklarowana zalesienia została podana według wypisu z ewidencji gruntów. Stąd znaczna jej rozbieżność z wynikiem pomiaru z kontroli. Działka jest położona wzdłuż rzeki – od czasu wykonania ostatniej klasyfikacji użytków, powierzchnia gruntów rolnych zmniejszyła się znacznie na rzecz rozrastających się przez lata nadrzewnych zadrzewień i zakrzaczeń.
Na całej powierzchni zalesienia nie występują spadki powyżej 12º, co ustalono wykonując pomiary tachimetryczne w miejscach największych nachyleń. Przy czym z dokumentacji fotograficznej oraz wyników pomiaru wynika, że stok o nachyleniu powyżej 12º ma charakter lokalny i występuje na powierzchni, która nie była zalesiana ( skarpa ). Co więcej, z materiału zdjęciowego wynika także, że wiek drzewostanu na skarpie wskazuje, iż obszar ten był zadrzewiony przez wykonaniem nasadzeń.
Podsumowując tę część rozważań należy podkreślić, że z akt rozpoznawanej sprawy jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie zalesiła całej działki ewidencyjnej nr 104 w kompleksie działek A,B i C, położonej w gminie P., obręb ewidencyjny M., wskazanej we wniosku o przyznanie dopłat na zalesienie.
Z tego też względu Sąd nie może przychylić się do zarzutu skargi wskazującego na błędny sposób obliczenia przez kontrolerów na miejscu obszaru faktycznego zalesienia działki. W ocenie Sądu organy nie popełniły takich błędów, zatem zarzut skargi w tej części należy uznać za niezasadny.
W konsekwencji zasadnie organy uznały, że skoro różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną – 2.47 ha, a powierzchnią rzeczywistego zalesienia – 1,78 ha przekracza 30,74 %, to należało odnieść się do treści art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 ( Dz. Urz. L 141 z 30 kwietnia 2004 ze zm. ). Zgodnie z treścią tego unormowania, jeśli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony zgodnie z art. 50 ust.3 i 5, który spełnia - wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy dla płatności ONW, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi 3% lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. Natomiast jeżeli różnica ta przekracza 20% stwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa.
Wobec ustalenia, że powierzchnia zgłoszona przez J. Z. we wniosku o przyznanie płatności w roku 2006 wynosiła 2,47 ha , natomiast powierzchnia stwierdzona po uwzględnieniu wyników kontroli na miejscu wyniosła 1,78 ha, to ta okoliczność uzasadniałaby, przy stwierdzonej na niekorzyść beneficjentki różnicy procentowej rzędu 10,74%, odmowę przyznania przez organ płatności związanej z programem zalesienia spornej działki.
Sąd nie podziela także stanowiska strony, która z ostrożności procesowej, powołując się na treść art. 68 wymienionego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., wskazała w skardze, że zaistniała sytuacja była konsekwencją niezawinionych działań skarżącej, a to powinno prowadzić do nie zmieniania pierwotnej wysokości dopłaty, gdyż przepisy unijne nie dopuszczają w takich okolicznościach przerzucania odpowiedzialności na rolnika. Brak akceptacji takiego poglądu Sąd opiera na stwierdzeniu, że przepisy krajowe dopuszczające możliwość weryfikowania deklarowanych podstaw przyznania pomocy finansowej i zasady, w ramach których taka weryfikacja następuje, nie naruszają prawa unijnego.
W ocenie Sądu, wykazanie braku zawinienia w podaniu danych niezgodnych ze stanem faktycznym spoczywa na deklarującym powierzchnię działek rolnych do płatności, producencie rolnym. Oznacza to, że ciężar dowodu braku winy obciąża wnioskującego o przyznanie płatności rolnika, a nie organ. W tym zakresie nie ma zastosowania art. 7, art.77 i art. 80 K.p.a., a więc obowiązek działania organu z urzędu i dochodzenia prawdy materialnej ( por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2008 r, sygn. Akt II GSK 598/08, opubl. Legalis ). Ponieważ skarżąca powołuje się na powyższe okoliczności, jej obowiązkiem było wykazanie, że stwierdzona choćby w postaci dokumentacji fotograficznej powierzchnia zalesienia odpowiada zadeklarowanej i jest zgodna z jej wnioskiem zalesieniowym. A to, jak wynika z akt sprawy, nie polega na prawdzie. Co do braku podstaw do przechowywania dowodów zakupu repelentów powyżej 5 lat, w kontekście twierdzenia pełnomocnika skarżącej podkreślonego podczas rozprawy w dniu 27 czerwca 2012 r. , w ocenie Sądu należy mieć na uwadze przede wszystkim twierdzenia samej zainteresowanej, która w odwołaniu wyraźnie stwierdziła, że z własnej winy nie posiada dowodów zakupu repelentów.
Odnosząc się do proceduralnej oceny poprawności wydanej decyzji, uznać należy, że w sprawie nie zaistniały uchybienia, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W sprawie niewątpliwie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
Nie budzi też wątpliwości sposób rozstrzygnięcia sprawy w świetle przesłanek art. 146 K.p.a., w związku z treścią przepisu art. 151 § 2 K.p.a.
W konkluzji Sąd doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, co mogłoby stanowić podstawę uzasadnionej negacji stanowiska organu odwoławczego.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. skargę oddalił.
Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd określił w wysokości wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło