I SA/Gd 243/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 marca 2014 r., skarżąca M. Z. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego na kwotę 962 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku, na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 27 marca 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 8 kwietnia 2014 r.) wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawczynię, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 4/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawczynię w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, itp.); 5/ oświadczenia czy wnioskodawczyni otrzymuje alimenty na rzecz małoletniego syna; jeśli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego ich miesięczną wysokość; 6/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawczynię, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za mieszkanie) oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru w sprawach zawisłych przez tut. Sądem; 7/ oświadczenia, czy wnioskodawczyni otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter przyznanej pomocy oraz jej wysokość. Poinformowano przy tym wnioskodawczynię, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem przedmiotowego wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni nadesłała oświadczenie z dnia 5 maja 2014 r., w którym wyjaśniła, że: w roku ubiegłym jej dochód wyniósł 9.308,75 zł; w okresie ostatnich trzech miesięcy nie posiadała rachunków bankowych; nie posiada i nie jest właścicielką zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych; nie otrzymuje alimentów na rzecz małoletniego syna oraz nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej; zamieszkuje z matką, która ponosi koszty opłat za media i na której utrzymaniu pozostaje. Przedłożyła także zeznanie podatkowe za rok 2013 (PIT-36), w którym zadeklarowała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (handlu) w kwocie 9.308,75 zł, deklarując przychód w wysokości 1.607.318,23 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 1.598.009,48 zł. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni wciąż pozostaje niejasna. Oświadczenia składane przez wnioskodawczynię zawierają oczywiste sprzeczności co do źródeł jej utrzymania oraz ilości osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić należy, iż w oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF wnioskodawczyni wskazała, że pomimo braku jakichkolwiek dochodów i środków pieniężnych prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletni syn. Ponieważ istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem, referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do przedstawienia dowodów obrazujących wysokość ciążących na niej kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, jak również do wskazania, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (chociażby wyżywienia) oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru (adwokata, któremu wnioskodawczyni udzieliła pełnomocnictwa w dniu 1 października 2013 r., na etapie postępowania przed organem podatkowym drugiej instancji). W wyniku tak sformułowanego wezwania wnioskodawczyni w piśmie z dnia 5 maja 2014 r. zmieniła swoje dotychczasowe oświadczenie podając, iż zamieszkuje wspólnie z matką, która ponosi opłaty za media zajmowanego lokalu, a także zapewnia wnioskodawczyni konieczne koszty utrzymania. Skoro zatem wnioskodawczyni oraz jej małoletni syn faktycznie zamieszkują z matką wnioskodawczyni i w całości pozostają na jej utrzymaniu, to wnioskodawczyni zobowiązana była wykazać zarówno posiadane przez matkę składniki majątku, jak i źródło oraz wysokość osiąganych przez nią dochodów, czego nie uczyniła. Obowiązek ujawnienia tego rodzaju danych wynika wprost z konstrukcji formularza PPF, gdzie w rubrykach od 6 do 10 wnioskodawca winien wskazać osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich majątek oraz dochody. Wątpliwości budzą także oświadczenia wnioskodawczyni w kwestii braku zasobów pieniężnych. Zauważyć należy, że w aktach sprawy znajduje się wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej RP, z którego wynika, że wnioskodawczyni z dniem 14 lutego 2013 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej prowadzonej od dnia 14 lipca 2006 r. pod nazwą "A" [...], zaś z dniem 12 marca 2013 r. wpis dotyczący tej działalności został wykreślony z rejestru. Jednocześnie za rok ubiegły wnioskodawczyni zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.607.318,23 zł (dochód z tego tytułu wyniósł jedynie 9.308,75 zł). W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją, zatem miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Nawet jeśli przyjąć, że zadeklarowany przez wnioskodawczynię przychód jest przychodem, który osiągnęła ona wyłącznie z działalności wykonywanej w roku ubiegłym przez zaledwie 1,5 miesiąca, to biorąc pod uwagę jego wysokość można przyjąć, że wnioskodawczyni miała możliwość zabezpieczenia środków nie tylko na zaspokojenie potrzeb własnych i swojego małoletniego dziecka przez dłuższy czas, ale również na koszty związane z prowadzeniem sporu z organem podatkowym, co tłumaczyłoby niepodejmowanie przez nią zajęć zarobkowych. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie posiadała rachunków bankowych, jednak zważywszy, że prowadziła ona działalność gospodarczą (i to w znacznym rozmiarze, na co wskazuje wysokość osiągniętych przez nią z tego tytułu przychodów), to w świetle obowiązujących przepisów była ona zobowiązana do posiadania kont dla celów wykonywanej działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni zaś nie przedstawiła żadnego dowodu, który potwierdzałby, że rachunek bądź też rachunki bankowe związane z działalnością gospodarczą zostały zamknięte (zlikwidowane). Przyjmując natomiast za wiarygodne twierdzenia wnioskodawczyni zastanawiać może, dlaczego wnioskodawczyni mając na utrzymaniu małoletnie dziecko oraz nie posiadając środków pieniężnych oraz innego majątku, do dnia dzisiejszego nie podjęła starań związanych z zabezpieczeniem źródeł utrzymania. Z dokonanych ustaleń wynika bowiem, że od ponad roku nie uzyskuje ona bieżących dochodów. Brak jest także dowodów, że zarejestrowała się jako osoba bezrobotna i poszukuje pracy. Nie otrzymuje także alimentów od ojca dziecka, mimo że w świetle przedstawionych przez nią dokumentów jej sytuacja finansowa jest bardzo zła. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, pomimo udzielonej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2014 r., wciąż budzi wątpliwości. Co więcej, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego przyjąć można, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.