I SA/Gd 243/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 243/14 UZASADNIENIE Wnioskiem z 19 marca 2014 r., skarżąca M. Z. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 962 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku, na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn. Zarządzeniem referendarza sądowego z 27 marca 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi 8 kwietnia 2014 r.), wydanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako P.p.s.a.), zobowiązano skarżącą (przez pełnomocnika) spółki do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawczynię, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 4/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawczynię w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, itp.); 5/ oświadczenia czy wnioskodawczyni otrzymuje alimenty na rzecz małoletniego syna; jeśli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego ich miesięczną wysokość; 6/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawczynię, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za mieszkanie) oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru w sprawach zawisłych przez tut. Sądem; 7/ oświadczenia, czy wnioskodawczyni otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter przyznanej pomocy oraz jej wysokość. Poinformowano przy tym stronę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za rok 2013 (PIT-36), w którym zadeklarowała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (handlu) w kwocie 9.308,75 zł, deklarując przychód w wysokości 1.607.318,23 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 1.598.009,48 zł. Ponadto, w oświadczeniu z 5 maja 2014 r. wyjaśniła, że: w roku ubiegłym jej dochód wyniósł 9.308,75 zł; w okresie ostatnich trzech miesięcy nie posiadała rachunków bankowych; nie posiada i nie jest właścicielką zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych; nie otrzymuje alimentów na rzecz małoletniego syna oraz nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej; zamieszkuje z matką, która ponosi koszty opłat za media i na której utrzymaniu pozostaje. Przedstawiła także zeznanie podatkowe za rok 2013 (PIT-36), w którym zadeklarowała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (handlu) w kwocie 9.308,75 zł, deklarując przychód w wysokości 1.607.318,23 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 1.598.009,48 zł. Postanowieniem z 15 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że składane przez nią oświadczenia zawierają oczywiste sprzeczności, a swoja sytuację finansową przedstawiła ona w sposób, który przemawiałby za przyznaniem jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia, wnosząc o zapoznanie i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu dołączyła oświadczenie z 6 czerwca 2014 r. złożone na druku PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca we wniesionym sprzeciwie w żaden sposób nie odniosła się do sprzeczności wykazanych w skarżonym postanowieniu referendarza sądowego z 15 maja 2014 r. Co więcej, do sprzeciwu dołączyła kolejne oświadczenie złożone na urzędowym formularzu PPF, którego treść jest tożsama z treścią jej wniosku o przyznanie prawa pomocy z 19 marca 2014 r., a jednocześnie sprzeczna z jej dodatkowym oświadczeniem złożonym 5 maja 2014 r. W oświadczeniach złożonych na urzędowych drukach PPF skarżąca każdorazowo podała, że pomimo braku jakichkolwiek dochodów i środków pieniężnych prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletni syn. Mając na uwadze, że istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem, skarżąca zobowiązana była do przedstawienia dowodów obrazujących wysokość ciążących na niej kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, jak również do wskazania, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (chociażby wyżywienia) oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru (adwokata, któremu wnioskodawczyni udzieliła pełnomocnictwa w dniu 1 października 2013 r., na etapie postępowania przed organem podatkowym drugiej instancji). W wyniku tak sformułowanego wezwania skarżąca w piśmie z 5 maja 2014 r. zmieniła swoje dotychczasowe oświadczenie podając, iż zamieszkuje wspólnie z matką, która ponosi opłaty za media zajmowanego lokalu, a także zapewnia skarżącej konieczne koszty utrzymania. Skoro zatem skarżąca oraz jej małoletni syn faktycznie zamieszkują z matką skarżącej i w całości pozostają na jej utrzymaniu, to była ona zobowiązana wykazać zarówno posiadane przez matkę składniki majątku, jak i źródło oraz wysokość osiąganych przez nią dochodów, czego nie uczyniła. Obowiązek ujawnienia tego rodzaju danych wynika wprost z konstrukcji formularza PPF, gdzie w rubrykach od 6 do 10 wnioskodawca winien wskazać osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich majątek oraz dochody. W tym miejscu ponownie podkreślenia wymaga, że w dołączonym do sprzeciwu druku PPF skarżąca pominęła dane dotyczące dochodów matki oraz składników posiadanego przez nią majątku. Po raz kolejny wykazała, że nie mając żadnych dochodów utrzymuje sama siebie i swojego małoletniego syna. W ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości budzą także oświadczenia skarżącej w kwestii braku zasobów pieniężnych. W aktach sprawy znajduje się wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej RP, z którego wynika, że skarżąca z dniem 14 lutego 2013 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej prowadzonej od 14 lipca 2006 r. pod nazwą "A", zaś z dniem 12 marca 2013 r. wpis dotyczący tej działalności został wykreślony z rejestru. Jednocześnie za rok ubiegły skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.607.318,23 zł (dochód z tego tytułu wyniósł jedynie 9.308,75 zł). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją, zatem miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wysokość osiągniętego przez skarżącą przychodu z tytułu wykonywanej przez nią w ubiegłym roku działalności gospodarczej przez okres zaledwie półtora miesiąca można przyjąć, że miała ona możliwość zabezpieczenia środków nie tylko na zaspokojenie potrzeb własnych i swojego małoletniego dziecka przez dłuższy czas, ale również na koszty związane z prowadzeniem sporu z organem podatkowym, co tłumaczyłoby niepodejmowanie przez nią zajęć zarobkowych. Skarżąca oświadczyła także, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie posiadała rachunków bankowych, jednak zważywszy, że prowadziła ona działalność gospodarczą (i to w znacznym rozmiarze, na co wskazuje wysokość osiągniętych przez nią z tego tytułu przychodów), to w świetle obowiązujących przepisów była ona zobowiązana do posiadania kont dla celów wykonywanej działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, który potwierdzałby, że rachunek bądź też rachunki bankowe związane z działalnością gospodarczą zostały zamknięte (zlikwidowane). W świetle podnoszonych przez skarżącą zastanawia, dlaczego skarżąca mając na utrzymaniu małoletnie dziecko oraz nie posiadając środków pieniężnych oraz innego majątku, do dnia dzisiejszego nie podjęła starań związanych z zabezpieczeniem źródeł utrzymania. Z dokonanych ustaleń wynika bowiem, że od ponad roku nie uzyskuje ona bieżących dochodów. Brak jest także dowodów, że zarejestrowała się jako osoba bezrobotna i poszukuje pracy. Nie otrzymuje także alimentów od ojca dziecka, mimo że w świetle przedstawionych przez nią dokumentów jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w taki sposób, aby Sąd uznał, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych. Wyjaśnić trzeba skarżącej, że powstałe wątpliwości wytknięte w postanowieniu referendarza sądowego strona mogła z łatwością rozwiać przedkładając wraz ze sprzeciwem dowody potwierdzające podnoszone przez nią okoliczności. Nie uczyniła tego jednak. Podkreślić należy, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej taką pomoc, nie jest zatem wystarczające samo kwestionowanie wyrażonego w orzeczeniu referendarza sądowego stanowiska, konieczna jest natomiast inicjatywa dowodowa. Sąd administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale nie dysponuje również prawnymi możliwościami, aby wyręczać wnioskodawcę w wykazywaniu i dokumentowaniu jego stanu majątkowego, albowiem dokumenty, poświadczające jego sytuację, może dostarczyć wyłącznie ten, kto składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.