I SA/Gd 252/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Asesor WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Zuzanna Baca-Wróblewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 maja 2008 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej odmówił W.P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Podstawą rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej był następujący stan faktyczny: Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił W.P. zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za rok 2001 r. w kwocie [...] zł. Powyższa decyzja, wraz z prawidłowym pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, została doręczona pełnomocnikowi skarżącego - radcy prawnemu K.P., w dniu 4 września 2007 r. Pismem z dnia 2 października 2007 r. W.P., reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego K.P., wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji z dnia [...] W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik strony poinformował, że w dniu 12 września 2007 r. niespodziewanie i nagle zachorował, i od tego dnia, aż do 27 września 2007 r., przebywał na zwolnieniu lekarskim, na dowód czego załączył stosowne zaświadczenie. Pełnomocnik podał, że w związku z chorobą nie mógł w ww. okresie wykonywać obowiązków zawodowych, zleconych mu m.in. przez małżonków W. i A.P., a z uwagi na zawiłość przedmiotowej sprawy nie mógł przy sporządzeniu odwołania wyręczyć się inną osobą. Zdaniem pełnomocnika, z uwagi na chorobę, uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Przyczyna uchybienia pozostawała również niezależna od woli i wiedzy skarżącego. Jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu złożono odwołanie od decyzji z dnia [...] Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej odmówił W.P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - zwanej w dalszej części "Ordynacją podatkową", i przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania. Następnie wskazał, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania staranności przy prowadzeniu własnych spraw, natomiast osoby, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, zobowiązane są do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania, winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że pełnomocnik strony przedłożonym zaświadczeniem lekarskim nie wykazał, aby charakter jego schorzenia uniemożliwił terminowe złożenie odwołania, ponieważ rodzaj dolegliwości nie wykluczał możliwości sporządzenia odwołania i nadania go pocztą, nawet przez domownika. Na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska Dyrektor przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 listopada 2005 r. (sygn. akt I SA/G d 571/05), w którym podkreślono, że organ podatkowy dokonując oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzeczeniu tym Sąd podniósł, że choroba strony, bądź jej pełnomocnika, poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba ponadto uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności, oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób przy jej dokonaniu. Dokonując analizy okoliczności przedstawionych przez pełnomocnika, a związanych z jego chorobą, organ odwoławczy stwierdził, że w tej konkretnej sprawie nie uprawdopodobniono, iż okoliczności te stanowią wystarczającą przeszkodę do dokonania czynności w terminie. Pełnomocnik strony nie uwiarygodnił bowiem stosowną argumentacją swojej staranności w dotrzymaniu terminu, a przedłożone zaświadczenie lekarskie nie stwierdza choroby obłożnej, a zwłaszcza choroby wymagającej hospitalizacji, która uniemożliwiała mu dopełnienie przedmiotowej czynności. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił również stanowiska pełnomocnika strony, że ze względu na zawiłość sprawy nie mógł on wyręczyć się inną osobą. Dyrektor wskazał, że jako profesjonalny pełnomocnik powinien był on zadbać o prawidłową ochronę interesów swoich klientów, tym bardziej, że pracując w kancelarii radców prawnych (prowadzonej w formie spółki cywilnej) mógł powierzyć to zadanie innemu wspólnikowi tej kancelarii. W ocenie Dyrektora wskazuje na to fakt, że stwierdzona zaświadczeniem lekarskim choroba pełnomocnika rozpoczęła się w ósmym dniu od doręczenia decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, czyli pozostało 6 dni na ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego, który w tym czasie mógł zapoznać się z aktami sprawy, sporządzić i złożyć odwołanie. Nie czyniąc tego dopuszczono się naruszenia staranności działania, co w konsekwencji skutkowało nie uprawdopodobnieniem braku zawinienia w uchybieniu terminu. Mając powyższe na względzie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że sama choroba pełnomocnika strony, który z racji wykonywanego zawodu radcy prawnego zobowiązany jest do dochowania szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, nie może być okolicznością uprawdopodobniającą brak zawinienia w uchybieniu terminu. Tym samym w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadniający przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej W.P., reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego K.P., zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu: 1) błąd w ustaleniach organu podatkowego, polegający na nieuwzględnieniu okresu ciężkiej choroby pełnomocnika skarżącego, w następstwie którego doszło do naruszenia art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; 2) naruszenie art. 120, 121, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Pełnomocnik strony uznał za chybioną argumentację organu podatkowego usiłującą wykazać brak jego profesjonalizmu oraz niedbałość niweczącą prawidłową ochronę interesów klientów. Podkreślił, że z uwagi na nagłą chorobę, jak również charakter i zawiłość niniejszej sprawy, nie zachodziła sugerowana przez organ możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Zaakcentował, że sprawami państwa P. zajmuje się od wielu lat, a przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w 2003 roku i charakteryzuje się wysokim stopniem zawiłości (dokumentacja związana ze sprawą jest niezwykle obszerna, a skarżona decyzja ma 24 strony). Podał, że pomimo podjętych starań nie było możliwości skorzystania z pomocy innych prawników kancelarii, ponieważ byli oni związani terminami czynności procesowych wynikającymi z obsługi swoich klientów, a nadto nie są oni wyspecjalizowani w prowadzeniu tego typu spraw. Okoliczności powyższe, jak również i przede wszystkim charakter sprawy, nie pozwalały więc na ustanowienie substytuta. Zdaniem strony skarżącej nie sposób zatem uznać zasadności argumentacji organu podatkowego sprowadzającej się do uznania, że pospieszne przekazanie w trakcie poważnej choroby pełnomocnika całej dokumentacji sprawy i wszelkich niezbędnych informacji jakiemukolwiek prawnikowi celem zlecenia mu sporządzenia odwołania od decyzji w ciągu 6 dni, świadczyłoby o profesjonalizmie pełnomocnika i dbałości o interesy jego klientów. Pełnomocnik zwrócił przy tym uwagę, że ze względu na chorobę przełyku było to dodatkowo utrudnione czy wręcz niemożliwe, a żadna odpowiednia osoba nie znalazła czasu na zajęcie się tego typu sprawą. W ocenie pełnomocnika uwiarygodniony zwolnieniem lekarskim fakt przebycia niezwykle poważnej choroby przełyku i żołądka, uniemożliwiającej mu komunikowanie się za pomocą narządów mowy, utrudniającej spożywanie pokarmu (konieczność korzystania z kroplówki), a także wymagającej przeprowadzenia zabiegu ambulatoryjnego, hospitalizacji w początkowej fazie choroby, a następnie stałego przebywania w łóżku, z całą pewnością świadczy o obiektywnej niemożności przezwyciężenia przeszkody w zachowaniu terminu. Tym samym trudno dopatrzeć się w niniejszej sytuacji jakiegokolwiek zaniedbania, choroba jest bowiem ze swej istoty zdarzeniem nieprzewidywalnym i nagłym, i nie można uznać, że w takich przypadkach pełnomocnik skarżącego powinien z odpowiednim wyprzedzeniem zaplanować zapewnić ochronę interesów reprezentowanych przez siebie klientów. Z ostrożności procesowej strona skarżąca wskazała na istotne naruszenie przepisów postępowania podatkowego, tj. art. 120, 121, 187 § 1 oraz 191 Ordynacji podatkowej, które to naruszenie mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. W ocenie strony wbrew odmiennym twierdzeniom organu - przedstawione zwolnienie lekarskie dowodzi, że charakter schorzenia uniemożliwił terminowe złożenie odwołania, a z jego treści wynika wprost nakaz lekarza dotyczący niewykonywania zajęć zawodowych oraz nakaz pozostawania w pozycji leżącej. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że w sytuacji zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do wiarygodności lub zupełności wyjaśnień w przedmiocie przyczyn uchybienia terminu, organ podatkowy zobowiązany był zwrócić się do skarżącego o złożenie dodatkowych wyjaśnień i deklaracji, czego jednak nie uczyniono. W przypadku bowiem pojawienia się wątpliwości odnośnie złożonego zaświadczenia lekarskiego czy przedstawionych wyjaśnień, strona powinna mieć możliwość wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy i zachodzą przesłanki uzasadniające jego przywrócenie. Reasumując strona skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie organ podatkowy naruszył obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Opierając się na definicjach słownikowych wskazano, że rozpatrzenie materiału dowodowego oznacza rozważenie, wzięcie pod uwagę, przeanalizowanie i zaznajomienie się z całym materiałem dowodowym, przy czym rozpatrzenie to musi być wyczerpujące, a zatem wszechstronne, szczegółowe, dogłębne i dokładne. Zdaniem strony dokonana przez organ analiza dowodów w sprawie jest analizą powierzchowną, stronniczą i urąga obowiązkowi zgromadzenia kompletnych dowodów co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, natomiast zaprezentowany sposób procedowania podważa zaufanie do organu prowadzącego postępowanie. Mając na względzie przedstawione powyżej argumenty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania w wysokości wg norm przepisanych prawem, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a" - stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Stosownie do treści art. 220 i art. 223 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie, które wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W rozpatrywanej sprawie strona wniosła odwołanie w dniu 3 października 2007 r. Termin, o którym mowa powyżej, upłynął w dniu 18 października 2007 r. Wraz z odwołaniem pełnomocnik strony złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Argumentując zasadność przedłożonego wniosku pełnomocnik powołał się na niespodziewaną i nagłą chorobę, wyjaśniając jednocześnie, że z uwagi na zawiłość sprawy nie mógł przy sporządzeniu odwołania wyręczyć się inną osobą. Do wniosku załączył zaświadczenie lekarskie, w którym lekarz stwierdzając schorzenie podał, że stan chorego wymaga leżenia, a zwolnienie od zajęć dotyczyło okresu od 12 września 2007 r. do 29 września 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżone postanowienie stwierdził, że pełnomocnik strony nie wykazał, aby charakter jego schorzenia uniemożliwił terminowe złożenie odwołania, ponieważ rodzaj dolegliwości nie wykluczał możliwości sporządzenia odwołania i nadania go do organu. Tak więc wydając zaskarżone orzeczenie Dyrektor stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu z taką oceną nie można się zgodzić. Stosownie do treści art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z przepisu tego wynika, że osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Nie jest zatem wymagany dowód, lecz tylko środek zastępczy, dający wiarygodność - prawdopodobieństwo twierdzenia o fakcie. W ocenie Sądu pełnomocnik strony skarżącej uczynił zadość temu obowiązkowi, składając przy tym stosowny dokument medyczny. Wiarygodność tego dokumentu, jak i twierdzenia pełnomocnika co do przebiegu choroby, nie zostały skutecznie zakwestionowane, bowiem za niewystarczające należy uznać rozważania organu co do wpływu przebiegu choroby na możliwość sporządzenia i wysłania przez pełnomocnika odwołania, skoro w obronie tego twierdzenia nie przedstawiono żadnych dowodów. Za niesłuszny Sąd uznał także argument, iż staranność zobowiązywała pełnomocnika do wykonania obowiązku sporządzenia i wysłania odwołania w czasie, gdy był zdrowy. Zdaniem Sądu skoro przepisy uprawniają stronę do dokonania czynności w określonym terminie, to strona ma prawo zdecydować o ich dokonaniu również w ostatnim dniu tego terminu. W takim wypadku, jeśli w tym ostatnim dniu zachodziły takie okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności bez jej winy, należy dokonać stosownego rozstrzygnięcia w tej kwestii. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne uznanie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodziły podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżone orzeczenie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 209 P.p.s.a. Z uwagi na charakter sprawy Sąd nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności postanowienia (art. 152 P.p.s.a.).