I SA/Gd 286/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania podatkowego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. S., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 1 kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe; nie posiada żadnego majątku; zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej; obecnie jedynym źródłem jego miesięcznych dochodów, które wynoszą 1.200 zł brutto jest umowa cywilnoprawna, ww. środki w całości przeznacza na pokrycie swoich kosztów utrzymania, do których zaliczył wydatki na opłaty za energię elektryczną (200 zł), gaz (250 zł), wodę (50 zł) oraz zakup leków (100 zł), wyżywienia (500 zł) i środków czystości (100 zł). Zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2014 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia: 1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawcę, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; 2) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych oraz rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku zamknięcia konta bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej, w związku z zawieszeniem jej wykonywania z dniem 1 stycznia 2014 r. – zaświadczenia z banku o jego zamknięciu; 3) dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy z tytułu umowy cywilnoprawnej (w kwocie brutto i netto) oraz średniego dochodu osiągniętego w okresie ostatnich trzech miesięcy (w kwotach netto i brutto); 4) oświadczenia, czy wnioskodawca nadal otrzymuje świadczenia emerytalno-rentowe; jeżeli tak – przedłożenia dowodu, z którego wynikałaby ich miesięczna wysokość (w kwocie brutto i netto); 5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 6) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, itp.) oraz wydatków na zakup leków; 7) w związku z zadeklarowaną kwotą wydatków, które przewyższają kwotę zadeklarowanych przez wnioskodawcę dochodów oraz brakiem zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków ponosi on wszystkie konieczne koszty utrzymania oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru w niniejszej sprawie; 8) oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter przyznanej pomocy oraz jej wysokość. Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem przedmiotowego wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Następnie pismem z dnia 30 kwietnia 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy zwrócił się o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów określonych w wezwaniu do dnia 30 maja 2014 r., wskazując, że jego mocodawca obecnie przebywa poza granicami kraju. Termin ten zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 6 maja 2014 r. został wnioskodawcy przedłużony zgodnie z żądaniem. Pismem z dnia 30 maja 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: -odpisy zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-36L i PIT-37), w których wnioskodawca wykazał stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 405.695,07 zł, deklarując przychód w kwocie 8.444.417,53 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 8.850.112,60 zł oraz dochód z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych w wysokości 8.604,52 zł; -kopię potwierdzenia uiszczenia zryczałtowanego podatku dochodowego za kwiecień 2014 r. w kwocie 51 zł z tytułu wynajmu dwóch lokali wraz z oświadczeniem pełnomocnika, który wyjaśnił, że wnioskodawca tytułu wynajmu dwóch lokali osiąga dochód w wysokości 600 zł brutto miesięcznie; -kopie faktur za gaz (za okres od 1 marca do 12 maja 2014 r.) oraz dostawę wody (za kwiecień 2014 r.) na łączną kwotę 745,68 zł oraz oświadczenie pełnomocnika, z którego wynika, że wnioskodawca ponosi także opłatę za wywóz śmieci w wysokości 176 zł (kwartalnie), natomiast obecnie nie ponosi opłat za energię elektryczną, z uwagi na powstałą nadpłatę; -historię osobistego rachunku bankowego o numerze [...] prowadzonego przez "A" za okres od 1 marca do 30 maja 2014 r., którego saldo bieżące przez cały ww. okres rozliczeniowy wynosiło 1.910,24 zł i na który w marcu br. ZUS przekazał świadczenie w kwocie 734,23 zł; -oświadczenie pełnomocnika, zgodnie z którym wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych ani żadnego innego majątku. Ponadto w piśmie z dnia 30 maja 2014 r. pełnomocnik wskazał, że koszty zastępstwa procesowego, jak i sposób rozliczenia objęte są tajemnicą adwokacką. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił S. S. przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 30 lipca 2014 r. od ww. postanowienia skarżący podniósł, że na wskutek działań podjętych w prowadzonym wobec niego postępowaniu przez administrację podatkową jego działalność gospodarcza została sparaliżowana. Skarżący podał, że decyzją z dnia 26 września 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił przybliżoną kwotę zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. i 2011 r. oraz przybliżoną kwotę odsetek na dzień wydania tejże decyzji. Jednocześnie na mocy decyzji z dnia 26 września 2013 r. organ I instancji dokonał zabezpieczenia na jego majątku kwoty zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę. W wyniku rozpatrzenia odwołania od ww. decyzji Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż organ I instancji prawidłowo wypełnił dyspozycję art. 33 § 4 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), orzekając o zabezpieczeniu na jego majątku kwoty 993.435,00 zł. W dalszej kolejności wnioskodawca wskazał, że w celu uwiarygodnienia oświadczenia o stanie majątkowym przedłożył odpisy zeznań podatkowych za 2013 r., w których wykazał stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 405.695, 07 zł przy przychodzie 8.444,417, 53 zł i kosztach jego uzyskania w wysokości 8.850.112,60 zł. Nadto wnioskodawca wskazał, że przedłożył kopie rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego na łączną kwotę 921,68 zł. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że przedłożone rachunki nie dokumentują wszystkich koniecznych wydatków bytowych, jakie ponosi chociażby na żywność w granicach 500 zł. Skarżący podał także, że na jego rachunku rozliczeniowym znajdują się środki w kwocie 1.910, 24 zł. Dalej skarżący podniósł, że osiągane przez niego aktualnie dochody w kwocie 1200 zł z tytułu umów cywilnoprawnych nie pozwalają na uiszczenie opłaty sądowej od skargi. Zdaniem skarżącego, wszystkie jego potencjalne składniki majątku podlegają zajęciu w związku z nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o zabezpieczeniu. Tym samym fakt, iż wykazał posiadanie drobnych oszczędności jest bez znaczenia wobec tego, że ciąży na nim zabezpieczenie w wysokości 993. 435 zł, które nawet przerasta wartość jego całego majątku. Końcowo, skarżący podkreślił, że odmowa przyznania jemu prawa pomocy w niniejszej sprawie skutkuje pozbawieniem go prawa do sądu i tym samym sankcjonuje automatycznie i bezrefleksyjnie działania organów administracji podatkowej. Takie działanie, w ocenie skarżącego, jest sprzeczne z zasadami wyrażonymi w Konstytucji, tj. z zasadą państwa prawa oraz legalizmu, które gwarantują każdemu nadzór i kontrolę na przestrzeganiem i realizacją prawa przez organy administracji publicznej, posiadające publicznoprawne uprawnienia w sferze imperium nad obywatelem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu wymaga zaakcentowania, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Ponadto w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym zakresie wskazać należy, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia) oraz 4) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 powołanego rozporządzenia). Przechodząc do szczegółowej oceny zasadności wniosku, Sąd stwierdza, że wnioskodawca nie wykazał, że z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną wymaga, w zakresie prowadzonego sporu sądowego, wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, prowadzi sam gospodarstwo domowe. Co prawda, z dniem 1 stycznia 2014 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (dowód: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP), to posiada stałe źródła utrzymania w postaci świadczenia z ZUS oraz wynajmu lokali. Miesięczny dochód z ww. tytułów wynosi 1.283,23 zł netto. Na dzień 30 maja 2014 r. skarżący na rachunku bankowym zgromadził środki w łącznej wysokości 1.910,24 zł, których wysokość nie uległa zmianie od dnia 24 marca 2014 r. Co więcej, od 1 kwietnia 2014 r. na koncie wnioskodawcy, z którego wyciąg przedłożył nie dokonano żadnych operacji. W kontekście powyższego podkreślić należy, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że osoba ubiegająca się o taką pomoc powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Innymi słowy, strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe, nie można uznać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma stałe źródła dochodów, które nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu i z których zaspokaja bieżące koszty swojego utrzymania, a także ma możliwość poczynienia oszczędności. Ponadto skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani z pomocy finansowej innych osób, w tym członków rodziny, gdyż – pomimo wyraźnego wezwania sformułowanego w zarządzeniu z dnia 11 kwietnia 2014 r.– w żaden sposób się do niej nie odniósł. Znamiennym jest również, że wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi, z jakich środków pokrywa koszty usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Sąd wyjaśnia, że okoliczność ustanowienia przez osobę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie oznacza, że takie zwolnienie nie będzie jej przysługiwać, ale nie oznacza to również, że Sąd, badając przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, nie może wezwać takiej osoby do złożenia wyjaśnień dotyczących źródeł finansowych, z jakich zamierza ona pokryć koszty profesjonalnego zastępstwa procesowego. Powyższe może mieć bowiem istotny wpływ na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej, w tym możliwości płatniczych. W odniesieniu do twierdzeń skarżącego zawartych w sprzeciwie, iż ponosi konieczne wydatki bytowe, które nie znajdują odzwierciedlenia w przedłożonych przez niego rachunkach, Sąd zauważa, że skarżący został prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania art. 255 p.p.s.a. będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Już z samego faktu nałożenia zobowiązania na podstawie art. 255 p.p.s.a., tj. złożenia oświadczeń oraz dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, skarżący mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W świetle powyższego, okoliczność w postaci zabezpieczenia należności z tytułu zobowiązań podatkowych na majątku skarżącego nie stanowi dostatecznej przesłanki do uznania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Jako bezzasadną należy ocenić argumentację, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i godzi w zasady o randze konstytucyjnej, tj. zasadę państwa prawa oraz legalizmu. Przyznanie skarżącemu w niniejszej sprawie prawa pomocy byłoby sprzeczne z inną konstytucyjną zasadą, a mianowicie zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Jak sygnalizowano, instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, to nie można stwierdzić, że odmowa przyznania prawa pomocy wnioskodawcy narusza wskazywane przez niego zasady konstytucyjne. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.