I SA/Gd 290/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Cz.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2010 r. wydanym w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Cz.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Wnioskiem z dnia 1 marca 2010 r. strona skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona skarżąca zarzuciła tendencyjność działania Sądu przejawiającą się m.in. w przyjęciu, iż strona dysponuje znacznym majątkiem posiadając gorzelnię rolniczą. W rzeczywistości gorzelnia ta ze względu na stan techniczny i dewastację nie ma znacznej wartości. Ponadto strona skarżąca podniosła zarzuty merytoryczne przeciwko wydanemu w sprawie wyrokowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Podkreślić też trzeba, że w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Sąd nie bada zasadności zarzutów merytorycznych dotyczących wydanej w sprawie decyzji, ani tym bardziej dotyczących wydanego w sprawie wyroku (rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego złożony został po wydaniu w sprawie wyroku, w celu złożenia skargi kasacyjnej). W postępowaniu tym bada się jedynie istnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub 2 P.p.s.a. (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z uwagi na zakres wnioskowanego prawa pomocy (ustanowienie radcy prawnego) zasadnicze znaczenie ma treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Sąd ustalił, iż Cz.T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotną żoną, otrzymuje emeryturę w wysokości 2.486,05 zł netto (kopia decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej z marca 2009 r. k. 112) oraz prowadzi działalność gospodarczą, która w 2008 r. przyniosła mu stratę w wysokości 194.811,75 zł (PIT -36 L za 2008 r. k. 25), a za 2009 r. stratę w wysokości 106.858,73 zł (odpis z księgi przychodów i rozchodów k. 108-109). Majątek małżonków stanowi mieszkanie o powierzchni 70,5 m2, gorzelnia rolnicza, ciągnik rolniczy oraz samochód osobowy. Kapitał limitu debetowego na rachunku bankowym, za pośrednictwem którego skarżący dokonuje rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą, na dzień 10 listopada 2009 r. został spłacony (zaświadczenie z banku k. 110). Wnioskodawca zaciągnął dla celów prowadzonej działalności gospodarczej również kredyt obrotowy, którego raty wynoszą 1.167,97 zł, a zadłużenie stanowi kwotę 71.517,74 zł (k. 114) oraz kredyt samochodowy, którego rata miesięczna wynosi 581,69 zł, przy czym aktualna kwota kapitału pozostającego do spłaty wynosi 2606,16 zł (k. 118). Wnioskodawca zaciągnął także kredyt w kwocie 120.000 zł na spłatę dwóch pożyczek zaciągniętych w A (k. 115 i 116), przy czym wysokość rat nie jest znana, oraz kredyt odnawialny w ramach limitu kredytowego 100.000 zł na rachunku bieżącym prowadzonym przez B (k. 117), przy czym wysokość aktualnego zadłużenia z tego tytułu oraz wysokość ewentualnych rat nie jest znana. Do stałych kosztów utrzymania ponoszonych przez małżonków należą opłaty za prąd i telefon oraz świadczenia wnoszone na rzecz wspólnoty mieszkaniowej. Średnia miesięczna wysokość tych opłat kształtuje się w przybliżeniu na poziomie 850 zł. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, mając na uwadze zarówno posiadany wspólnie przez małżonków majątek, jak i okoliczność, że wnioskodawca otrzymuje stały dochód z emerytury, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza stwarza dodatkowe możliwości wygospodarowania środków finansowych na opłacenie kosztów pomocy prawnej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że strona skarżąca uchyliła się od przedłożenia wszystkich dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 10 marca 2010 r., wydanym na podstawie art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pomimo wezwania, strona skarżąca nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, czym uniemożliwiła Sadowi dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, a w szczególności rzeczywistej wysokości dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strona skarżąca nie przedłożyła przede wszystkim dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) oraz kosztów uzyskania przychodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy. Powyższemu żądaniu nie czyni zadość odpis księgi przychodów i rozchodów, która obrazuje łączną wysokość osiągniętego przychodu i poniesionych kosztów w okresie od stycznia do grudnia 2009 r., bowiem nie obrazuje ona przychodów osiąganych aktualnie. Wysokości tych przychodów nie można ustalić także na podstawie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, bowiem te także nie zostały przez stronę przedstawione. W aktach sprawy znajdują się jedynie wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez C SA za okres od marca do maja 2009 r. (k. 32-42), są więc one nieprzydatne do ustalenia aktualnej wysokości obrotów na tym rachunku. Strona przedłożyła jedynie kopię zaświadczenia z tego banku z dnia 10 listopada 2009 r. wykazujące saldo obrotów na rachunku w okresie od października 2008 r. do września 2009 r., co jednak także nie obrazuje historii operacji dokonywanych na tym rachunku i nie daje żadnych podstaw do ustalenia rzeczywistej wysokości przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Co więcej, jak wynika z umowy kredytu odnawialnego na rachunku bieżącym (k. 117) skarżący posiada także rachunek bieżący [...] w Banku B S.A., historii operacji na tym rachunku jednak także nie przedłożył. Skarżący nie przedłożył również kopii zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-1 z załącznikiem NIP-B, z którego wynikałoby, jakie jeszcze ewentualnie rachunki bankowego wykorzystywane są w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że strona skarżąca w wezwaniu z dnia 10 marca 2010 r. wyraźnie zobowiązana została do przedłożenia zarówno odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego, jak również wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez małżonków za okres ostatnich trzech miesięcy, w tym także rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej. Uchylenie się od tego obowiązku uniemożliwia Sądowi ustalenie wysokości aktualnych dochodów strony skarżącej. Nadmienić też należy, iż strona uchyliła się od złożenia oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych pojazdów mechanicznych. Wobec jednak znajdującego się w aktach sprawy dowodu rejestracyjnego (k. 43) i braku dowodu przeciwnego Sąd przyjął, że Cz.T. jest właścicielem samochodu osobowego Citroen Xsara, rocznik 1999. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak dokumentów obrazujących aktualną wysokość uzyskiwanych przez stronę skarżącą przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej uniemożliwia w istocie ocenę zasadności wniosku. Ocena bowiem, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania czy też nie zależy od ustalenia stanu majątkowego strony oraz wysokości prognozowanych kosztów. Podkreślić należy, że Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie strona sama uniemożliwiła Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Niemniej jednak Sąd uznał, że nawet oceniając złożony wniosek na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, obrazujących przychody strony skarżącej oraz ponoszone przez nią wydatki w latach 2008-2009 nie można przyjąć, że poniesienie przez nią kosztów pomocy prawnej spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Porównując bowiem wysokość otrzymywanej przez skarżącego emerytury (około 2500 zł) z kosztami utrzymania mieszkania (około 850 zł) oraz uwzględniając fakt prowadzenia działalności gospodarczej, Sąd uznał, że w dyspozycji małżonków postają środki pozwalające na poniesienie kosztów sądowych związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Oceniając możliwości finansowe skarżącego Sąd wziął pod uwagę, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty, tj. że suma uzyskiwanych z niej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów uzyskania przychodów. Z tego jednak powodu, że strata jest wynikiem nadwyżki kosztów nad przychodami, jej wystąpienie, samo w sobie, nie oznacza braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Analiza rachunku bankowego za okres od marca 2009 do maja 2009 wskazuje, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności otrzymuje wpłaty od kontrahentów. Potwierdza to także zaświadczenie z dnia 10 listopada 2009 r. (k. 110), z którego wynika, że kapitał limitu debetowego w okresie 12 miesięcy został całkowicie spłacony. Także z kopii księgi przychodów i rozchodów za 2009 r. wynika, że wysokość przychodów wyniosła 1.293.571,74 zł (przy kosztach uzyskania 1.400.430,47 zł). Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie pomocy prawnej, tym bardziej, że posiadane przez niego konto bankowe dopuszcza limit debetowy w wysokości 100.000 zł (k. 117), natomiast konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona uzyskuje przychody, i to w znacznej wysokości (ponad 1.000.000 zł), a ponadto korzysta z limitu debetowego na rachunku bankowym (100.000 zł), to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych i możliwości majątkowych i zarobkowych strony skarżącej wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła, bowiem z porównania wartości zgromadzonego majątku, uzyskiwanych dochodów (z emerytury i działalności gospodarczej), a także wysokości koniecznych miesięcznych wydatków na utrzymanie wynika, iż skarżący ma obiektywną i realną możliwość sfinansowania udziału małżonków w obu zainicjowanych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku postępowaniach, w tym związanych z koniecznością sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Natomiast wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.