I SA/Gd 293/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 9 marca 2017 r., złożonym na formularzu PPPr, skarżąca spółka zwróciła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż prowadzona przez spółkę działalność jest obecnie zawieszona, skarżąca nie posiada środków pieniężnych w gotówce ani na rachunku bankowym, który został zajęty w związku zaległościami względem ZUS (saldo tego rachunku jest ujemne i wynosi 45.618,71 zł). Podniesiono, że wspólnicy spółki otrzymują emerytury (A. O. w wysokości 1.550 zł, zaś G. O. w kwocie 850 zł), które wykorzystują na utrzymanie domu, zakup lekarstw i podstawowych środków do życia. W dniu 29 marca 2017 r. wspólnicy spółki cywilnej: G. O. i A. O. złożyli na urzędowych formularzach PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Z oświadczenia G. O., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie 826,22 zł, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Do ponoszonych przez nią zobowiązań i stałych wydatków zaliczyła: opłaty za mieszkanie i media w kwocie 200 zł oraz ratę kredytu w wysokości 400 zł. Z oświadczenia A. O., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, o której mowa powyżej, wynika, iż również prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie 1.560,49 zł, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Do ponoszonych przez niego zobowiązań i stałych wydatków zaliczył: spłatę zadłużenia względem ZUS w kwocie 676,21 zł oraz kredytu w wysokości 800 zł. Na wstępie należy zauważyć, że na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług podatnikiem jest spółka cywilna jako jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej i to ona jest adresatem praw i obowiązków określonych w zaskarżonej decyzji. W konsekwencji stosownie do art. 25 § 3 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), stroną niniejszego postępowania sądowego jest spółka cywilna, a nie jej wspólnicy. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Natomiast w myśl art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skoro zatem stroną niniejszego postępowania sądowego jest spółka cywilna to jest ona w świetle przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a. również podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, który winien być oceniany w świetle przesłanek wskazanych w art. 246 § 2 p.p.s.a., dotyczących poza osobami prawnymi także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 282/07 i II FZ 309/07). Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także to, że jej wspólnicy – w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. W sytuacji zatem, gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce cywilnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki cywilnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postepowaniach. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z uwagi na to, że spółka cywilna zadeklarowała brak środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych, uzasadniając to zawieszeniem z dniem 1 lutego 2017 r. wykonywania działalności gospodarczej, skutkującym nieuzyskiwaniem przychodów, należało wziąć również pod uwagę sytuację majątkową wspólników spółki i dokonać oceny ich możliwości płatniczych. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniami z dnia 10 kwietnia 2017 r. wezwał wspólników skarżącej spółki do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: 1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nich rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, 2) odpisów decyzji o przyznaniu/waloryzacji otrzymywanych przez nich świadczeń emerytalnych, a w sytuacji nieposiadania rachunków bankowych i otrzymywania emerytur przekazami pocztowymi – również dokumentów to potwierdzających (ostatnich odcinków emerytury), 3) zaświadczeń wystawionych przez bank o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez nich miesięcznych rat kredytowych lub harmonogramu spłat obrazującego ich aktualne saldo zadłużenia i wysokość rat kredytowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 4) oświadczeń w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nich w 2016 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych), 5) dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), 6) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), 7) oświadczeń, czy zamieszkują przy ul. [...] wspólnie lub z innymi osobami, w przypadku odpowiedzi twierdzącej wskazania tych osób i stopnia ich pokrewieństwa w stosunku do nich, podania, czy i w jakim stopniu każda z tych osób partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej wspólnie nieruchomości oraz wskazania osób, do których należy prawo własności tej nieruchomości i wyjaśnienia, czy zamieszkują ją odpłatnie, czy nieodpłatnie (umowa najmu, użyczenia), 8) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), 9) oświadczenia A. O., czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów na tę okoliczność. Wspólnicy zostali też poinformowani, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wspólnicy skarżącej spółki przedłożyli oświadczenie z dnia 4 maja 2017 r., z którego wynika, iż są małżeństwem i zamieszkują wspólnie przy ul. [...], natomiast adres przy ul. [...] to miejsce zawieszonej od lutego br. działalności gospodarczej. Małżonkowie oświadczyli, iż w okresie trzech miesięcy uiścili opłaty za media (prąd, gaz, wodę, wywóz odpadów i ogrzewanie) w kwocie około 2.300 zł, zaś na leczenie i zakup leków wydali około 250 zł, jednocześnie oświadczając, iż nie posiadają dowodów wpłat ani rachunków na tę okoliczność. Nadto oświadczyli, iż nie posiadają rachunków oszczędnościowych i lokat (w tym kont i lokat dewizowych). Do oświadczenia małżonkowie załączyli odpisy: dwóch decyzji z dnia 1 marca 2017 r. o waloryzacji ich emerytur, PIT-36 oraz 36L wraz załącznikiem PIT/B, harmonogram spłat z dnia 11 stycznia 2017 r. oraz zestawienie rat i odsetek z dnia 19 października 2015 r. Z przedłożonych dokumentów oraz informacji zawartych w CEIDG jednoznacznie wynika, iż G. O. w 2016 r. wykonywała działalność gospodarczą nie tylko w ramach spółki cywilnej "A", która to działalność została zawieszona z dniem 1 lutego 2017 r., ale również jako przedsiębiorca indywidualny, prowadząc sklep spożywczo-monopolowy "B". Zgodnie z przedłożonym zeznaniem podatkowym indywidualna działalność gospodarcza przyniosła jej za zeszły rok dochód w wysokości 17.312,69 zł, przy przychodzie w wysokości 1.426.822,35 zł i kosztach w kwocie 1.409.509,66 zł. Z danych zawartych w CEIDG aktualnych na dzień wydania niniejszego postanowienia nie wynika, aby indywidualna działalność gospodarcza G. O. została zawieszona. Pomimo to nie wskazała ona tego źródła utrzymania w złożonym przez siebie oświadczeniu ani nie podała wysokości uzyskiwanych z niego dochodów (alternatywnie poniesionej straty). W ocenie orzekającego G. O., akcentując okoliczność posiadania statusu emeryta, a przemilczając fakt aktywnego prowadzenia działalności gospodarczej, nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji życiowej i związanych z nią możliwości finansowych. Nie jest bowiem wiadomo, jakiej wielkości przychody uzyskuje ona z prowadzonej działalności, a w szczególności, czy przynosi jej ona aktualnie dochód, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Nadto podkreślić należy, iż G. O. wezwana została do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących ich historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie przedłożyła jedno zestawienie, obrazujące tylko ilość i rodzaj posiadanych rachunków (3 rozliczeniowe i jeden kredytowy) oraz ich salda na dzień 31 grudnia 2016 r. Nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, jakiego rzędu obroty były księgowane na tychże rachunkach, w szczególności jaka była wysokość wpływów i wydatków. Z okoliczności, iż na dzień 31 grudnia 2016 r. G. O. nie posiadała środków pieniężnych na rachunkach rozliczeniowych (ich salda były zerowe), nie można wywodzić, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dysponowała ona środkami płatniczymi umożliwiającymi jej uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu w wysokości 2.000 zł. Nie wiadomo bowiem, czy w bieżącym roku księgowano na jej rachunkach bankowych uznania, z jakiego tytułu ani w jakiej wysokości. Na powyższe wątpliwości nakładają się niejasności dotyczące możliwości finansowych drugiego wspólnika spółki cywilnej, tj. A. O. Podkreślenia bowiem wymaga, iż pomimo że został on wezwany (podobnie jak jego małżonka) do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, to nie wywiązał się w sposób prawidłowy z nałożonego na niego obowiązku. Nie przedłożył bowiem żadnych wyciągów z rachunków bankowych, pomimo że jego oświadczenie dotyczy jedynie nieposiadania kont oszczędnościowych i lokat i nie odnosi się do kwestii posiadania innych rodzajów rachunków. Wątpliwości co do nieposiadania przez niego rachunków bieżących (rozliczeniowych) potęguje fakt, iż pomimo wezwania nie przedłożył ostatniego odcinka emerytury na okoliczność, iż otrzymuje ją przekazem pocztowym (zamiast przelewem na konto). Tym samym w ocenie referendarza sądowego również drugi wspólnik skarżącej spółki nie wykazał, iż nie posiada środków pieniężnych uniemożliwiających mu uiszczenie należnych opłat sądowych. Mając na uwadze powyższe, uznano, że skarżąca spółka nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.