I SA/Gd 296/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 28 maja 2013 r. skarżąca A. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub doradcy podatkowego. Powyższy wniosek zawierał braki formalne uniemożliwiające nadanie mu dalszego biegu, w związku z tym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawczynię do usunięcia braków przez wypełnienie lub zakreślenie zgodnie z treścią pouczenia rubryk o numerach: 6, 7, 8, 9, 10 oraz 11 formularza PPF w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto zobowiązano wnioskodawczynię do wskazania, czy wnosi o ustanowienie adwokata czy też doradcy podatkowego. W dniu 11 czerwca 2013 r. skarżąca przedłożyła kolejny formularz PPF, który ponownie zawierał braki formalne, tj. niewypełnione ani niezakreślone rubryki. Wnioskodawczyni po raz kolejny pozostawiła pustą rubrykę nr 7.1. przeznaczoną na wpisanie nieruchomości (w części dotyczącej domu, nieruchomości rolnej i innych nieruchomości) oraz rubrykę nr 7.2.1. przeznaczoną na wpisanie zasobów pieniężnych. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 1 lipca 2013 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W dniu 16 lipca 2013 r. skarżąca złożyła sprzeciw od wydanego zarządzenia podnosząc, że w dobrej wierze złożyła po kolei dwa wypełnione formularze PPF o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie sądziła, że pozostawienie rubryki niezakreślonej powoduje nie przyjęcie wniosku, tym bardziej, że trzy miesiące wcześniej Sąd zwolnił ją z kosztów sądowych. Skarżąca wskazała ponadto, że została pouczona i tak zrozumiała, że pierwszy wypełniony prawidłowo wniosek wystarczy i nie musi składać dokładnie kolejnych. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni nie uczyniła zadość wezwaniu w zakreślonym terminie, który upłynął bezskutecznie z dniem 14 czerwca 2013 r. W następstwie wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 r. (sygn. akt I FZ 428/13) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. W postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem WSA, że uzupełniony wniosek PPF należało pozostawić bez rozpoznania. Taka ocena nacechowana jest bowiem nadmiernym rygoryzmem – dotyczy to z jednej strony oceny treści uzupełnionego wniosku, a z drugiej interpretacji art. 257 p.p.s.a. W ocenie NSA przyjęcie, że wniosek z 11 czerwca 2013 r. nie stanowił uzupełnienia braków wniosku z 28 maja 2013 r., mimo nieuzupełnienia kilku podrubryk w ramach jednej rubryki, należy uznać za zbyt rygorystyczne. Tym bardziej, że jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, przewidziana w art. 257 p.p.s.a. sankcja pozostawienia wniosku bez rozpoznania, gdy strona nie uzupełniła w zakreślonym przez sąd terminie braków wniosku, np. pozostawiła niewypełnione rubryki, ma miejsce wówczas, gdy już po uzupełnieniu formularz w dalszym ciągu ma takie braki formalne, które uniemożliwiają mu nadanie prawidłowego biegu, a nie jakiekolwiek braki (vide postanowienie NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 806/12, LEX nr 1219182). To, że oświadczenia strony zawarte w uzupełnionym formularzu mogłyby okazać się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni, nie oznacza, że wniosek taki należy pozostawić bez rozpoznania. Sąd administracyjny ma bowiem możliwość wezwania strony o szczegółowe udokumentowanie jej sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej stosownie do art. 255 p.p.s.a. Nie można też przeoczyć, że w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. znajdującego w zw. z art. 166 p.p.s.a. odpowiednie zastosowanie do postanowień - sąd administracyjny zobowiązany jest do orzekania na podstawie całości akt sprawy, w tym przypadku zaś na podstawie akt dotyczących postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy. To, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych był odrębnym wnioskiem od wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie oznacza, że poprzednio złożoną dokumentację można zignorować. Nie bez znaczenia pozostaje w tym kontekście również fakt, że wnosząc sprzeciw od zarządzenia referendarza, strona złożyła kolejny całkowicie uzupełniony formularz PPF. Choć w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że w ten sposób strona terminowo uzupełniła braki formularza z 28 maja 2013 r., to jednak treść zawarta we wniosku z 16 lipca 2013 r. może posłużyć do oceny sytuacji skarżącej jako dodatkowa dokumentacja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy zważył, co następuje: Skarżąca, składając w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosiła o ustanowienie doradcy podatkowego. Mając na uwadze zakres wnioskowanego prawa, zasadność wniosku Sąd oceniał przy uwzględnieniu treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana p.p.s.a.), ustanawiającego kryteria udzielenia ochrony w postaci prawa do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2013 r., ponowna ocena sytuacji majątkowej wnioskodawczyni uwzględniała także zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 7 listopada 2013 r. (sygn. akt I FZ 428/13). Zgodnie z art. 245 § 1 przedmiotowego aktu normatywnego prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym; prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego; prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje jedynie ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jakkolwiek skarżąca nie uzupełniła braków formalnych wniosku z dnia 28 maja 2013 r. jednak Sąd uznał, że dane zawarte w złożonym przez skarżącą wniosku PPF, dołączonym do sprzeciwu z dnia 16 lipca 2013 r. jak również wynikające z akt sprawy oraz dane znane Sądowi z urzędu dały podstawę do przyznania skarżącej prawa pomocy. Na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 16 lipca 2013 r. oraz przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego dodatkowych oświadczeń wnioskodawczyni i jej córek z dnia 26 marca 2013 r. i dokumentów źródłowych (odpisów: PIT-11A i PIT-11 za 2012 r., zaświadczenia z dnia 25 marca 2013 r. z urzędu pracy, potwierdzeń sald rachunków z dnia 25 marca 2013 r., wyciągów z rachunków bankowych za okres od 25 grudnia 2012 r. do 25 marca 2013 r., oświadczenia dla banku z dnia 21 lutego 2013 r., faktury z dnia 21 listopada 2011 r. za energię elektryczną, umowy zlecenia z dnia 1 marca 2012 r., zestawienia z kartoteki finansowej ze spółdzielni mieszkaniowej za okres od 1 marca do 31 marca 2013 r., decyzji z dnia 31 stycznia 2013 r. w przedmiocie wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego, decyzji z dnia 22 lutego 2013 r. przyznającej stypendium socjalne) ustalono, że wnioskodawczyni od dnia 24 sierpnia 2012 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jej łączny dochód za ubiegły rok podatkowy wyniósł 754,86 zł, aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, nie jest właścicielką nieruchomości ani pojazdów mechanicznych, nie posiada papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, saldo prowadzonego dla niej rachunku bankowego na 25 marca 2013 r. wynosiło 686,68 zł. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnią wnuczką i dwiema dorosłymi córkami, które uzyskują dochody z umów cywilnoprawnych (zlecenia i o dzieło) kształtujące się aktualnie na poziomie 1.475 zł netto miesięcznie. W ubiegłym roku podatkowym córki wnioskodawczyni uzyskały z tego tytułu przychody w wysokości odpowiednio: 6.585 zł i 2.000 zł. Nadto źródłem utrzymania rodziny jest stypendium socjalne w kwocie 400 zł oraz świadczenie alimentacyjne w wysokości 140 zł miesięcznie. Jedna z córek wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o powierzchni 66 m2 oraz posiada zgromadzone na rachunkach bankowych środki pieniężne w łącznej wysokości 2.399 zł (stan na 25 marca 2013 r.), druga z sióstr nie posiada żadnego majątku, ciąży zaś na niej zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego w wysokości 11.493,90 zł (saldo zadłużenia na 25 marca 2013 r.). Do stałych i koniecznych wydatków rodziny wnioskodawczyni należą opłaty za mieszkanie w kwocie 562,39 zł oraz za energię elektryczną w średniej miesięcznej wysokości 163,08 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd ponownie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ustalonym stanie faktycznym przyjąć należało, że skarżąca nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Za taką oceną przemawia w szczególności to, że wnioskodawczyni nie ma żadnego źródła dochodów ani własnych zasobów finansowych, z których mogłaby pokryć ten wydatek. Należy przyjąć, iż wnioskodawczyni pozostaje faktycznie na utrzymaniu swych córek, których dochody są relatywnie – w stosunku do liczby osób, na które przypadają, oraz wysokości stałych i koniecznych kosztów utrzymania – bardzo niskie. Z tych względów uznano, że skarżąca spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.