I SA/Gd 308/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 rok postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, a następnie złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 15 marca 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżąca E. S. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, osiąga dochód z emerytury w wysokości 2.546 zł netto, z której kwotę 1.041 zł przeznacza na stałe koszty swojego utrzymania, tj. na opłaty za czynsz (434 zł) i media (382 zł), składkę na ubezpieczenie (75 zł) oraz zakup leków (150 zł), na indywidualnym koncie emerytalnym zgromadziła środki w wysokości 30 tys. zł, których nie może przeznaczyć na koszty niniejszego postępowania, gdyż ich wycofanie przed terminem, na który została zawarta umowa (przed marcem 2017 r.) spowoduje konieczność zapłaty podatku w wysokości 30% zgromadzonej kwoty, nie posiada innego majątku. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 24 marca 2016 r. skarżąca nadesłała: - odpis zeznania podatkowego PIT-37, w którym wykazała dochód z emerytury i innych źródeł w łącznej wysokości 19.702,89 zł; - odpis decyzji ZUS z dnia 7 września 2015 r. o przyznaniu emerytury w wysokości 2.462,44 zł netto; - odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2016 r. o waloryzacji emerytury, której wysokość od 1 marca br. wynosi 2.514,11 zł netto miesięcznie; - wyciąg łączony z rachunku bankowego w [...] za okres od 1 stycznia do 31 marca 2016 r., którego saldo końcowe konta osobistego było ujemne i wynosiło 76,95 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. W ocenie referendarza okoliczności ustalone na podstawie oświadczeń skarżącej i przedłożonych przez nią dokumentów, nie pozwalają przyjąć, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, jak również, że nie ma realnych możliwości ich poniesienia choćby w części. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżąca posiada oszczędności na Indywidualnym Koncie Emerytalnym prowadzonym przez [...], na którym na dzień 31 marca br. (po kapitalizacji odsetek, które wyniosły 907,02 zł) zgromadziła środki w łącznej kwocie 31.058,46 zł. Skarżąca podnosi, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania kształtuje wpis od skargi w kwocie 648 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz kosztów zastępstwa procesowego z wyboru ze środków ulokowanych na IKE z tej przyczyny, że ich wycofanie przed terminem, na jaki zawarła umowę z bankiem będzie skutkować utratą 30% ich wartości. Odnosząc się do powyższego referendarz zauważa, że zgodnie z "Ogólnymi warunkami umowy indywidualnego konta emerytalnego" publikowanymi na stronie internetowej [...] skarżąca ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o częściowy zwrot środków zgromadzonych na IKE w trakcie trwania umowy, który nie jest równoznaczny z wypowiedzeniem umowy (§ 11 pkt 2). W takim przypadku bank, w terminie 30 dni, przekaże skarżącej wypłacaną kwotę wraz z należnym oprocentowaniem na dzień częściowego zwrotu, pomniejszoną o należny podatek oraz ewentualnie prowizję (§ 11 pkt 4 i 5). Z przywołanych zapisów wynika, że wbrew twierdzeniom skarżącej ma ona dostęp do środków zgromadzonych na IKE poprzez możliwość dokonywania zwrotów częściowych bez konieczności zamykania rachunku i utraty 30% sumy składek podstawowych zapłaconych do programu emerytalnego, co miałoby miejsce w przypadku wypowiedzenia umowy przez skarżącą (§ 11 pkt 8). Skoro zatem skarżąca ma dostęp do środków zgromadzonych na IKE, a konsekwencją ich częściowej wypłaty jest jedynie konieczność zapłaty podatku od zysków kapitałowych (naliczonych odsetek), bądź też utrata naliczonych odsetek w całości lub w części (prowizja określona w Cenniku usług), to przeniesienie kosztów niniejszego postępowania na innych podatników z tego tylko powodu, że skarżąca nie osiągnęłaby planowanego zysku jest zupełnie nie do przyjęcia. Wyjaśnić należy skarżącej, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s.1077). Instytucja prawa pomocy wywodzi bowiem swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, niejednokrotnie uniemożliwiającą im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem referendarza sądowego skarżącej, która posiada oszczędności w znacznej kwocie nie sposób zaliczyć to takich podmiotów. Podkreślenia także wymaga, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu, jakim jest emerytura. Z tego tytułu miesięcznie otrzymuje kwotę 2.514,11 zł netto. Natomiast jej stałe wydatki na opłaty za czynsz, energię elektryczną, telefon, telewizję, internet, składkę na ubezpieczenie na życie, zakup leków oraz spłatę karty kredytowej, a których wysokość referendarz ustalił na podstawie operacji dokonanych na rachunku bankowym, z którego wyciąg przedłożyła, wynoszą średnio 915,94 zł miesięcznie. Tym samym do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota 1.598,17 zł, z której część bez wątpienia przeznacza na pozostałe koszty swojego utrzymania, jak chociażby wyżywienie, zakup środków higieny i czystości, odzieży, obuwia. Skarżąca korzysta także ze środków z kredytu odnawialnego w rachunku osobistym, którego limit wynosi 1.000 zł. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżąca ma realne możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania w całości. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jej aktualna sytuacja uniemożliwia jej ich poniesienie. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.