I SA/Gd 314/08

I SA/Gd 314/08 POSTANOWIENIE Dnia 26 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu 18 sierpnia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku L. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do grudnia 2003r. oraz od stycznia do kwietnia 2004r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 314/08 UZASADNIENIE Wnioskiem z 30 kwietnia 2008 roku L. B. zwróciła się do tutejszego Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 8.282 złote. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką, aktualnie nie osiąga dochodów gdyż przebywa na urlopie wychowawczym bez prawa do zasiłku, pozostaje na utrzymaniu rodziny, poza udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wartymi nominalnie 800.000 złotych, a których wartość rynkowa wynosi 0 złotych i na których ustanowiony został zastaw bankowy nie posiada majątku. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że z powodu prowadzonej a wyrejestrowanej w roku 2007 działalności gospodarczej posiada zobowiązanie o łącznej wartości około 170.000 złotych i z tego powodu prowadzone są przeciwko niej czynności egzekucyjne przez komornika sądowego. Wnioskodawczyni wskazało ponadto, że pomiędzy małżonkami od 3 października 2003 roku istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Pismem z 15 maja 2008 r. tutejszy Sąd zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 7 dni – następujących dokumentów źródłowych, w tym min: odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2007, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczeń złożonych przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonka, w szczególności posiadanych przez niego nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez niego dochodów, w tym dowodów dotyczących źródeł i wysokości dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonków pojazdów mechanicznych, dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawczyni oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów. Nadto wnioskodawczyni została poinformowana, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Sąd, na wniosek pełnomocnika strony, dwukrotnie przedłużył stronie termin do złożenie ww dokumentów (do 10 czerwca 2008 roku a następnie do 24 czerwca 2008 roku). Pełnomocnik strony w piśmie z 24 czerwca 2008 roku wniósł o rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącznie na podstawie danych zawartych w złożonym formularzu PPF; wniosek swój pełnomocnik uzasadnił odmową udostępnianie przez małżonka wnioskodawczyni dokumentów i danych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem z 16 lipca 2008 roku sygn. akt I SA/Gd 313/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu L.B. podniosła, iż wykazała ona w sprawie wystarczająco swoją trudną sytuację finansową i osobistą poprzez złożenia stosownego oświadczenia na urzędowym formularzu. Z treści wniosku wynika zasadność przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych. Poza tym skarżąca podniosła, iż nie wykonanie wezwania nie nastąpiło z winy skarżącej, a spowodowane było odmową męża udzielenie w/w dokumentów. Zatem oparcie postanowienia na tych właśnie okolicznościach, dodatkowo kiedy w jej małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej jest chybiony. W związku z powyższym L. B. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek L. B. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jest kwestią oczywistą, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z 15 maja 2008 roku (doręczonym 21 maja 2008 r.) zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo zobowiązania Sądu oraz pomimo dwukrotnego przedłużania terminu do przedłożenia dokumentów, wnioskodawczyni nie doręczyła wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawczyni dokonała wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci wypełnionego przez L. B. wniosku o przyznanie prawa pomocy jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 8.282 złotych. Wątpliwości może budzić również sytuacja materialna samej wnioskodawczyni, która w złożonym oświadczeniu podała, że nie uzyskuje dochód i pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie przedstawiając źródeł utrzymania rodziny w szczególności jej męża. Bezzasadny jest również zdaniem Sądu argument wnioskodawczyni, iż nie wykonanie wezwania nastąpiło nie z winy skarżącej, a spowodowane było odmową męża udzielenie w/w dokumentów, gdyż skarżąca nie doręczyła w przedmiotowej sprawie również dokumentów bezpośrednio jej dotyczących, nie wymagających zgody męża np. dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawczyni oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec banków i innych podmiotów. Reasumując: 1/ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe; 2/ Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących pory sądowe w związku z prowadzona przez siebie działalnością gospodarczą – wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. 3/ dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, co oznacza, że w ramach planowania wydatków podatnika, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego; 4/ instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny; ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Należy w rozpoznawanej sprawie podkreślić, że wnioskodawczyni oświadczył, iż pozostaje w związku małżeńskim, ale w rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Nie podano jednak żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuacje, w której małżonkowie nie pozostający w separacji nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w sprawie, jako że zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawianie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 K.r.o.). Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.