I SA/Gd 32/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 10 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej na 2007 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2009 r. złożonym na formularzu PPF Z. S. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.000 zł, jest właścicielem domu o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomości rolnej o obszarze 9,28 ha, a nadto dzierżawi 85 ha łąk i pastwisk za kwotę 12.000 zł rocznie. Majątek wnioskodawcy stanowi także ciągnik rolniczy o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką otrzymującą emeryturę w wysokości 1.134,61 zł oraz matką, której świadczenie emerytalne wynosi 805,61 zł. Z. S. podał również, że zarówno on jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, posiada on natomiast zobowiązania względem banku z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 37.000 zł. Wśród innych danych, które uważa za istotne, wnioskodawca wskazał na koszty leczenia matki w kwocie co najmniej 500 zł miesięcznie. Pismem z dnia 6 lutego 2009 r. tutejszy Sąd zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 7 dni – następujących dokumentów źródłowych: - odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy, jego małżonki i matki za 2008 r. – jeżeli zostały już sporządzone, jeżeli nie – oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu ww. osób za ubiegły rok; - dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez żonę i matkę wnioskodawcy z tytułu emerytury, tj. ostatnich odcinków emerytury; - zaświadczenia z urzędu gminy o dochodzie osiąganym przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego; - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę oraz matkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę lub matkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); - oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie rozmiarów prowadzonej przez niego hodowli zwierząt (ilość sztuk); - zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy (np. wobec KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów); - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę, jego żonę lub matkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych); - dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie matki (pomoc lekarską i zakup leków). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył pisemne oświadczenie z dnia 16 lutego 2009 r., w którym podał, że ani on ani jego małżonka nie sporządzili jeszcze zeznań podatkowych za 2008 r., gdyż nie upłynął jeszcze termin do ich złożenia. Z. S. oświadczył, że nie dysponuje dokumentem potwierdzającym aktualną wysokość dochodów małżonki a jedynie zestawieniem jej dochodów za 2006 r., co spowodowane jest pobytem małżonki u brata w USA. Z tych samych względów nie może przedłożyć wyciągów z konta żony, do którego to rachunku nie ma dostępu od 2007 r., nic mu nie wiadomo o ewentualnych zadłużeniach małżonki. Wnioskodawca podał, że posiada zarejestrowany na siebie samochód FORD MONDEO (rok produkcji 1998, wartość 4.500 zł), oraz zarejestrowane na siebie i małżonkę: samochód FIAT DOBLO (rok produkcji 2002, wartość 8.000–9.000 zł), samochód POLONEZ TRUCK (rok produkcji 1997, wartość 1.800–2.000 zł), ciągnik rolniczy C–385 (rok produkcji 1976, wartość 15.000 zł) oraz ciągnik URSUS C–330M (rok produkcji 1989, wartość 10.000 zł), hoduje 4 sztuki krów mlecznych, 30 sztuk młodzieży w fazie opasu oraz 20 sztuk cieląt. W złożonym oświadczeniu Z. S. podał również, że jego matka przebywa obecnie w szpitalu, zakupów leków dokonywano gotówką bez pobierania rachunków, a ostatnio prywatnie (ze względu na dwuletnią kolejkę) matka wnioskodawcy poddała się operacji, której koszty wyniosły 3.200 zł. Razem z powyższym oświadczeniem wnioskodawca przedłożył odpis PIT–40A za 2006 r. dotyczący dochodów jego małżonki, odpis PIT–40A za 2008 r. dotyczący dochodów jego matki, odpis decyzji Prezesa KRUS ustalającej nową wysokość emerytury jego matce, zaświadczenie z urzędu gminy o szacunkowym dochodzie z gospodarstwa rolnego za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2007 r., wyciągi z rachunku bankowego swojego i swojej matki, zaświadczenia z banku z dnia 16 lutego 2009 r. obrazujące stan zadłużenia z tytułu kredytów zaciągniętych przez niego i jego matkę, sporządzone przez bank rozliczenie zawartej z nim umowy, odpis decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. wraz z odpisem dowodu zapłaty I raty tego podatku, odpis informacji z KRUS o wysokości składki za I kwartał 2009 r. wraz z odpisami dowodów uiszczenia tej składki za ww. okres oraz za IV kwartał 2008 r., odpisy faktur za energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne i wodę, odpisy umów dzierżawy gruntów oraz budynku gospodarczego, odpisy informacji o zmianach stawek za dzierżawę gruntów i dowodów zapłaty czynszu oraz pisma informującego o ogłoszeniu przetargu na dzierżawę działek, odpisy faktur za nawozy i środki chemiczne oraz olej napędowy, dowód przyjęcia do szpitala jego matki, odpisy umowy o przeprowadzenie operacji i dowodu zapłaty za nią. Postanowieniem z dnia 13 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 32/09 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W złożonym sprzeciwie Z. S. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu: 1. nadmierny formalizm w ocenie przedłożonego materiału w taki sposób, że każde możliwe w istniejących warunkach jego zachowanie się byłoby poczytane na jego niekorzyść; 2. nałożenie na niego obowiązków niewykonalnych w oznaczonym terminie albo sprzecznych z wymogami ustawy; 3. brak uwzględnienia okoliczności prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego z natury rzeczy charakteryzującego się pewną wartością oraz faktu, że jest na tzw. przednówku i nie może spodziewać się w przeciągu najbliższej połowy roku dodatkowych przychodów, a raczej powinien czynić wydatki oraz to, że jego zasoby pieniężne są w granicach wysokości jego oszczędności, a przez to ich uiszczenie może pozbawić go zaspokajania egzystencjalnych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek Z. S. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 6 lutego 2009 r. zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych szczegółowo wskazanych w tym piśmie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Z. S. złożył stosowne oświadczenie załączając do niego dokumenty, jednak nie wszystkie żądane przez Sąd. Z uwagi na otwarty w dacie wystosowania wezwania termin do złożenia zeznań podatkowych za 2008 r. wnioskodawca został zobowiązany do złożenia oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego i jego małżonkę w 2008, gdyby zeznania podatkowe za ten rok nie zostały jeszcze sporządzone. W złożonej na ww. wezwanie odpowiedzi wnioskodawca podał, że zeznania podatkowe nie zostały jeszcze sporządzone. W takiej sytuacji winien on był złożyć ww. oświadczenie, czego jednak nie uczynił. Nie przedłożył również żądanego przez Sąd dokumentu poświadczającego aktualną wysokość świadczenia emerytalnego swojej małżonki (złożony dokument dotyczy dochodów uzyskiwanych w 2006 r.) oraz wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego. Tym samym brak jest informacji o wysokości zgromadzonych na rachunku jego żony środków pieniężnych, jak również księgowanych na nim w okresie ostatnich trzech miesięcy wpływów W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak słusznie podkreślono w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu z dnia 13 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 32/09 postępowanie wnioskodawcy polegające na selektywnym podawaniu informacji skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Niezależnie od powyższych okoliczności należy wskazać na informacje podane przez Z. S. zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w piśmie z dnia 16 lutego 2009 r., z których wynika, że wnioskodawca posiada stałe źródło utrzymania, albowiem prowadzi gospodarstwo rolne, z którego szacunkowy dochód za 2007 r. wyniósł 36.858,88 zł. Również osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (żona i matka) posiadają regularne i pewne źródła dochodów (świadczenia emerytalne). Z. S. posiada również majątek, zarówno nieruchomy (dom, gospodarstwo rolne), jak i ruchomy (samochody, ciągniki rolnicze), a także zwierzęta hodowlane. Tym samym nie sposób uznać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego. Odnosząc się do podnoszonych przez wnioskodawcę w sprzeciwie okoliczności, że w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniono specyfiki prowadzonej przez niego działalności (okres tzw. przednówku, niewłaściwy czas na sprzedaż zwierząt hodowlanych itp.), należy wskazać, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r. sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623). Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.