I SA/Gd 323/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. R. S. wnioskiem z dnia 22 marca 2013 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.897 zł, oraz ustanowienie radcy prawnego w osobie P. S. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań osobie fizycznej przyznaje się prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym to na niej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Negatywną przesłanką ustanowienia dla strony, w ramach prawa pomocy, profesjonalnego pełnomocnika jest zatem, w myśl ostatnio powołanego przepisu, zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych tam podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 lub 2 p.p.s.a. – zawodowego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu PPF wynika, iż wnosi on o ustanowienie radcy prawnego w osobie P. S. z uwagi na fakt, że aktualnie nie ma możliwości finansowego rozliczenia się z ww. pełnomocnikiem ustanowionym z wyboru, zaś pełnomocnik ten reprezentuje wnioskodawcę w sprawie toczącej się przed tut. Sądem, w związku z czym sprawy wnioskodawcy są mu znane. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gd 834/12; dnia 16 marca 2013 r. (data stempla pocztowego) wniesiono skargę kasacyjną, którą sporządził w imieniu wnioskodawcy profesjonalny pełnomocnik z wyboru – radca prawny P. S. Do powyższej skargi kasacyjnej zostało dołączone pełnomocnictwo do działania w imieniu wnioskodawcy z dnia 14 marca 2013 r., zgodnie z którym ww. pełnomocnik został przez wnioskodawcę umocowany do reprezentowania w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanego 5 grudnia 2012 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 834/12 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2004 r. do maja 2005 r. i od lipca 2005 r. do grudnia 2006 r. W świetle powyższych okoliczności faktycznych i wobec jednoznacznej wymowy powołanego wyżej przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a. stwierdzić należało, że po stronie wnioskodawcy zachodzi negatywna przesłanka przyznania prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, uniemożliwiająca uwzględnienie jego wniosku w tym zakresie. W konsekwencji rozważyć należy, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych przez niego na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2013 r. (doręczone w dniu 22 kwietnia 2013 r.), ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, (dowód: odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 17 września 2009 r.), źródłem utrzymania małżonków są: (1) prowadzona przez żonę wnioskodawcy działalność gospodarcza, z której w roku 2012 osiągnęła dochód w wysokości 6.711,04 zł, wykazując przychód w kwocie 177.295,40 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 170.584,36 zł, natomiast w okresie od stycznia do marca 2013 r. poniosła ona z tego tytułu stratę w wysokości 2.241,70 zł (deklarując przychód w kwocie 16.387,18 zł, zakup towarów i materiałów w kwocie 9.968,65 zł i poniesione wydatki w wysokości 8.660,23 zł), przy czym wartość sprzedanych towarów i usług w poszczególnych miesiącach kształtowała się następująco: 2.664 zł, 6.960,18 zł i 6.763 zł, co wynika z nadesłanego obliczenia dochodu oraz posumowania księgi za ww. okres oraz (2) wynagrodzenie wnioskodawcy w kwocie 500 zł brutto z tytułu zatrudnienia w wymiarze ¼ etatu w przedsiębiorstwie prowadzonym przez żonę (dowód: odpis umowy o pracę na czas nieokreślony z dnia 15 stycznia 2013 r.). Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku, przedłożył odpisy zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych prowadzonych dla niego przez [...] z dnia 25 października 2012 r., [...] z dnia 23 grudnia 2010 r., [...] i [...] z dnia 12 września 2012 r. odpowiednio do kwot: 733.703,43 zł, 900.080,41 zł, 897.194,77 zł i 896.802,36 zł. Żona wnioskodawcy jest właścicielką działki rekreacyjnej o wartości około 50.000 zł (dowód: dodatkowe oświadczenie) oraz dwóch samochodów: [...] rok produkcji 1986 o wartości 3.100 zł oraz [...] rok produkcji 2005 o wartości 18.000 zł, które wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej (dowód: lista środków trwałych na grudzień 2012 r.), na dzień 25 i 26 kwietnia 2013 r. na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez [...] zgromadziła środki o łącznej wartości 3.921,38 zł (dowód: elektroniczne zestawienie operacji za okres od 27 stycznia do 25 i 26 kwietnia 2013 r.); posiada także zobowiązania finansowe w łącznej wysokości 31.200 zł z tytułu kredytów zaciągniętych na potrzeby wykonywanej działalności gospodarczej kredytów w [...] oraz [...] (dowód: dodatkowe oświadczenie). Wysokość stałych miesięcznych wydatków małżonków przyjęto na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę faktur, przy czym nie uwzględniono faktur wystawionych przez Energię Obrót S.A. i [...] Sp. z o.o. na rzecz P. S., na których jako punkt poboru wskazano miejsce zamieszkania małżonków, tj. ul. [...] w [...], gdyż wnioskodawca przedstawił odrębne faktury za energię elektryczną wystawione na rzecz jego żony, a jednocześnie nie wyjaśnił, z jakich powodów i w jakiej części uiszcza faktury, na których jako odbiorca figuruje P. S. Średnie miesięczne koszty związane z utrzymaniem małżonków, do których zaliczono opłaty ze gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, abonamenty telefoniczne, wynoszą 1.348,41 zł. Jednocześnie analiza przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów prowadzi do wniosku, że nie nadesłał on wyciągów ze wszystkich posiadanych przez żonę rachunków bankowych. Z historii operacji dokonanych na koncie firmowym i osobistym żony wnioskodawcy, z których wyciągi nadesłano, wynika bowiem, że w dniu 28 stycznia 2013 r. na rachunek o numerze [...] (konto firmowe) wpłynęły środki w kwocie 3.000 zł tytułem przelewu własnego, a zatem z rachunku, którego jest posiadaczem. Taka sytuacja miała miejsce także w dniach 11 lutego br. (1.000 zł) oraz 13 marca br. (1.000 zł) na rachunku o numerze [...] (konto osobiste); z tego też rachunku w dniach 28 stycznia, 27 lutego i 16 kwietnia br. dokonano przelewów na inny rachunek tytułem wpłaty własnej odpowiednio w kwotach 150 zł, 150 zł i 300 zł, co wskazuje, że środki te zostały przekazane na inny rachunek żony wnioskodawcy, z którego wyciągu nie przedłożono. Zatem żona wnioskodawcy posiada także inne czynne konto (bądź konta), na którym gromadzi środki. Dodatkowo, w dniu 11 kwietnia 2013 r. wnioskodawca dokonał wpłaty gotówkowej na osobisty rachunek żony w wysokości 2.000 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności nie sposób ustalić, jakimi środkami pieniężnymi faktycznie dysponują małżonkowie, a w konsekwencji stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem orzekającego wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wprawdzie, jak już wskazano, w świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów należało by przyjąć, że uzyskuje on bardzo niskie dochody, które bez wątpienia nie pozwalają na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb, posiada przy tym zaległości podatkowe w znacznej wysokości, to jednak w sytuacji gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (co w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości) ocena możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem stanu majątkowego współmałżonka. Dlatego też z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie nadesłał kompletnych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych o zasobach pieniężnych zgromadzonych na wszystkich rachunkach bankowych żony, uznać trzeba że istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych wciąż pozostają niewyjaśnione. Końcowo odnosząc się do braku dochodów z tytułu wykonywanej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej wskazać należy, że w postanowieniu NSA z dnia 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Oceny takiej nie zmienia deklarowanie przez żonę wnioskodawcy straty w prowadzonej działalności. Okoliczność, iż ponoszone przez nią koszty są wyższe niż osiągane przychody nie oznacza wprost, iż nie osiąga on dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. I tak, na przykład odpisy amortyzacyjne będąc kosztem uzyskania przychodu pomniejszają wprawdzie przychód, to jednak nie sposób uznać, że prowadzą one do uszczuplenia środków finansowych przedsiębiorcy. Ponieważ żona wnioskodawcy wskazała, że posiada zobowiązania kredytowe, które zaciągnęła w związku z działalnością gospodarczą, dlatego też warto wskazać, że odsetki od kredytów zaciągniętych w związku z prowadzoną działalnością i na jej potrzeby przedsiębiorca również może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, co ma bezpośredni wpływ na wysokość deklarowanego dochodu. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.