I SA/Gd 332/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R.R. wnioskiem z dnia 8 października 2009 r. (data stempla pocztowego), dołączonym do skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 332/09 oddalającego skargę na wyżej opisane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, uiszcza alimenty na rzecz małoletniego syna, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1 500 zł netto, nie posiada on majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro, względem jego majątku prowadzona jest egzekucja administracyjna (stan zaległości wynosi około 500 000 zł), posiada zadłużenie wobec banków. Nadmienił, że ze względu na stan zdrowia na zakup leków miesięcznie przeznacza kwotę około 120 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2009 r. skarżący zobowiązany został do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych i oświadczeń: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2008, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości osiąganego przez skarżącego miesięcznego dochodu brutto i netto, (4) dokumentu potwierdzającego wysokość przekazywanych na rzecz małoletniego syna alimentów, (5) oświadczenia złożonego przez małżonkę w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz w przedmiocie źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów; dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; w sytuacji gdy prowadzi ona działalność gospodarczą – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami; jeżeli jest osobą bezrobotną – dokumentów potwierdzających tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy), (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne) oraz odpłatnym leczeniem (zakup leków), (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych wraz z podaniem rodzaju, marki, roku produkcji oraz wartości, (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów, (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe skarżący przedłożył odpis umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w dniu 23 marca 2006 r., zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 23 września 2009 r. o zajęciu rachunku bankowego skarżącego w A S.A. wraz z pismem banku z dnia 29 września 2009 r. o dokonaniu blokady rachunku osobistego dłużnika, zajęcia komorniczego z dnia 30 września 2009 r. wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego wraz z wezwaniem do dokonywania potrąceń, fakturę VAT z dnia 28 grudnia 2007 r. za najem lokalu za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r., kopie zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach żony oraz zwolnień lekarskich obejmujących okres od 17 września do 9 grudnia 2009 r., odpis zeznania podatkowego żony za rok 2008 (PIT-36L), kopie wyciągu z rachunku bankowego żony (osobistego i związanego z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą) za okres od 1 sierpnia do 18 listopada 2009 r., oświadczenie żony o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, odpis zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 23 września 2009 r. o zajęciu rachunku bankowego skarżącego w B S.A., pisma A S.A. z dnia 15 i 21 października 2009 r. o dokonaniu blokady rachunku osobistego dłużnika, kopię pisma naczelnika urzędu skarbowego z dnia 27 lipca 2009 r. wraz z wykazem stanu zaległości wobec ZUS i naczelnika urzędu skarbowego oraz odpis informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r. (PIT-11). Złożył również dodatkowe oświadczenie o nieposiadaniu przez małżonków pojazdów mechanicznych. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że spełnia przesłanki do częściowego zwolnienia go od kosztów postępowania sądowego, ich uiszczenie bowiem powodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść wszystkich, relatywnie wysokich kosztów postępowania, nie posiada bowiem żadnych nieruchomości, które mógłby zbyć, nie zgromadził też oszczędności pieniężnych i innych wartościowych przedmiotów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedłożone bowiem przez niego oświadczenia oraz dokumenty nie obrazują w pełni jego sytuacji majątkowej. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że okoliczność istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Przechodząc do oceny zasadności złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić trzeba, że analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej jego i rodziny, zaś na podstawie nadesłanych dokumentów nie można przyjąć, że sytuacja finansowa małżonków jest trudna. Udokumentowana przez wnioskodawcę kwota zadłużenia z tytułu należności podatkowych oraz zaległości wobec ZUS, która łącznie z odsetkami wynosi 434 806,81 zł, a także prowadzona względem jego majątku egzekucja nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, konieczne jest bowiem jeszcze ustalenie wysokości osiąganych dochodów i wartości zgromadzonego majątku (tak przez skarżącego, jak i jego małżonkę). W konsekwencji uznać należało, iż nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan jego majątku nadal budzą istotne wątpliwości. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności: Skarżący dokumentując sytuację finansową małżonki przedłożył jedynie zaświadczenie od pracodawcy z dnia 18 listopada 2009 r., z którego wynika, że średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wynosi 3 000 zł netto. Natomiast uchylił się od przedłożenia dokumentów księgowych dotyczących wysokości osiąganych dochodów (ponoszonej straty) z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej pod nazwą C. Oświadczenie złożone przez żonę, iż do października 2009 r. osiągnęła ona z tego tytułu przychód w wysokości 7 308,99 zł uznać należy za niewystarczające. Nie przedstawił także żądanego odpisu zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z jego aktualizacjami, zawierającego informację o wszystkich posiadanych rachunkach bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nadto żona wnioskodawcy oświadczyła, że posiada udziały w D Sp. z o.o. oraz E Sp. z o.o., w której w roku 2008 pełniła funkcję prezesa zarządu, co potwierdza nadesłana informacja PIT-11 o rocznych dochodach skarżącego uzyskanych przez skarżącego z tytułu zatrudnienia w tej spółce. Nie wyjaśniła przy tym czy uzyskuje z tego tytułu jakiekolwiek dochody. Wskazała jedynie, iż D Sp. z o.o. od sierpnia 2009 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie przedłożono dokumentów, które okoliczność tę by potwierdzały. Zwrócić przy tym uwagę należy, że zgodnie z wpisem w Krajowym Rejestrze Sądowym D Sp. z o.o. jest spółką aktywną, zaś skarżący od dnia 10 lipca 2009 r. jest prezesem jej zarządu. Ponadto, z przedstawionego zeznania podatkowego żony wnioskodawcy złożonego za rok 2008 (PIT-36L) wynika, że w związku z poniesionymi wydatkami mieszkaniowymi zadeklarowanymi w załączniku PIT-D złożyła ona również roczne zeznanie podatkowe PIT-28. Okoliczność ta pozwala przyjąć, że poza wykazanymi przychodami ze stosunku pracy, z tytułu świadczeń, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz prowadzonej na zasadach ogólnych działalności gospodarczej w roku 2008 osiągnęła ona także przychody opodatkowane w formie ryczałtu ewidencjonowanego. W świetle takich ustaleń wątpliwości musi budzić także złożone przez żonę skarżącego oświadczenie, że nie posiada ona nieruchomości, mimo że korzysta z odliczeń związanych z ich posiadaniem. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że deklarowana wysokość dochodów małżonki skarżącego oraz wartość zgromadzonego przez nią mienia budzi istotne wątpliwości, które nie zostały przez stronę wyjaśnione. Wnioskodawca nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby, że jego miesięczne dochody ze stosunku pracy wynoszą 1 500 zł netto. Zadeklarowanej we wniosku kwoty miesięcznych dochodów nie można przyjąć na podstawie nadesłanej informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r. (PIT-11). Poza tym dokument ten nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że w roku 2008 wnioskodawca osiągnął dochody wyłącznie ze stosunku pracy. Przedstawione przez wnioskodawcę historie rachunków bankowych posiadanych przez każdego z małżonków nie spełniają wymogów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 19 października 2009 r. W nadesłanych dokumentach wskazano wyłącznie okres, za jaki zostały one sporządzone oraz liczbę wraz z sumą uznań i obciążeń, a także saldo po pierwszej i ostatniej transakcji. W tym miejscu nadmienić trzeba, że w okresie od 1 sierpnia do 18 listopada 2009 r. wpływy na rachunku firmowym małżonki wyniosły 54 579,67 zł, a na rachunku osobistym – 40 000,47 zł, zaś ich salda końcowe odpowiednio 5 992,74 zł i 144,53 zł. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skarżący nie wyjaśnił kwestii źródeł i wysokości dochodów uzyskanych przez małżonków w roku 2008 oraz osiąganych aktualnie, a także kwoty posiadanych środków pieniężnych. Poza tym skarżący nie nadesłał dokumentów, które obrazowałyby wysokość miesięcznych wydatków małżonków związanych z kosztami utrzymania. Przedstawiona faktura za najem lokalu od spółki z o.o. E nie została wzięta pod uwagę z uwagi na fakt, że opłata z tego tytułu w wysokości 48 000 zł za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. została poniesiona przez skarżącego jednorazowo w dniu 28 grudnia 2007 r. Uzasadnione wątpliwości budzi wysokość przekazywania przez skarżącego co miesiąc kwoty 1 500 zł tytułem alimentów na rzecz małoletniego syna, mimo że okoliczność ta została potwierdzona przez matkę dziecka. Jej wysokość odpowiada bowiem wysokości zadeklarowanych we wniosku miesięcznych dochodów skarżącego, a z treści złożonego przez matkę dziecka oświadczenia wynika, że skarżący ponosi również dodatkowe koszty związane z edukacją syna, jego wypoczynkiem i zdrowiem. Uzasadnione wątpliwości budzi więc oświadczenie strony co do przeznaczenia całego miesięcznego dochodu na utrzymanie jednego dziecka, nad którym stałą opiekę sprawuje matka, w sytuacji gdy strona partycypuje także w kosztach utrzymania pozostałych członków swojej rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Należy też podkreślić, iż przedstawione przez stronę dokumenty, mimo że nie odzwierciedlają pełnej sytuacji majątkowej strony, pozwalają jednak stwierdzić, że uiszczenie przez skarżącego wpisu sądowego w kwocie 100 zł nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Wprawdzie wobec skarżącego toczy się egzekucja, jednakże dochody jego małżonki, wynoszące z samego stosunku pracy kwotę 3000 zł miesięcznie, pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego. Tym bardziej, że nie są to jedyne dochody małżonki skarżącego, która prowadzi także działalność gospodarczą. Jak wynika z przedłożonych wydruków z rachunków bankowych, w okresie od 1 sierpnia do 18 listopada 2009 r. wpływy na rachunku firmowym małżonki wyniosły 54 579,67 zł, a na rachunku osobistym – 40 000,47 zł, zaś ich salda końcowe odpowiednio 5 992,74 zł i 144,53 zł. Podkreślić też należy, co już wskazywano, że fakt zawarcia pomiędzy małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy obejmującego swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. W tych okolicznościach nie można uznać, że uiszczenie kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej przekracza możliwości finansowe skarżącego. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.