I SA/Gd 337/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "P" S.A. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 2008-2011 postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPPr w dniu 24 lipca 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciło się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o majątku i dochodach wnioskodawcy posiada on środki trwałe o wartości 264.659,43 zł, w ostatnim roku poniósł stratę w wysokości 3.851.459,82 zł, na prowadzonym dla niego rachunku bankowym znajduje się kwota 2.840,31 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie przekracza 4.000 zł, zaś w budżecie Kolegium na cały 2013 r. wyodrębniono kwotę 5.000 zł na pokrycie kosztów sądowych. Pozycja ta dotyczy kosztów, które Kolegium winno uiścić w związku z kosztami zasądzonymi przez Sąd. Kwota ta nie jest przeznaczona na pokrycie kosztów wpisów w sprawach, w których Kolegium występuje jako skarżący. Te koszty Kolegium musi zgromadzić w ramach przesunięć pomiędzy poszczególnymi działami swojego budżetu. Wskazano też, że aktualnie Kolegium nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, gdyż stan rachunku wynosi 964 zł. Do wniosku dołączono wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający saldo w wysokości 964,09 zł na dzień 24 lipca 2013 r. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że organ administracji publicznej jakim jest wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów związanych z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Referendarz sądowy zauważył również, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako państwowa jednostka budżetowa ma możliwość dokonywania przeniesień środków pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetu państwa. Ponadto w razie rzeczywistego braku środków finansowych powinno zwrócić się do organu nadrzędnego – właściwego ministra – o ewentualne przekazanie ich z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze złożyło sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosło, że jest jednostką budżetową do której podstawowych zadań należy pełnienie funkcji organu wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. oraz związane z tym obowiązki, a nie udział w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Wnioskodawca zaznaczył, że wielkość środków przeznaczonych w jego budżecie na uiszczenie wpisów sądowych musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wielkości środków przeznaczanych na jego działalność podstawową. Wnioskodawca podkreślił, że ograniczona ilość przyznanych mu środków budżetowych jest niezależna od jego woli, a więc nie z własnej winy pozbawiony został środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnoszący sprzeciw zaznaczył, że na dzień 24 lipca 2013 r. stan jego rachunku wynosił 964 zł i nawet gdyby całą wskazaną kwotę przesunąć do klasyfikacji pozwalającej na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie, to i tak jej wysokość nie pokryłaby całości wymaganej prawem należności. Ponadto SKO podniosło, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczyło, że nie ma możliwości dokonania odpowiednich przesunięć w budżecie z powodu braku środków. SKO odnosząc się do twierdzenia referendarza o możliwości wystąpienia do organu nadrzędnego o przekazanie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej zauważyło, że przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Rozpatrując ponownie wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Rozważając zasadność przyznania w niniejszej sprawie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, należy zwrócić uwagę na fakt, że z wnioskiem o jego przyznanie wystąpiła państwowa jednostka budżetowa, będąca zarazem organem administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, będąc jednostką budżetową, umieszcza kwotę przewidywanych wydatków na kolejny rok w planie finansowym, w którym powinno zaplanować środki na wykonanie zadań ustawowych. Możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, winny one przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowały się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie mogą powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem argument wnioskodawcy, iż w planach finansowych nie przewidział wszystkich wydatków na zapłatę wpisów sądowych nie może być okolicznością uzasadniającą uzyskanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 września 2007 r., II OZ 709/07, niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2006 r., I FZ 534/06 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowań sądowych w planach finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., I FZ 567/06 niepubl., postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2007 r., I FZ 123/07, niepubl. oraz postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 lipca 2010 r., I SO/Wa 19/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to podzielane jest w piśmiennictwie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 591). W ocenie Sądu nie można uznać, aby wnioskujące o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze – spełniło przesłankę z cyt. powyżej art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Należy bowiem podkreślić, iż kolegia są państwowymi jednostkami budżetowymi. Tym samym ma w stosunku do nich zastosowanie ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Przepis art. 171 tej ustawy określa zasady dokonywania przeniesień środków pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetu państwa przez władzę wykonawczą. Owe przeniesienie pozwala na zwiększenie wydatków budżetowych w określonej przedziałce klasyfikacji budżetowej, przy jednoczesnym zmniejszeniu w zamian o tę samą kwotę wysokości wydatków w innej przedziałce (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2013 r., II GZ 163/13 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając stosowną wiedzę, że przed Sądem zostało wszczęte postępowanie, którego stroną jest Kolegium, organ ten winien był rozważyć zasadność skorzystania ze wskazanego uprawnienia. W uzasadnieniu sprzeciwu SKO zaznaczyło, że z załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 24 lipca 2013 r. stan rachunku wynosił 964 zł., a kwota ta po przesunięciu do klasyfikacji pozwalającej na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie i tak nie pokryłaby całości wymaganej należności. Odnosząc się do powyższego argumentu zauważyć należy, że wnioskodawca z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej powinien się liczyć z momentem zapadnięcia dla niego niekorzystnego rozstrzygnięcia, a wyrok uchylający zaskarżoną decyzję SKO zapadł 5 czerwca 2013 r. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika zaś, że stan jego rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli na koniec czerwca 2013 r., wynosił 2.840,31 zł. Wskazana kwota stanowi prawie trzykrotność kwoty widniejącej na rachunku bankowym wnioskodawcy w dniu 24 lipca 2013 r. i pokrywa w przeważającej części kwotę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika jednoznacznie, że gdyby SKO nie zwlekało i dokonywało odpowiednich przesunięć w swoim budżecie już z chwilą dowiedzenia się o niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciu to mogłoby uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej, a przynajmniej znaczącą jego część. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. II GZ 324/13). W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał, że podjął wszelkie niezbędne działania w celu uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe uznano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.