I SA/Gd 343/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ewa Kwarcińska Sędziowie: NSA Sławomir Kozik /spr./ NSA Joanna Zdzienicka – Wiśniewska Protokolant: Monika Szymańska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. D. na decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia 18 stycznia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku zapłaty zaliczki w miesiącu wrzesień 2001 r. na podatek dochodowy wynikający z tytułu zbycia akcji oddala skargę. Pismem z dnia 10 września 2001 r. B. D. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku zapłaty zaliczki na podatek dochodowy w kwocie 1053,40 zł, wynikającej z tytułu zbycia w miesiącu sierpniu 2001 r. akcji na kwotę 5544 zł, wykazanej w deklaracji PIT – 13 w miesiącu wrześniu 2001 r. W uzasadnieniu podatniczka wyjaśniła, iż dokonała ona zbycia akcji "A" S.A., gdyż z będącej źródłem jej utrzymania renty chorobowej wypłacanej w miesięcznej wysokości 650 zł, nie była ona w stanie pokryć należności wynikających z przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w prawo własności. Jednocześnie podatniczka wskazała, iż w dalszym ciągu ponosi ona duże wydatki finansowe związane z przeprowadzanym remontem mieszkania, które będzie mogła odliczyć dopiero w kolejnym roku. Następnie w piśmie z dnia 15 października 2001 r., w związku ze skierowanym do podatniczki wezwaniem do złożenia wyjaśnień w sprawie zgłoszonego żądania, oświadczyła ona, iż w pełni podtrzymując wniosek z dnia 10 września 2001 r., wnosi ona o ewentualne umorzenie przedmiotowej zaległości podatkowej na wypadek nieuwzględnienia przez organ wniosku o zwolnienie z obowiązku zapłaty. Decyzją z dnia 31 października 2001 r. Urząd Skarbowy we W. działając na podstawie art. 208 § 1 ordynacji podatkowej umorzył postępowanie w sprawie. Organ podkreślił, iż z brzmienia art. 22 § 2 ww. ustawy jednoznacznie wynika, iż organ podatkowy nie może orzec o zaniechaniu poboru podatku na wniosek podatnika, gdyż zgodnie z treścią wskazanego przepisu jego kompetencja wyczerpuje się w możności orzeczenia na wniosek podatnika jedynie o zwolnieniu płatnika z obowiązku pobrania podatku. Tym samym wskazując, iż B. D. nie jest płatnikiem a podatnikiem podatku organ uznał postępowanie za bezprzedmiotowe z uwagi na brak podstawy prawnej do przyznania wnioskowanej ulgi. Od decyzji tej pełnomocnik B. D. złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, celem merytorycznego rozstrzygnięcia żądania strony, mając na względzie naruszenie art. 167 § 1, art. 170, art. 207 § 2 oraz art. 208 § 1 ordynacji podatkowej oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Decyzją z dnia 18 stycznia 2002 r., wydaną w trybie art. 233 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej Izba Skarbowa w B. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem. W uzasadnieniu organ odwoławczy w całości podzielając przedstawioną w zaskarżonej decyzji argumentację podkreślił, iż organ I instancji zasadnie uznał prowadzone w sprawie postępowanie za bezprzedmiotowe z uwagi na brak podstawy prawnej do przyznania wnioskowanej ulgi. Natomiast zgodnie z art. 208 § 1 ww. ustawy organ jest każdorazowo obowiązany do umorzenia postępowania, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stało się ono bezprzedmiotowe. Odnosząc się z kolei do zarzutów odwołania dotyczących zasadności umorzenia zaległości podatkowej, organ odwoławczy wskazał, iż pozostają one bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy, mając na uwadze, iż w konsekwencji złożonego przez podatniczkę wniosku z dnia 15 października 2001 r. wszczęte zostało odrębne postępowanie podatkowe w tym zakresie.. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. D. wniosła o uchylenie powyższego rozstrzygnięcia w całości podtrzymując argumenty przedstawione uprzednio w odwołaniu, jednocześnie wskazując, iż z zaskarżonej decyzji nie wynika czy jako samodzielnie płacącemu zaliczkę podatnikowi, przysługiwało jej prawo ubiegania się o zwolnienie z tego obowiązku, czy też nie. Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, podkreślając, iż wbrew twierdzeniom skargi zaskarżone rozstrzygnięcie jasno wskazuje na przyczyny bezprzedmiotowości prowadzenia postępowania w sprawie. Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, Sąd nie znalazł podstaw dla uchylenia zaskarżonej decyzji, uznając, iż została ona wydana w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż stan faktyczny sprawy jest poza sporem. Jak wynika natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego okolicznością mającą kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest przede wszystkim fakt wystąpienia przez skarżącą z żądaniem zwolnienia jej z obowiązku zapłaty zaliczki na podatek dochodowy należny z tytułu sprzedaży papierów wartościowych. W związku z powyższym istota niniejszej sprawy sprowadza się więc wyłącznie do rozstrzygnięcia, czy przedmiotowe żądanie, na gruncie obowiązującego w chwili wystąpienia z obejmującym je wnioskiem stanu prawnego, winno zostać merytorycznie rozpatrzone przez organ podatkowy, czy też nie, co równocześnie pozwoli na ustalenie wystąpienia lub też przeciwnie, braku zaistnienia bezprzedmiotowości postępowania. Dla rostrzygniecia powyższej kwestii, konieczne jest natomiast dokonanie wykładni przepisów ordynacji podatkowej regulujących kwestię zwolnienia z zapłaty podatku a także przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w części odnoszącej się do zobowiązań podatkowych powstałych w związku z osiągnięciem dochodu z tytułu sprzedaży akcji. Zgodnie z art. 22 § 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w 2001 r. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników mógł zaniechać w całości lub w części poboru podatków a także, w tej samej formie zwolnić określone grupy płatników z obowiązku pobierania podatków lub zaliczek na podatek. Kompetencje organów podatkowych w ww. zakresie określał natomiast § 2 omawianego przepisu zgodnie z którym, mogły one na wniosek podatnika po pierwsze zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli zagrażałoby to ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji lub też zwolnić płatnika z obowiązku pobrania zaliczek w przypadku uprawdopodobnienia, że pobrane zaliczki byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego za rak podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Powyższa regulacja bezspornie przewidywała więc możliwość wystąpienia do organu podatkowego z wnioskiem obejmującym żądanie zwolnienia. Nie budzi także wątpliwości, iż jedynym podmiotem legitymowanym do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem i do jednoczesnego wykazania w nim okoliczności przemawiających za zastosowaniem zwolnienia był tylko i wyłącznie podatnik. Podkreślenia jednakże wymaga, iż literalne brzmienie ww. przepisu jasno wskazuje, iż mógł on wystąpić jedynie z żądaniem zwolnienia płatnika z obowiązku pobrania zaliczki, czego w żadnym wypadku nie można utożsamiać, jak chce strona skarżąca, z żądaniem zwolnienia z zapłaty zaliczki samego podatnika. Odnosząc się do zasad wykładni przepisów prawa podatkowego wskazać bowiem należy, iż ze swej istoty sam ich charakter determinuje konieczność ścisłej ich interpretacji, a celowi ustalenia prawidłowego znaczenia normy prawnej służy w pierwszej kolejności wykładnia gramatyczna. Podstawowy postulat ww. wykładni opiera się na założeniu, iż język prawny jest odmianą jeżyka potocznego, a tym samym winien być on interpretowany na gruncie rządzących nim reguł. Literalnym znaczeniem danej normy prawnej czy też konstruujących jej treść poszczególnych pojęć jest więc zasadniczo ich znaczenie potoczne. Wyjątki w tym zakresie dotyczą jednakże pojęć należących do grupy specyficznych dla danej dziedziny terminów. W tej sytuacji literalnym znaczeniem określonego pojęcia jest swoiste znaczenie nadane mu przez ustawodawcę, częstokrotnie niepokrywające się ze znaczeniem potocznym, a więc codziennym, standardowym i przeciętnym rozumieniem danego wyrazu. Na gruncie rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż takim właśnie specyficznym dla prawa podatkowego terminem jest pojęcie "płatnika", na co wyraźnie wskazuje sam ustawodawca w art. 8 ordynacji podatkowej jednoznacznie zakreślającym możliwe rozumienie omawianego terminu. Zgodnie z ww. przepisem płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej o ile tylko z mocy przepisów prawa podatkowego zastała ona zobowiązana do obliczania kwoty podatku, pobrania jej od podatnika i wpłacenia jej we właściwym terminie organowi podatkowemu. Tym samym niezależnie od przekonania strony skarżącej nie jest płatnikiem samodzielnie obliczający i uiszczający kwotę zobowiązania podatnik. Wskazać jednoczenie należy, iż instytucja płatnika nie występuje we wszystkich konstrukcjach podatków, co ma m.in. miejsce w przedmiotowej sprawie ponieważ zgodnie z art. 44 ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy osiągający dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych są zobowiązani wpłacać zaliczki miesięczne w określonej procentowo części dochodu za miesiące, w których przedmiotowy dochód uzyskali, w terminie do 20 dnia następnego miesiąca za miesiąc poprzedni, a za grudzień – w terminie złożenia zaznania podatkowego. Jednocześnie w terminach płatności zaliczek podatnicy są obowiązani składać deklaracje o wysokości uzyskanego dochodu. Mając na uwadze powyższe Sąd podkreśla, iż organy podatkowe słusznie umorzyły prowadzone w sprawie postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak podstawy prawnej pozwalającej na merytoryczne rozpatrzenie złożonego wniosku, ponieważ jego przedmiot obejmował zwolnienie podatnika z obowiązku zapłaty zaliczki, a nie zwolnienie płatnika z obowiązku jej pobrania. Na marginesie Sąd wskazuje, iż nawet w przypadku potraktowania ww. wniosku na korzyść podatnika, t.j. poprzez przyjęcie, iż faktycznie obejmował on żądanie zwolnienia płatnika z obowiązku pobrania zaliczki, niezależnie od tego postępowanie w sprawie niezmiennie byłoby bezprzedmiotowe, mając na uwadze ww. brak instytucji płatnika w konstrukcji przedmiotowego podatku W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając jakichkolwiek naruszeń prawa przy wydaniu zaskarżonej i poprzedzjacej ją decyzji organu I instancji, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.