I SA/Gd 352/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i sierpień 2008 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem datowanym na dzień 7 kwietnia 2014 r., skarżący A. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że faktycznie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, od dnia 15 listopada 2013 r. jest zatrudniony na umowę o pracę i uzyskuje z tego tytułu dochody w wysokości 1.700 zł brutto miesięcznie, na jego wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletnia córka jego zmarłej w dniu 13 marca 2014 r. żony (ojciec dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej i nie ma kontaktu z dzieckiem, zaś wnioskodawca wystąpił o przyznanie mu prawa opieki nad małoletnią), jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 86 m2 (z którego prowadzona jest egzekucja) oraz nieruchomość o powierzchni 2 ha (las), natomiast córka zmarłej żony nie posiada żadnego majątku. Pełnomocnik wnioskodawcy, w dołączonym do druku PPF piśmie z dnia 7 kwietnia 2014 r. dodatkowo wskazał, że zajęciu egzekucyjnemu podlegają także rachunki bankowe jego mandanta (tak osobiste jak i firmowe), nieruchomość leśna nie przynosi wnioskodawcy żadnych dochodów, miesięczne wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem jego i małoletniej, do których zaliczono: opłaty czynszowe (440 zł), za internet i telefon (60 zł), za energię elektryczna i gaz (200 zł), zakup wyżywienia (500 zł), kosmetyków i środków czystości (100 zł), odzieży (100 zł), biletu miesięcznego oraz przyborów szkolnych dla małoletniej (110 zł), wynoszą 1.510 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 22 kwietnia 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawcę, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych oraz rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym podlegających zajęciu) i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; 3/ zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia (w kwocie netto i brutto) oraz średnią miesięczną wysokość dochodu z tego tytułu osiągniętego w okresie ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto i brutto); 4/ dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej dotychczas wykonywanej pod nazwą "A" (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej/zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli wnioskodawca nie wyrejestrował/zawiesił działalności – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość dochodu (przychodu) osiągniętego z tego tytułu lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia prowadzonej dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej; 5/ oświadczenia, czy pozostająca na utrzymaniu wnioskodawcy małoletnia W. S. otrzymuje rentę rodzinną po zmarłej matce; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego miesięczną wysokość przyznanego świadczenia (w kwocie brutto i netto); 6/ oświadczenia, czy na rzecz małoletniej W. S. przekazywane są alimenty; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów potwierdzających tę okoliczność oraz ich miesięczną wysokość (np. oświadczenia ojca); 7/ dokumentów potwierdzających wysokość kosztów związanych z kosztami utrzymania wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 8/ oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 9/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 10/ dowodów dotyczących aktualnie prowadzonej egzekucji oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty źródłowe: - odpis zeznania podatkowego PIT-36 z załącznikiem PIT/B za 2013 r., w którym wykazał jedynie dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 13.948,05 zł, deklarując przychód z tego tytułu w wysokości 870.935,56 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 856.987,51 zł; - odpisy deklaracji VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2014 r., w których z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług zadeklarował odpowiednio kwoty: 3.924 zł, 18.463 zł i 3.111 zł; - obliczenie dochodu za okres od stycznia do marca 2014 r. według wzoru księgi, z którego wynika, że ww. okresie osiągnął przychód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 15.377,66 zł oraz poniósł koszty jego uzyskania w wysokości 18.383,34 zł, deklarując stratę w wysokości 3.005,68 zł; - wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że od dnia 17 lutego 1997 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych pod nazwą "A"; - zaświadczenie od pracodawcy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o wynagrodzeniu za okres od stycznia do marca 2014 r., w którym podano, że zatrudniony został w firmie "B" od dnia 1 października 2013 r. na czas nieokreślony za wynagrodzeniem w kwocie 1.680 zł brutto (1.237,20 zł netto) miesięcznie; - odpis tytułu wykonawczego z dnia 17 maja 2012 r. wystawionego na kwotę 86.483,70 zł (wraz z odsetkami) wraz z zawartym w nim wnioskiem z dnia 17 marca 2014 r. o przekazanie ww. kwoty z rachunku bankowego o numerze [...] prowadzonego przez [...]; - zawiadomienia z dnia 11 i 20 lutego oraz 23 kwietnia 2014 r. o wszczęciu egzekucji (w tym z nieruchomości) dotyczące należności w kwotach 75.761,04 zł, 133.332,43 zł i 6.251,55 zł (wraz z odsetkami i kosztami). Wnioskodawca przedłożył również dodatkowe oświadczenia z dnia 29 kwietnia 2014 r., w których podał, że: (-) w związku z prowadzoną działalnością posiada trzy rachunki bankowe w [...] (o numerze [...]), w [...] (o numerze [...]) oraz w [...] (o numerze [...]); (-) nie posiada kont osobistych, innych środków pieniężnych oraz kont i lokat dewizowych; (-) z tytułu kosztów utrzymania ponosi wydatki stałe w łącznej kwocie 787 zł na opłaty za: czynsz (470 zł), energię elektryczną (80 zł), gaz (70 zł), wodę i ścieki (48 zł) oraz telefon i internet (119 zł); (-) nie otrzymywał oraz nie otrzymuje żadnych płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; (-) nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych; (-) w dniu 26 kwietnia 2014 r. małoletnia córka jego zmarłej żony przeprowadziła się do swojej babci i od tego momentu pozostaje na jej utrzymaniu; (-) na rzecz małoletniej nie były przekazywane alimenty. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że nadal jest on niepełny, gdyż wnioskodawca nie nadesłał wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów. W wyniku powyższego jego sytuacja finansowa wciąż pozostaje niejasna. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie nadesłał wyciągów obrazujących historię i salda za okres ostatnich trzech miesięcy z posiadanych przez niego rachunków bankowych. W złożonym oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2014 r. wskazał jedynie jakie banki prowadzą na jego rzecz rachunki oraz podał ich numery. W skierowanym zaś do wnioskodawcy wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Tylko nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan posiadanych zasobów finansowych, zgromadzonych na ww. rachunkach bankowych wnioskodawcy, źródłach i wysokości księgowanych na nich dochodów (wpływów) lub ich braku oraz rodzaju i wysokości czynionych za ich pośrednictwem wydatków (obciążeń) lub ich braku. Skoro wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, to nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. Wciąż nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje wnioskodawca. Z tego względu podnoszona (i udokumentowana) przez wnioskodawcę okoliczność prowadzenia egzekucji względem jego majątku nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Wnioskodawca, powołując się na tę okoliczność, nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo bowiem wskazanie wysokości kwoty należności dochodzonych w drodze egzekucji nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej wnioskodawcy, skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych (wpływów i obciążeń), zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Wnioskodawca uchylił się również od przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z kosztami swojego utrzymania. Wątpliwości w tej kwestii potęguje fakt, że pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie dołączonym do urzędowego druku PPF określił je na poziomie 1.510 zł, zaś sam wnioskodawca w późniejszym oświadczeniu – 787 zł. Różnica ta nie wynika jedynie z faktu, że po złożeniu przedmiotowego wniosku na utrzymaniu wnioskodawcy nie pozostawała już córka jego zmarłej żony, która przeprowadziła się do swojej babci. Pełnomocnik oraz wnioskodawca podali różne wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę opłat stałych, tj. za czynsz, energię elektryczną, gaz, telefon i internet. W efekcie zaniechania wnioskodawcy referendarz sądowy nie może zweryfikować podanych przez niego informacji dotyczących posiadanych środków pieniężnych na rachunkach bankowych, czy też ich braku oraz wysokości wydatków faktycznie ponoszonych przez niego w związku z bieżącym utrzymaniem. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Taki stan sprawy powoduje, że wnioskodawca pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności nieuzyskiwania dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zestawiając przychody wnioskodawcy z prowadzonej działalności gospodarczej z wysokością powstałych już kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tj. wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł, jak również z wysokością kosztów, które mogą powstać w niniejszej sprawie (ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł – § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; ewentualnego wpisu od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszącego 100 zł – § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r.; ewentualnej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł pobieranej za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu – § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192), nie można uznać aby nie był on w stanie ich ponieść. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że w 2013 r. przychody te wyniosły 870.935,56 zł (miesięcznie 72.577,96 zł), zaś w okresie od stycznia do marca br. wyniosły one 15.377,66 zł (miesięcznie 5.125,88 zł). Jak już wskazano fakt, że wnioskodawca wykazuje stratę (bądź też niewielki dochód, jak miało to miejsce w roku ubiegłym) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.