I SA/Gd 352/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 stycznia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, maj, czerwiec i sierpień 2008 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem datowanym na dzień 7 kwietnia 2014 r., skarżący A. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że faktycznie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, od dnia 15 listopada 2013 r. jest zatrudniony na umowę o pracę i uzyskuje z tego tytułu dochody w wysokości 1.700 zł brutto miesięcznie, na jego wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletnia córka jego zmarłej w dniu 13 marca 2014 r. żony (ojciec dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej i nie ma kontaktu z dzieckiem, zaś wnioskodawca wystąpił o przyznanie mu prawa opieki nad małoletnią), jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 86 m2 (z którego prowadzona jest egzekucja) oraz nieruchomość o powierzchni 2 ha (las), natomiast córka zmarłej żony nie posiada żadnego majątku. Pełnomocnik wnioskodawcy, w dołączonym do druku PPF piśmie z dnia 7 kwietnia 2014 r. dodatkowo wskazał, że zajęciu egzekucyjnemu podlegają także rachunki bankowe jego mandanta (tak osobiste jak i firmowe), nieruchomość leśna nie przynosi wnioskodawcy żadnych dochodów, miesięczne wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem jego i małoletniej, do których zaliczono: opłaty czynszowe (440 zł), za internet i telefon (60 zł), za energię elektryczna i gaz (200 zł), zakup wyżywienia (500 zł), kosmetyków i środków czystości (100 zł), odzieży (100 zł), biletu miesięcznego oraz przyborów szkolnych dla małoletniej (110 zł), wynoszą 1.510 zł. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., nr 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpisów dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty źródłowe: - odpis zeznania podatkowego PIT-36 z załącznikiem PIT/B za 2013 r., w którym wykazał jedynie dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 13.948,05 zł, deklarując przychód z tego tytułu w wysokości 870.935,56 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 856.987,51 zł; - odpisy deklaracji VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2014 r., w których z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług zadeklarował odpowiednio kwoty: 3.924 zł, 18.463 zł i 3.111 zł; - obliczenie dochodu za okres od stycznia do marca 2014 r. według wzoru księgi, z którego wynika, że ww. okresie osiągnął przychód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 15.377,66 zł oraz poniósł koszty jego uzyskania w wysokości 18.383,34 zł, deklarując stratę w wysokości 3.005,68 zł; - wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że od dnia 17 lutego 1997 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie [...] pod nazwą "A"; - zaświadczenie od pracodawcy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o wynagrodzeniu za okres od stycznia do marca 2014 r., w którym podano, że zatrudniony został w firmie "B" od dnia 1 października 2013 r. na czas nieokreślony za wynagrodzeniem w kwocie 1.680 zł brutto (1.237,20 zł netto) miesięcznie; - odpis tytułu wykonawczego z dnia 17 maja 2012 r. wystawionego na kwotę 86.483,70 zł (wraz z odsetkami) wraz z zawartym w nim wnioskiem z dnia 17 marca 2014 r. o przekazanie ww. kwoty z rachunku bankowego o numerze [...] prowadzonego przez "L"; - zawiadomienia z dnia 11 i 20 lutego oraz 23 kwietnia 2014 r. o wszczęciu egzekucji (w tym z nieruchomości) dotyczące należności w kwotach 75.761,04 zł, 133.332,43 zł i 6.251,55 zł (wraz z odsetkami i kosztami). Wnioskodawca przedłożył również dodatkowe oświadczenia z dnia 29 kwietnia 2014 r., w których podał, że: (-) w związku z prowadzoną działalnością posiada trzy rachunki bankowe w "L" (o numerze [...]), w "S" (o numerze [...]) oraz w "P" (o numerze [...]); (-) nie posiada kont osobistych, innych środków pieniężnych oraz kont i lokat dewizowych; (-) z tytułu kosztów utrzymania ponosi wydatki stałe w łącznej kwocie 787 zł na opłaty za: czynsz (470 zł), energię elektryczną (80 zł), gaz (70 zł), wodę i ścieki (48 zł) oraz telefon i internet (119 zł); (-) nie otrzymywał oraz nie otrzymuje żadnych płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; (-) nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych; (-) w dniu 26 kwietnia 2014 r. małoletnia córka jego zmarłej żony przeprowadziła się do swojej babci i od tego momentu pozostaje na jej utrzymaniu; (-) na rzecz małoletniej nie były przekazywane alimenty. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 352/14, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna, nie nadesłał on bowiem wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz dokonanie jej pełnej oceny. W szczególności wnioskodawca nie nadesłał wyciągów obrazujących historię i salda za okres ostatnich trzech miesięcy z posiadanych przez niego rachunków bankowych a także uchylił się od przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z kosztami swojego utrzymania. Wątpliwości referendarza w tej kwestii potęguje fakt, że pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie dołączonym do urzędowego druku PPF określił je na poziomie 1.510 zł, zaś sam wnioskodawca w późniejszym oświadczeniu – 787 zł. Różnica ta nie wynika jedynie z faktu, że po złożeniu przedmiotowego wniosku na utrzymaniu wnioskodawcy nie pozostawała już córka jego zmarłej żony, która przeprowadziła się do swojej babci. Pełnomocnik oraz wnioskodawca podali różne wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę opłat stałych, tj. za czynsz, energię elektryczną, gaz, telefon i internet. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 245 w zw. z art. 146 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że posiada on sytuację finansową pozwalającą na ponoszenie kosztów sądowych oraz uznaniu, iż nie zostały wykazane wszystkie przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca wyjaśnił, że do pisma z dnia 29 kwietnia 2014 r. omyłkowo nie załączył historii rachunków bankowych, które to przedłożył wraz z sprzeciwem. Odnosząc się do rozbieżności co do ponoszonych kosztów utrzymania, skarżący wskazał, że różnica ta wynika z faktu, iż na druku PPF wnioskodawca podał swoje pełne koszty utrzymania – włącznie z jedzeniem, ubraniami, środkami czystości itp., co dało kwotę 1.510 zł. W oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2014 r. natomiast podano jedynie koszty utrzymania mieszkania tj. czynsz, prąd, gaz, internet, telefon, bez kosztów jedzenia, środków czystości, ubrań itp., co dało kwotę 787 zł. Odnośnie zastrzeżeń co do nieprzedłożenia dokumentacji związanych z opłatami stałymi jakie wnioskodawca podnosi co miesiąc, strona wskazała, że zgodnie z zasadą doświadczenia życiowego, należy domniemywać, iż opłaty takie jak czynsz, środki czystości, ubrania wydaję się około 800 zł miesięcznie. W tym kontekście należało się powoływać na zasadę doświadczenia życiowego. Do sprzeciwu dołączono wyciągi z czterech rachunków bankowych oraz faktury za prąd, gaz oraz media. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.) W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wymaganiom. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że faktycznie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, od dnia 15 listopada 2013 r. jest zatrudniony na umowę o pracę i uzyskuje z tego tytułu dochody w wysokości 1.700 zł brutto miesięcznie, na jego wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletnia córka jego zmarłej w dniu 13 marca 2014 r. żony, jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 86 m2 (z którego prowadzona jest egzekucja) oraz nieruchomość o powierzchni 2 ha (las), natomiast córka zmarłej żony nie posiada żadnego majątku. Pełnomocnik wnioskodawcy, w dołączonym do druku PPF piśmie z dnia 7 kwietnia 2014 r. dodatkowo wskazał, że zajęciu egzekucyjnemu podlegają także rachunki bankowe jego mandanta (tak osobiste jak i firmowe), nieruchomość leśna nie przynosi wnioskodawcy żadnych dochodów, miesięczne wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem jego i małoletniej, do których zaliczono: opłaty czynszowe (440 zł), za internet i telefon (60 zł), za energię elektryczna i gaz (200 zł), zakup wyżywienia (500 zł), kosmetyków i środków czystości (100 zł), odzieży (100 zł), biletu miesięcznego oraz przyborów szkolnych dla małoletniej (110 zł), wynoszą 1.510 zł. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów obrazujących sytuację finansową wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dokumenty źródłowe wskazane na wstępie. Dodatkowo do sprzeciwu na postanowienie referendarza dołączono wyciągi z czterech rachunków bankowych oraz faktury za prąd, gaz oraz media. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w złożonym formularzu PPF wnioskodawca wyjaśnił, że zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Oświadczenie odmienne złożył przy piśmie z dnia 29 kwietnia 2014 r. przedkładając dokumenty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z których wynika, że w 2013 r. przychody skarżącego z tej działalności wyniosły 870.935,56 zł (miesięcznie 72.577,96 zł), zaś w okresie od stycznia do marca br. wyniosły one 15.377,66 zł (miesięcznie 5.125,88 zł). Natomiast za okres styczeń – marzec 2014 r. poniósł stratę w wysokości 3.005,68 zł. Z deklaracji VAT-7 wynika, że wnioskodawca świadczył w tym okresie usługi o łącznej wartości 25.498 zł netto (8.499 zł miesięcznie). Odnosząc się do argumentów wnioskodawcy podkreślić należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Zestawiając przychody wnioskodawcy z prowadzonej działalności gospodarczej z wysokością powstałych już kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tj. wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł, jak również z wysokością kosztów, które mogą powstać w niniejszej sprawie (ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł – § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; ewentualnego wpisu od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszącego 100 zł – § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r.; ewentualnej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł pobieranej za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu – § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192), nie można uznać aby nie był on w stanie ich ponieść. Ponadto tut. Sąd nie dał wiary oświadczeniom skarżącego dotyczącym jego sytuacji materialnej (zarobków, ponoszonych kosztów), z uwagi na oczywiste nieścisłości w przedstawionych oświadczeniach. Ja wynika bowiem z oświadczenia pracodawcy (k. 40), wnioskodawca otrzymuje średnie miesięczne wynagrodzenie brutto w wysokości 1.680 zł (netto 1.237,20 zł), co kilkakrotnie potwierdził sam skarżący (w aktach brak PIT-11 za 2013 r.). Natomiast w formularzu PPF wskazał, że konieczne wydatki miesięczne ponoszone na utrzymanie wynoszą 1.510 zł. Przy piśmie z dnia 29 kwietnia 2014 r. podano jedynie koszty utrzymania mieszkania tj. czynsz, prąd, gaz, Internet, telefon, bez kosztów jedzenia, środków czystości, ubrań itp., co dało kwotę 787 zł. Pozostałe wydatki, zgodnie z doświadczeniem życiowym wynoszą około 800 zł miesięcznie (samo wyżywienie to 600 zł). Łącznie zatem 1.587 zł. Skoro zatem skarżący otrzymuje jedynie wynagrodzenie w kwocie 1.237,20 zł i zadeklarował zarówno brak oszczędności, jak i wartościowych składników majątkowych, które mógłby spieniężyć (w tym nieruchomości, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro), rodzi się uzasadniona wątpliwość w jaki sposób jest w stanie ponieść koszty utrzymania wynoszące 1500-1600 zł miesięcznie (prawdopodobnie koszty te są jeszcze wyższe, gdyż jak wynika z przedłożonej faktury opłata za gaz za miesiąc kwiecień 2014 r. wyniosła 217,48 zł wobec zadeklarowanych miesięcznych kosztów za gaz w wysokości 70 zł). Ponadto jak wynika ze złożonych dokumentów w okresie styczeń – marzec 2014 r. wnioskodawca z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości około 3.000 zł. Zatem, wobec nie uzyskiwania innych dochodów i braku oszczędności, strata ta najprawdopodobniej musiała zostać poniesiona z bieżących środków, co zwiększa miesięcznie średnie wydatki do kwoty około 2.500-2.600 zł, przy zarobkach wnioskodawcy w wysokości około 1.200 zł. Takie przedstawienie sytuacji materialnej wnioskodawcy podważa wiarygodność składanych przez niego oświadczeń. Skąd bowiem skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie, w sytuacji gdy nie ma żadnych zasobów finansowych ani innego majątku, a jego dochody stanowią zaledwie kwotę 1.200 zł miesięcznie. Pomijając już rozbieżności w składanych oświadczeniach co do posiadania lub nie rachunków osobistych, nie umknęło uwadze Sądu, że w oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2014 r. o posiadanych rachunkach bankowych, wnioskodawca pominął rachunki o numerach [...] ("L") i [...] ("P") oraz [...] ("S"), z których do wyciągi przedłożono przy sprzeciwie. Ponadto jak wynika z akt sprawy wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w G. (innej niż wskazana jako adres zamieszkania i adres wykonywania działalności gospodarczej) oraz nieruchomości rolnej – lasu o powierzchni 2 hektarów w Ł. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260, orzeczono jak w sentencji postanowienia.