I SA/Gd 391/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 10 sierpnia 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący G. S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, małżonkowie są właścicielami nieruchomości o powierzchni 1260 m2 i wartości około 300 tys. zł, na której posadowiony jest dom o powierzchni 132 m2, posiadają dwa samochody osobowe marki [...] z 2007 r. o wartości około 10 tys. zł oraz [...] z napędem 4x4 z 2010 r. o wartości około 40 tys. zł, który musieli zakupić ze względu na brak środków transportu publicznego w miejscu zamieszkania i zły stan drogi dojazdowej, saldo ich rachunku bankowego na dzień 9 sierpnia 2016 r. wynosiło 7.259,42 zł, małżonkowie utrzymują się z emerytur wypłacanych w łącznej wysokości 3.280,41 zł miesięcznie (do dnia 31 lipca br. kwota ta wynosiła 3.071,74 zł), skarżący średnią miesięczną wysokość wydatków, jakie małżonkowie ponoszą na swoje konieczne potrzeby określił na poziomie około 2.270-2.470 zł – zaliczył do nich: koszty ogrzewania, opłaty za energię elektryczną, telefony, internet, telewizję satelitarną, wywóz śmieci i nieczystości, zakup środków czystości i leków, zakup paliwa, składki na ubezpieczenia oraz raty podatku od nieruchomości, pozostałą część dochodu małżonkowie przeznaczają na wyżywienie, zakup odzieży itp. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym podmiotom, aniżeli te, znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje wpis od skargi kasacyjnej wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość stawek, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805). Przechodząc do oceny zasadności wniesionego żądania referendarz sądowy stwierdził, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącego, nie pozwalają uznać skarżącego za osobę, która nie może ponieść kosztów niniejszego postepowania w całości, czy też w części. Zdaniem orzekającego skarżący ma realne możliwości ich poniesienia w całości. Przeciwko przyjęciu, że skarżący nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów powstałych w niniejszej sprawie świadczy fakt, że małżonkowie posiadają środki na rachunku bankowym w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, których w całości nie przeznaczają na swoje konieczne utrzymanie. W sytuacji zaś, gdy małżonkowie posiadają środki pieniężne, których nie przeznaczają na zaspokojenie swoich potrzeb życiowych, to należało przyjąć, że stanowią one ich oszczędności. Referendarz sądowy ustalił, oszczędności, jakie małżonkowie zgromadzili na rachunku bankowym stanowią kwotę 3.980 zł. Ustalenia te zostały dokonane na podstawie oświadczeń skarżącego złożonych na urzędowym druku PPF w sprawach o sygn. akt I SAB/Gd 7/16, I SAB/Gd 8/16 oraz I SAB/Gd 9/16. Skarżący podał w nich, że na dzień 29 sierpnia 2016 r. małżonkowie posiadali na koncie środki w kwocie 3.980,19 zł. Okoliczność ta jednocześnie potwierdza oświadczenie skarżącego, w świetle którego małżonkowie całość miesięcznego dochodu z tytułu emerytur wydatkują na swoje stałe koszty utrzymania, w tym koszty użytkowania dwóch samochodów. Różnica pomiędzy początkowym a końcowym saldem rachunku w miesiącu sierpniu br. odpowiada bowiem kwocie wypłacanych małżonkom świadczeń. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.