I SA/Gd 391/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 22 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją Nr [...] z dnia 3 lipca 2015 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej ustalił W.S. wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych w wysokości 518.340,00 zł. Przedmiotowa decyzja została uznana za doręczoną ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi strony postępowania M.S. za pośrednictwem poczty w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu 20 lipca 2015 r.. Zatem zgodnie z art. 128 Ordynacji podatkowej decyzja organu podatkowego pierwszej instancji stała się ostateczna. W dniu 23 kwietnia 2020 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wpłynął wniosek W.S. z dnia 18 kwietnia 2020 r., reprezentowanej przez pełnomocnika M.S. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem z dnia 18 kwietnia 2020 r. od decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 3 lipca 2015 r. Nr [...] . Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po zapoznaniu się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym nie stwierdził przesłanek do uznania żądań podniesionych we wniosku z dnia 18 kwietnia 2020 r. i postanowieniem Nr [...] z dnia 22 stycznia 2021 r. odmówił W.S. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 3 lipca 2015 r.. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej mając na względzie całokształt sprawy uznał, iż argumentacja pełnomocnika W.S. zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia 18 kwietnia 2020 r. oraz odwołaniu z dnia 18 kwietnia 2020 r. nie znajduje odzwierciedlenia zgromadzonym w materiale dowodowym. Jak bowiem ustalono zgodnie z dyspozycją zawartą w pismach (ustanowionego w sprawie przez podatnika pełnomocnika) z dnia 13 września 2012 r. oraz dnia 1 kwietnia 2013 r. adresem wskazanym do doręczania korespondencji wystosowanej przez organ pierwszej instancji był G. ul. B. Zauważono, iż rzeczywiście w piśmie z dnia 17 lipca 2012 r. strona postępowania W.S. podała adres do doręczeń Z. ul. K., jednakże ustanowiony na mocy aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia 16 maja 2012 r. pełnomocnik M.S. w w/wym. pismach wskazał na inny adres tj. G. ul. B. Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż w aktach sprawy prowadzonej przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w sprawie ustalenia W.S. wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych podanym adresem do doręczeń był G. ul. B. Ponadto wskazano, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt przesłuchania M.S. w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w S. lub w G. przez pracowników organów podatkowych pierwszej instancji (tj. Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej oraz Naczelników Urzędu Skarbowego w G. oraz Urzędu Skarbowego). Brak jest również dowodów na okoliczność poinformowania Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej przez pełnomocnika o pobycie w areszcie śledczym, a także dowodów na przeprowadzenie w trakcie pobytu M.S. w placówce penitencjarnej (w ramach prowadzonych czynności kontrolnych) jego przesłuchania. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny Dyrektor lzby Administracji Skarbowej przyjął, że doręczenie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 3 lipca 2015 r. nastąpiło skutecznie pod adresem wskazanym przez pełnomocnika w pismach z dnia 13 września 2012 r. oraz dnia 1 kwietnia 2013 r., tj. G. ul B. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że wskazanie w postępowaniu podatkowym adresu do doręczeń w kraju ma określone konsekwencje procesowe. Osoba fizyczna nie odbierając korespondencji skierowanej prawidłowo na określony adres, powinna być świadoma skutków jakie powoduje takie postępowanie. Ponadto to na pełnomocniku, który został ustanowiony w sprawie (w celu zapewnienia stronie skutecznej reprezentacji nie tylko merytorycznej, ale i procesowej) ciąży obowiązek dochowania szczególnej staranności we wskazaniu aktualnego miejsca zamieszkania, czy też aktualnego adresu do doręczeń, a w razie jego zmiany dokonać ich aktualizacji w aktach sprawy. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej pełnomocnik W.S. w żaden sposób nie uwiarygodnił swojej staranności we wskazaniu prawidłowego adresu do doręczania kierowanej do podatnika korespondencji ani też nie powiadomił Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej o swoim pobycie w areszcie śledczym. Podkreślono, iż pełnomocnictwo jest stosunkiem prawnym opartym na szczególnym zaufaniu miedzy stronami. Skutkiem umocowania pełnomocnika jest powstanie stosunku pełnomocnictwa, którego istota polega na upoważnieniu pełnomocnika do działania w imieniu i ze skutkami dla mocodawcy. Mocodawca może zatem oczekiwać, że pełnomocnik będzie dokonywał w jego imieniu czynności prawnych w sposób należyty, zgodny z wolą mocodawcy, nie będzie nadużywał swojej kompetencji, ani działał w celu realizacji własnych interesów. A zatem zarzut dotyczący braku wiedzy w kwestii wydania przedmiotowej decyzji, a co za tym idzie wadliwości jej doręczenia uznano za bezzasadny. Tym samym w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadniający przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Reasumując w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy brak było podstaw prawnych do uznania wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej Nr [...] z dnia 3 lipca 2015 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie: art. 58 § 1 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w sytuacji, kiedy przywrócenie tego terminu było zasadne, tj. uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz jej pełnomocnika, art. 150 O.p. jak i art. 42 k.p.a. i art. 43 k.p.a. poprzez uznanie, że doszło do skutecznego i niewadliwego doręczenia ww. decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, pomimo tego, że organ dokonał doręczenia zastępczego o którym mowa w art. 150 O.p. w miejscu pod którym adresat przesyłki nie zamieszkiwał, został nawet wymeldowany z tego adresu, art. 8 k.p.a. i wyrażonej nim zasady wzbudzania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez przerzucanie na stronę postępowania odpowiedzialności za skutki wadliwego doręczenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. oraz wyrażonej w nim zasady prawdy obiektywnej poprzez zaniechanie prawidłowego przeprowadzenia dowodu z wskazanych faktów przez M.S. pomimo zgłoszenia w tym przedmiocie i wydanie postanowienia bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, naruszenie przepisów postępowania skutkujące bezskutecznością doręczenia polegające na niezachowaniu ustawowych wymogów przewidzianych przez art. 144-154 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Stwierdzono, żę słusznie w judykaturze wskazuje się, że prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony, a same przepisy mają charakter gwarancyjny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2006 r., III SA/Wa 3451/05). Dlatego też wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść strony, natomiast błędy podmiotów trzecich dokonujących doręczeń - poczty, doręczycieli (art. 144 O.p.) - obciążają na zasadzie ryzyka administrację podatkową. Zarzucono też naruszenie przepisów procesowego tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 O.p. poprzez pominięcie znanej w toku postępowania podatkowego organom okoliczności tymczasowego aresztowania pełnomocnika i niezasadnego zastosowania w sprawie art. 150 O.p., a w konsekwencji wadliwego zastosowania art. 162 O.p.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w i skardze podniesiony. Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym zaskarżone postanowienie narusza prawo. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że w zaskarżonym postanowieniu, które miało dotyczyć rozstrzygnięcia, czy w sprawie zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 3 lipca 2015 r., wynikające z treści art. 162 O.p., organ niekorzystnie dla strony stanowisko uzasadniał argumentacją oceniającą legalność i skuteczność doręczenia decyzji. Czynił to wprawdzie odnosząc się do twierdzeń zawartych we wniosku strony o przywrócenie terminu jednak - wbrew wymogowi art. 162 O.p. - całkowicie pominął okoliczności, które winny być ustalone bezspornie dla oceny zasadności takiego wniosku. Na marginesie Sąd wskazuje, że skuteczność doręczenia decyzji z dnia 3 lipca 2015 r. została oceniona przez Sąd w sprawie I SA/Gd 390/21. W wyroku z dnia 17 sierpnia 2021 r. w sprawie tej Sąd oddalając skargę na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania wypowiedział się tak co do prawidłowości umocowania pełnomocnika, jak i adresu doręczenia decyzji podatkowej. Tymczasem rozstrzygnięcie wniosku w niniejszej sprawie wymagało dokonania ustaleń, czy zaistniały przesłanki określone w art. 162 O.p.. Z tego obowiązku organ, w ocenie Sądu, się nie wywiązał. Przepis art. 162 O.p. wymaga uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, a stosowne podanie należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Przepis ten wymaga także dopełnienia czynności, dla której był określony termin. Organ potwierdził, że miał wiedzę, iż pełnomocnik skarżącej osadzony został w areszcie już w czerwcu 2013 r., zaś skarżąca przebywała w zakładzie karnym od 23 lipca 2015 r., a zatem już po wydaniu decyzji z dnia 3 lipca 2015 r.. Ponadto pełnomocnik skarżącej załączył pismo Aresztu Śledczego w S. z dnia 31 stycznia 2018 r., z którego wynikało, że odbywał karę pozbawienia wolności w tej jednostce od 19 czerwca 2013 r. do lipca 2018 r.. Oceniając powyższe okoliczności (tj. fakt pozbawienia wolności) nie można pomijać, w ocenie Sądu, faktów notoryjnych co do oczywistych w takie sytuacji ograniczeń kontaktów między pełnomocnikiem i skarżącą, jak i możliwości ustalania warunków i sposobów dochodzenia praw skarżącej w sprawie podatkowej tak przed organami podatkowymi, jak i sądem administracyjnym. Mając to na uwadze Sąd uznał, że organ podatkowy w zaskarżonym postanowieniu całkowicie pominął powyższe okoliczności i nie dokonał ich oceny w świetle wymagań art. 162 O.p. Sąd zwraca także uwagę, że organ nie poczynił żadnych ustaleń co do terminów pobytu skarżącej i jej pełnomocnika w zakładach penitencjarnych, a także daty ich opuszczenia. Jest to, zdaniem Sądu niezbędne dla oceny, czy w sprawie dochowano terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p.. Reasumując, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ naruszył tak art. 162 O.p., jak i przepisy procedury podatkowej, nakazujące dokonać wyczerpujących ustaleń w świetle przesłanek przepisu art. 162 O.p.. Z tego powodu orzeczono w myśl art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a..