I SA/Gd 423/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Zalewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2011 r. sprawy ze skargi H. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz doradcy podatkowego J. Ż. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć, 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 15 marca 2011 r. odmówił, po rozpatrzeniu wniosku H. M., przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając rozstrzygnięcie podał, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego decyzją z dnia 16 grudnia 2010 r. określił H. M. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2005. Decyzja została skutecznie doręczona podatnikowi w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późno zm.) dalej jako "Op." w dniu 20 grudnia 2010 r. Zatem termin w jakim powinno być wniesione odwołanie upłynął w dniu 17 stycznia 2011 r. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że H. M. pismem z dnia 22 lutego 2011 r. zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z 16 grudnia 2010 r. Podatnik wyjaśnił, że zły stan zdrowia nie pozwalał mu na samodzielne przebywanie w domu w okresie od 5 listopada 2010 r. do 19 stycznia 2011 r. W tym czasie przebywał w O. na Ś. Zauważył, że w toku postępowania podatkowego dołączył zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Dyrektor Izby Skarbowej poddał wniosek podatnika ocenie według kryteriów określonych wart. 162 § 1 i § 2 Op. Stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie zarówno z przyczyn proceduralnych jak i merytorycznych. W ocenie organu podatkowego podatnik nie wykazał braku winy w niedochowaniu ustawowego terminu. Odnotowano, że z uwagi na stan sprawy podatnik powinien liczyć się, iż w najbliższym czasie zostanie wydana decyzja. Stwierdzono również, że nic nie stało na przeszkodzie aby podatnik ustanowił pełnomocnika na podstawie art. 136 Op. akcentując, że o takiej możliwości podatnik został pouczony w toku postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył nadto, że posiada informacje z których wynika, iż 10 stycznia 2011 r. H. M. osobiście odebrał decyzję Dyrektor Izby Skarbowej z dnia 31 grudnia 2011 r. Wobec czego niewiarygodne jest twierdzenie podatnika, że w okresie do 19 stycznia 2011 r. przebywał poza miejscem zamieszkania skoro 10 stycznia 2011 r., Z całą pewnością był w G.. Organ podatkowy ocenił także, że podatnik nie dochował należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, bowiem mógł dowiedzieć się w organie pierwszej instancji, czy prowadzone wobec niego postępowanie podatkowe za rok 2005 zostało już zakończone zwracając przy tym uwagę, że 10 stycznia 2011 r. nie upłynął jeszcze termin wniesienia odwołania. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził nadto, że wniosek o przywrócenie terminu nie może zostać pozytywnie rozpatrzony z uwagi na uchybienie terminu, o którym mowa wart. 162 § 2 Op., który stanowi, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, Jednocześnie z wniesieniem odwołania należy dopełnić czynności, dla której termin był przewidziany. Przywrócenie wskazanego wyżej terminu, w myśl art. 162 § 3 Op. jest niedopuszczalne. Organ podatkowy przyjął, że rzekoma przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania ustała najpóźniej w dacie powrotu podatnika z O. tj. 19 stycznia 2011 r. Natomiast wniosek został złożony dopiero 28 lutego 2011 r. (data wpływu wniosku do urzędu skarbowego). Zauważono, że podatnik nie złożył wraz z wnioskiem odwołania od decyzji. H. M. złożył skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Stwierdził, że w okresie od 4 listopada 2010 r. do 9 stycznia 2011 r. przebywał w O. na Ś.. Wyjazd był związany z jego chorobą psychiczną. Skarżący wyjaśnił, że data kiedy wrócił do G. tj. 19 stycznia 2011 r. zamiast 9 stycznia 2011 r. pojawiła się we wniosku o przywrócenie terminu przez pomyłkę osoby przepisującej na komputerze rękopis wniosku. Skarżący wskazał, że w dniu 10 stycznia 2011 r. otrzymał decyzję Naczelnik Urzędu Skarbowego dotyczącą zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. natomiast w dniu 19 stycznia 2011 r. odebrał upomnienie do zapłaty podatku za 2005 r. W dniu 14 lutego 2011 r. otrzymał pismo informujące go o zajęciu praw majątkowych na poczet należności za rok 2005. W dniu 16 lutego 2011 r. będąc w urzędzie skarbowym dowiedział się od Pani P., osoby prowadzącej jego sprawę, że postępowanie dotyczące zobowiązania podatkowego za rok 2005 już się zakończyło i upłynął termin do złożenia odwołania. Skarżący podważył ustalenie organu podatkowego jakoby w dniu 5 listopada 2010 r. przebywał w G. wyjaśniając, że dokumenty zostały złożone w kancelarii urzędu skarbowego przez W. Z.. Zaprzeczył jakoby w dniu 1 października 2010 r. zapoznał się z materiałem dowodowym. Odnosząc się do twierdzenia organów podatkowych, iż powinien być czujny ze względu na toczące się postępowanie podniósł, że urząd nie dotrzymał ustalonych wcześniej przez siebie terminów zakończenia postępowania. W tym samym dniu zapoznał się z materiałem dowodowym zgromadzonym zarówno w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2004 jak i 2005. Decyzję w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych otrzymał 22 października 2010 r. Sądził, że w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2005 urząd skarbowy rozpatruje złożone wnioski dowodowe i dlatego był spokojny o jakiekolwiek terminy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że skarżący wyjeżdżając na tak długi okres, mając świadomość toczącego się postępowania nie ustanowił pełnomocnika. Takie działanie skarżącego należy oceniać jako brak należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania. W ocenie Sądu Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie uznał, że doręczenie decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło w dniu 3 stycznia 2011 r. Z potwierdzenia odbioru decyzji wynika, iż zachowane zostały wszystkie warunki konieczne dla uznania skuteczności doręczenia w trybie art. 150 Op. Termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 17 stycznia 2011 r. i w tym terminie odwołanie nie zostało złożone. Zgodnie z art. 162 § 1 Op. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Dyrektor Izby Skarbowej odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stwierdził, że wniosek jest spóźniony, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu, oraz że nie złożyła odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W ocenie Sądu powyższe ustalenia organu podatkowego nie są zasadne. Organ ocenił, że wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony, albowiem ustanie przyczyny uniemożliwiającej wniesienie odwołania nastąpiło najpóźniej w dniu powrotu skarżącego do G. tj. 9 stycznia 2011 r. Wniosek został tymczasem złożony dopiero 28 lutego 2011 r. W przypadku, gdy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu ma charakter terminu nieprzywracaInego, nie można domniemywać początku jego biegu. Okoliczności towarzyszące powzięciu przez stronę informacji o uchybieniu terminu muszą jednoznacznie wskazywać, że strona na ich podstawie miała co najmniej obiektywną możliwość pozyskania wiedzy o fakcie wydania aktu administracyjnego (dacie jego wydania), którego nie zaskarżyła w terminie (wyrok NSA z 20.10.2010 r. Sygn. akt II FSK 1090/09. LEX nr 745473). Akceptując przedstawiony wyżej pogląd Sąd zwraca uwagę, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyjęcie, iż ustanie przeszkody uniemożliwiającej wniesienie odwołania nastąpiło w dacie powrotu skarżącego do G. stanowi domniemanie początku biegu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący wskazał, iż o fakcie wydania decyzji w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2005 dowiedział się w dniu 16 lutego 2011 r. podczas pobytu w urzędzie skarbowym. Tej daty, jako daty w której skarżący mógł faktycznie dowiedzieć się o dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji Dyrektor Izby Skarbowej nie zakwestionował. W szczególności brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wykazania, że skarżący mógł się dowiedzieć o wydaniu decyzji z pism odebranych w okresie od 9 stycznia 2011 r. do 16 lutego 2011 r. Wobec powyższego, i wobec barku tychże pism w przedłożonych aktach administracyjnych Sąd uznał, że skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji 16 lutego 2011 r. Zatem termin zawity w jakim powinien zostać złożony wniosek o przywrócenie terminu upływał w dniu 23 lutego 2011 r. W przedłożonych aktach administracyjnych znajduje się wniosek skarżącego oznaczony datą 22 lutego 2011 r. Na wniosku znajduje się prezentata Drugiego Urzędu Skarbowego z datą wpływu "2011-02-28". Brak jest koperty, jednakże w górnym lewym roku znajduje się odręczna adnotacja "R". W ocenie Sądu powyższa adnotacja świadczy, że wniosek został złożony za pośrednictwem poczty w dniu 22 lutego 2011 r. Wedle art. 12 § 6 Op. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożone w polskim urzędzie konsularnym. Skoro więc ustanie przyczyny uniemożliwiającej złożenie odwołania miało miejsce 16 lutego 2011 r. a wniosek został złożony za pośrednictwem poczty w dniu 22 lutego 2011 r. uznać należy, że skarżący dochował 7 dniowego terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 Op. Według Sądu nie można także podzielić argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej, która legła u podstaw stwierdzenia, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Wskazać należy na wstępie, że wedle art. 121 § 1 Op. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Postępowanie prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych to takie postępowanie, które uwzględnia zarówno interes publiczny jak i słuszny interes podatnika. Organ podatkowy powinien brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, w tym także indywidualne właściwości i cechy strony postępowanie jeżeli znajdują one potwierdzenie w aktach sprawy i mogły mieć obiektywnie wpływ na sposób postępowania podatnika. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą cierpiącą na zaburzenia psychiczne, na tą okoliczność złożył stosowne dokumenty. Organowi podatkowemu pierwszej instancji okoliczność ta była znana, skoro sugerował ustanowienie pełnomocnika właśnie ze względu na powyższe. Z wyjaśnień strony, nie kwestionowanych przez Dyrektora Izby Skarbowej wynika, że wyjazd do Ogrodzieńca był skutkiem nasilenia choroby i braku możliwości samodzielnego funkcjonowania, problemy życia codziennego powodują blokadę funkcjonowania i izolację od otoczenia. Skarżący wskazał też na stany lękowe i myśli samobójcze. Wobec powyższego, w ocenie Sądu niezrozumiałym jest czynienie stronie zarzutu, iż zamiast dokładać staranności w prowadzeniu swoich spraw urzędowych powzięła wysiłki celem poratowania własnego zdrowia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej formuje wprost ocenę, że o braku należytej staranności świadczy, że skarżący wyjeżdżając na ponad 2 miesiące nie ustanowił pełnomocnika. Z akt sprawy, a w szczególności z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika jednak, na podstawie czego Dyrektor Izby Skarbowej wnioskuje, że w dacie wyjazdu skarżący wiedział na jaki okres wyjeżdża, co czyni przedstawioną ocenę arbitralną, naruszającą art. 191 Op. Odnotować należy także, że w Ordynacji podatkowej brak jest przepisu, który nakładałby na stronę obowiązek ustanowienia pełnomocnika. Jest to jej prawo a nie obowiązek; pełnomocnik ma bowiem chronić interesy podatnika a nie ułatwiać działanie organom administracji publicznej. Jedyny przypadek, gdy strona ma obowiązek ustanowić pełnomocnika został określony wart. 147 Op. Strona została zobowiązana do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w przypadku wyjazdu za granicę na okres co najmniej dwóch miesięcy. Zatem brak należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw nie może przejawiać się w braku ustanowieniu pełnomocnika. Wymaga także odniesienia twierdzenie organu, iż strona po powrocie do G. w dniu 9 stycznia 2011 r. powinna udać się do urzędu skarbowego i dowiedzieć się o stan sprawy. Otóż należy zauważyć, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego poinformował stronę, iż sprawa zostanie załatwiona w terminie do 31 grudnia 2010 r. Skoro skarżący po powrocie z O. nie odnalazł awizo, miał uzasadnione prawo pozostawać w przekonaniu, że decyzja zostanie dopiero wydana. To przekonanie zdaniem Sądu znajdowało dodatkowe uzasadnienie w tym, że strona skarżąca złożyła nowe wnioski dowodowe w sprawie. Dostrzegając i aprobując formułowaną w orzecznictwie tezę, że bark winy wiąże się z obowiązkiem dochowania przez stronę należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych Sąd zwraca uwagę, że owa należyta staranność musi być oceniana z uwzględnieniem okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, i nie chodzi tutaj o wiedzę czy doświadczenie życiowe podatnika ale zobiektywizowaną zdolność postrzegania i reagowania na rzeczywistość. Organ podatkowy dostrzegł, że strona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie dokonała czynności, dla której termin został ustanowiony. Wprawdzie organ podatkowy nie wywodził z tego ustalenia konsekwencji prawnych należy jednak przypomnieć, że NSA w uchwale z 21.04.2009 r. Sygn. akt II FPS 9/08 sformułował pogląd prawny, wedle którego niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu jego wniesienia, o którym mowa wart. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), stanowi brak formalny podania. W przypadku jego wystąpienia organ podatkowy właściwy do rozpoznania odwołania powinien wezwać stronę - na podstawie art. 169 § 1 wspomnianej ustawy - do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia (ONSAiWSA 2009/4/65). Dyrektor Izby Skarbowej rozpoznając ponownie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uwzględni przedstawioną w uzasadnieniu wyroku ocenę prawną, w szczególności rozważy, czy skarżący wskazując na konieczność opuszczenia miejsca zamieszkania z przyczyn związanych ze stanem zdrowia uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Dyrektor Izby Skarbowej uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy oraz kryteria wynikające z art. 121 § 1 Op. rozważy także, czy brak niezwłocznego, bezpośrednio po powrocie z O., udania się do organu podatkowego celem uzyskania informacji o stanie sprawy może być kwalifikowany jako zawinienie strony wyłączające możliwość przywrócenia terminu. Z tych przyczyn, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a." orzekł jak w pkt I wyroku. Na mocy art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie II. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 209 p.p.s.a.