I SA/Gd 423/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 marca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżąca A.N. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że z mężem jest w separacji, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema małoletnimi córkami, na rzecz których otrzymuje alimenty w łącznej kwocie 3.000 zł, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie osiąga dochodów a ponosi stratę, nie posiada żadnego majątku, jej rachunki bankowe podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni i – stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 8 maja 2014 r. zobowiązał stronę do przedłożenia następujących dokumentów: odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 złożonych przez wnioskodawczynię, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych; dokumentu potwierdzającego aktualny stan zadłużenia wnioskodawczyni wobec Skarbu Państwa, banków oraz dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawczyni; dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawczynię w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania; orzeczenia sądu w sprawie separacji; dokumentu potwierdzającego wysokość przekazywanych tytułem alimentów środków na utrzymanie małoletnich córek; w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawczynię, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za mieszkanie), oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru w sprawach zawisłych przez tut. Sądem; oświadczenia wnioskodawczyni, czy zamieszkuje wspólnie z małżonkiem, a jeżeli tak – wskazania, w jakiej części partycypuje on w ponoszeniu kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości; w związku z prowadzeniem przez małżonka wnioskodawczyni działalności gospodarczej pod adresem, pod którym zamieszkuje wnioskodawczyni oświadczenia, czy małżonek wnioskodawczyni partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej przez nią nieruchomości; jeżeli tak – wskazania w jakiej części. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła: - odpis zeznania podatkowego za rok 2013 (PIT-36) wraz z informacją PIT/B, w którym zadeklarowała stratę z wykonywanej działalności gospodarczej w wysokości 29.332,22 zł (wykazując przychód w kwocie 2.252.338,26 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 2.281.670,48 zł); - wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów obrazujący wysokość osiągniętych przychodów i poniesionych wydatków (w tym na zakup towarów handlowych i materiałów) w okresie od stycznia do marca 2014 r., obliczenie zaliczki na podatek dochodowy za marzec 2014 r. oraz obliczenie dochodu za rok 2014, z których wynika, że poniosła stratę w wysokości 13.563,26 zł, osiągając przychód w łącznej kwocie 289.714,68 zł i wykazując koszty jego uzyskania w wysokości 303.277,94 zł; - wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawczyni przez A za luty 2014 r., którego saldo końcowe wynosiło 264 zł; - kopię faktury z dnia 29 kwietnia 2014 r. za energię elektryczną na kwotę 849,61 zł oraz potwierdzenia opłat za wodę (za marzec i kwiecień 2014 r.) w łącznej kwocie 118,76 zł i za gaz w kwocie 1.113,91 zł, które uiścił za wnioskodawczynię jej mąż M.N.; - odpis wyroku sądu rodzinnego z dnia 17 kwietnia 2013 r. orzekającego separację małżonków oraz zasądzającego alimenty; - odpisy zawiadomień z dnia 3 marca 2014 r. o zajęciu rachunków bankowych wnioskodawczyni prowadzonych przez Bank A S.A. i Bank B S.A. do kwoty 53.705 zł wraz z tytułem wykonawczym wystawionym w dniu 27 lutego 2014 r. przez dyrektora izby celnej. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 maja 2014 r. skarżąca wskazała, że nie posiada żadnych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, wyposażenia, a także lokat (złotówkowych i dewizowych); posiada dwa samochody osobowe marki Renault Clio z 2007 r. i 2013 r. o wartości odpowiednio 10.000 zł i 30.000 zł; kwotę alimentów małżonek wnioskodawczyni przekazuje jej osobiście; wnioskodawczyni otrzymuje pomoc od teściowej; małżonkowie zamieszkują osobno a mąż wnioskodawczyni nie partycypuje w kosztach utrzymania; małżonek wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej w miejscu jej zamieszkania tj. pod adresem: 83-S.G., ul. K., w związku z czym nie partycypuje on w kosztach utrzymania tej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które prowadziłyby do wniosku, że aktualnie nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych, uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej. Takie zaś zachowanie skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw. Podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego oraz art. 86a w związku z art. 164 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015, dalej jako u.p.e.a.) poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że skarżąca posiada dostęp do środków zgromadzonych na swoich rachunkach bankowych, pomimo ich zajęcia, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania sądowego oraz poprzez uznanie, że skoro skarżąca jest posiadaczem zajętych rachunków bankowych, to posiada środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych. W ocenie pełnomocnika skarżąca wykazała w sposób dostateczny brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazała, że obecnie pomaga jej teściowa. Brak dochodów z działalności gospodarczej oraz zajęcia egzekucyjne uniemożliwiają jej poniesienie kosztów postępowania, tym bardziej, że wobec niej toczy się wiele postępowań, które generują coraz to nowe wydatki. Z przedłożonych dokumentów wynika wprost brak środków na pokrycie codziennych wydatków. Kwestionowanie sytuacji majątkowej skarżącej z uwagi na nieprzedstawienie dalszych dokumentów, pomimo udowodnienia w dostatecznym stopniu danej okoliczności, jest nieuzasadnione. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 cyt. przepisu). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Wobec powyższego – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przechodząc do oceny zasadności żądania skarżącej, Sąd stwierdza, że jej sytuacja finansowa wciąż pozostaje niejasna. Wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, nadsyłając jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. Pomimo, że złożyła ona dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, jak również zawarte w nim sprzeczności. Przede wszystkim wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych. Przedłożyła ona jedynie zestawienie operacji dokonanych na rachunku w Banku A za luty 2014 r., pomimo że w wezwaniu z dnia 8 maja 2014 r. wyraźnie wskazano, że wymagane wyciągi mają obrazować historię i salda kont w okresie ostatnich trzech miesięcy. Z wyciągu tego wynika, że skarżąca w tym samym banku posiada jeszcze innych rachunek ([...]), którego jednak nie ujawniła. Posiada także rachunek bankowy w Banku B S.A., nie przedłożyła jednak stosownego wyciągu z tego rachunku. Powyższe w sposób zasadniczy uniemożliwia Sądowi dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącej. Skoro skarżąca nie przedstawiła wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, to nie można przyjąć, że nie posiada ona środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. Wciąż nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje skarżąca. Z tego względu podnoszona (i udokumentowana) przez wnioskodawczynię okoliczność prowadzenia egzekucji względem jej majątku nie przesądza o niemożności poniesienia przez nią kosztów sądowych. Nie wykazała ona bowiem, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo wskazanie, że rachunki bankowe prowadzone przez A S.A. i Bank B S.A. zostały zajęte przez organ egzekucyjny (kwota zajęcia 53.705,00 zł), nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej wnioskodawczyni, skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z wszystkich kont bankowych (wpływów i obciążeń), zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na tych rachunkach. Taki stan sprawy powoduje, że wnioskodawczyni pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełniła, a tym samym uniemożliwiła dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienia naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I GZ 387-388/13; z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I GZ 383-384/13 i I GZ 381-382/13; z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 424/13 i z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt I GZ 449/13, dostępne w internecie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zwrócić należy uwagę na sprzeczności wynikające ze składanych przez wnioskodawczynię oświadczeń. Oświadczyła ona bowiem, że jej mąż nie partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej przez nią wraz z dziećmi nieruchomości położonej w S.G. przy ul. K. (jest to zarazem miejsce wykonywania przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej i adres do doręczeń, co wynika z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień 8 maja 2014 r.); małżonkowie nie zamieszkują wspólnie, zaś małżonek zasądzoną kwotę alimentów przekazuje wnioskodawczyni osobiście. Jednocześnie przedłożyła ona dwa potwierdzenia wykonania operacji w dniu 30 kwietnia 2014 r., które przeczą podnoszonej przez nią okoliczności o niepartycpowaniu przez męża w kosztach związanych z eksploatacją zamieszkiwanej nieruchomości. Z dokumentów tych wynika bowiem, że to mąż wnioskodawczyni uiścił za nią należne opłaty za wodę oraz gaz w łącznej kwocie 1.232,67 zł. Warto przy tym zauważyć, że wnioskodawczyni zarówno w postępowaniu przez organem podatkowym, jak i w postępowaniu sądowym podawała jako adres zamieszkania: S.G., Al. A. Wskazywany przez nią adres to miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez męża wnioskodawczyni i jego adres do doręczeń (co wynika z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień 8 maja 2014 r.). Adres w S.G. ul. K. jako adres swojego miejsca zamieszkania wnioskodawczyni wskazała dopiero po zobowiązaniu jej do złożenia oświadczenia, czy w związku z prowadzeniem przez jej małżonka działalności gospodarczej pod adresem, pod którym zamieszkuje wnioskodawczyni, małżonek partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej przez nią nieruchomości. Postępowanie wnioskodawczyni, polegające na sprzecznym podawaniu informacji i uchyleniu się od przedłożenia wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych i przesądza o niemożności uwzględnienia jej wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Odnosząc się z kolei do podnoszonej przez wnioskodawczynię okoliczności nieuzyskiwania dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży samochodów osobowych i furgonetek wskazać należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że za rok ubiegły wnioskodawczyni zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.252.338,26 zł i stratę w kwocie 29.332,22 zł. Natomiast w roku bieżącym w okresie od stycznia do marca wnioskodawczyni z ww. tytułu uzyskała przychód w łącznej kwocie 289.714,68 zł, ponosząc stratę w wysokości 13.563,26 zł. Biorąc pod uwagę wysokość osiąganych przez wnioskodawczynię przychodów z wykonywanej przez nią działalności gospodarczej można przyjąć, że wnioskodawczyni miała możliwość zabezpieczenia środków nie tylko na zaspokojenie potrzeb własnych, ale również na koszty związane z prowadzeniem sporu z organem podatkowym. Jak już bowiem wskazano fakt, że wnioskodawczyni wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że jej sytuacja finansowa jest bardzo zła. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych w tej sprawie. Zaznaczyć należy, że konieczność spłaty zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Ogół wskazanych wyżej okoliczności nie pozwala Sądowi na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Subiektywne przekonanie skarżącej o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest niewystarczające. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 246 § 1 pkt pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.