I SA/Gd 423/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 marca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżąca A. N. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że z mężem jest w separacji, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema małoletnimi córkami, na rzecz których otrzymuje alimenty w łącznej kwocie 3.000 zł, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie osiąga dochodów a ponosi stratę, nie posiada żadnego majątku, jej rachunki bankowe podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni i – stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 8 maja 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 15 maja 2014 r.) zobowiązał stronę do przedłożenia następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez wnioskodawczynię, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; c) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; e) oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) dokumentu potwierdzającego aktualny stan zadłużenia wnioskodawczyni wobec Skarbu Państwa, banków oraz dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawczyni; g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawczynię w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, itp.); h) orzeczenia sądu w sprawie separacji; i) dokumentu potwierdzającego wysokość przekazywanych tytułem alimentów środków na utrzymanie małoletnich córek (np. oświadczenia ojca dzieci, potwierdzenia przelewów; odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów); j) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawczynię, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za mieszkanie), oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru w sprawach zawisłych przez tut. Sądem; k) oświadczenia wnioskodawczyni, czy zamieszkuje wspólnie z małżonkiem, a jeżeli tak – wskazania, w jakiej części partycypuje on w ponoszeniu kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości; l) w związku z prowadzeniem przez małżonka wnioskodawczyni działalności gospodarczej pod adresem, pod którym zamieszkuje wnioskodawczyni oświadczenia, czy małżonek wnioskodawczyni partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej przez nią nieruchomości; jeżeli tak – wskazania w jakiej części. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła, działając przez pełnomocnika: - odpis zeznania podatkowego za rok 2013 (PIT-36) wraz z informacją PIT/B, w którym zadeklarowała stratę z wykonywanej działalności gospodarczej w wysokości 29.332,22 zł (wykazując przychód w kwocie 2.252.338,26 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 2.281.670,48 zł); - wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów obrazujący wysokość osiągniętych przychodów i poniesionych wydatków (w tym na zakup towarów handlowych i materiałów) w okresie od stycznia do marca 2014 r., obliczenie zaliczki na podatek dochodowy za marzec 2014 r. oraz obliczenie dochodu za rok 2014, z których wynika, że poniosła stratę w wysokości 13.563,26 zł, osiągając przychód w łącznej kwocie 289.714,68 zł i wykazując koszty jego uzyskania w wysokości 303.277,94 zł (w poszczególnych miesiącach przychody i wydatki kształtowały się na poziomie: 129.000 zł i 3.308,86 zł, 85.203,25 zł i 25.993,36 zł oraz 75.511,43 zł i 218.710,98 zł); - wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawczyni przez [...] za luty 2014 r., którego saldo końcowe wynosiło 264 zł; - kopię faktury z dnia 29 kwietnia 2014 r. za energię elektryczną na kwotę 849,61 zł oraz potwierdzenia opłat za wodę (za marzec i kwiecień 2014 r.) w łącznej kwocie 118,76 zł i za gaz w kwocie 1.113,91 zł, które uiścił za wnioskodawczynię jej mąż M. N.; - odpis wyroku sądu rodzinnego z dnia 17 kwietnia 2013 r. orzekającego separację małżonków oraz zasądzającego alimenty; - odpisy zawiadomień z dnia 3 marca 2014 r. o zajęciu rachunków bankowych wnioskodawczyni prowadzonych przez [...] i [...] do kwoty 53.705 zł wraz z tytułem wykonawczym wystawionym w dniu 27 lutego 2014 r. przez dyrektora izby celnej; - dodatkowe oświadczenie z dnia 22 maja 2014 r., z którego wynika, że: wnioskodawczyni nie posiada żadnych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, wyposażenia, a także lokat (złotówkowych i dewizowych); posiada dwa samochody osobowe marki [...] z 2007 r. i 2013 r. o wartości odpowiednio 10.000 zł i 30.000 zł; kwotę alimentów małżonek wnioskodawczyni przekazuje jej osobiście; wnioskodawczyni otrzymuje pomoc od teściowej; małżonkowie zamieszkują osobno a mąż wnioskodawczyni nie partycypuje w kosztach utrzymania; małżonek wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej w miejscu jej zamieszkania (tj. pod adresem: [...]), w związku z czym nie partycypuje on w kosztach utrzymania tej nieruchomości. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni wciąż pozostaje niejasna. Wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, nadsyłając jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. Pomimo, że złożyła ona dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, jak również zawarte w nim sprzeczności. W pierwszej kolejności należy się odnieść do podnoszonej przez wnioskodawczynię okoliczności nieuzyskiwania dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży samochodów osobowych i furgonetek. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że za rok ubiegły wnioskodawczyni zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.252.338,26 zł i stratę w kwocie 29.332,22 zł. Natomiast w roku bieżącym w okresie od stycznia do marca wnioskodawczyni z ww. tytułu uzyskała przychód w łącznej kwocie 289.714,68 zł, ponosząc stratę w wysokości 13.563,26 zł. Biorąc pod uwagę wysokość osiąganych przez wnioskodawczynię przychodów z wykonywanej przez nią działalności gospodarczej można przyjąć, że wnioskodawczyni miała możliwość zabezpieczenia środków nie tylko na zaspokojenie potrzeb własnych, ale również na koszty związane z prowadzeniem sporu z organem podatkowym. Jak już bowiem wskazano fakt, że wnioskodawczyni wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że jej sytuacja finansowa jest bardzo zła. Powyższe wątpliwości w kwestii braku zasobów pieniężnych potęguje fakt nieprzedłożenia przez wnioskodawczynię wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych. Wnioskodawczyni posiada bowiem konta w [...] oraz w [...]. Co więcej, nadesłane zestawienie operacji dokonanych na rachunku w [...] dotyczy wyłącznie okresu od 1 do 28 lutego 2014 r., pomimo że w punkcie 1 lit. d) wezwania z dnia 8 maja 2014 r. wyraźnie wskazano, że wymagane wyciągi mają obrazować historię i salda kont w okresie ostatnich trzech miesięcy. W tym miejscu referendarz sądowy zauważa, że podnoszona okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko wnioskodawczyni, nawet w sytuacji złożenia przez nią dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Wnioskodawczyni powołując się na tę okoliczność nie przedłożyła wyciągów z tych rachunków, a także nie wykazała, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych skarżącego, nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej wnioskodawczyni, skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych (wpływów i obciążeń), zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na tych rachunkach. Taki stan sprawy powoduje, że wnioskodawczyni pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełniła, a tym samym uniemożliwiła dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienia naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I GZ 387-388/13; z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I GZ 383-384/13 i I GZ 381-382/13; z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 424/13 i z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt I GZ 449/13). Referendarz sądowy zwraca także uwagę na sprzeczności wynikające ze składanych przez wnioskodawczynię oświadczeń. I tak, w oświadczeniu złożonym w dniu 22 maja 2014 r. wnioskodawczyni podała, że posiada m.in. samochód marki [...], rok produkcji 2013 o wartości 30.000 zł. Tego składnika swojego majątku nie zadeklarowała zaś na urzędowym druku PPF, pomimo, że winna była to uczynić w rubryce 7.2.2. Zgodnie bowiem z jej treścią była ona zobowiązana do wykazania przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro a ww. pojazd, zgodnie z późniejszym oświadczeniem wnioskodawczyni, wartość tę przewyższa. Ponadto, wnioskodawczyni oświadczyła, że jej mąż nie partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej przez nią wraz z dziećmi nieruchomości położonej w [...] (jest to zarazem miejsce wykonywania przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej i adres do doręczeń, co wynika z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień 8 maja 2014 r.); małżonkowie nie zamieszkują wspólnie, zaś małżonek zasądzoną kwotę alimentów przekazuje wnioskodawczyni osobiście. Jednocześnie przedłożyła ona dwa potwierdzenia wykonania operacji w dniu 30 kwietnia 2014 r., które przeczą podnoszonej przez nią okoliczności o niepartycpowaniu przez męża w kosztach związanych z eksploatacją zamieszkiwanej nieruchomości. Z dokumentów tych wynika bowiem, że to mąż wnioskodawczyni uiścił za nią należne opłaty za wodę oraz gaz w łącznej kwocie 1.232,67 zł. Warto przy tym zauważyć, że wnioskodawczyni zarówno w postępowaniu przez organem podatkowym, jak i w postępowaniu sądowym podawała jako adres zamieszkania: [...]. Wskazywany przez nią adres to miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez męża wnioskoadwczyni i jego adres do doręczeń, co wynika z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień 8 maja 2014 r. Adres: [...] jako adres swojego miejsca zamieszkania wnioskodawczyni wskazała dopiero po zobowiązaniu jej do złożenia oświadczenia, czy w związku z prowadzeniem przez jej małżonka działalności gospodarczej pod adresem, pod którym zamieszkuje wnioskodawczyni małżonek partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej przez nią nieruchomości. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, pomimo udzielonej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 maja 2014 r., wciąż budzi wątpliwości. W ocenie referendarza sądowego tylko wyjaśnienie – w sposób nie budzący wątpliwości – ww. sprzeczności oraz nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Postępowanie wnioskodawczyni, polegające na sprzecznym podawaniu informacji, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Uchylenie się przez wnioskodawczynię od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.