I SA/Gd 43/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" s.c. [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za III kwartał 2010 r. postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskami złożonymi na formularzach PPF za pośrednictwem poczty oraz poczty elektronicznej w dniu 2 lutego, 3 lutego i 16 lutego 2015 r. (daty stempla pocztowego i prezentaty na piśmie), skarżąca "A" s.c. [...] zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na wstępie należy przypomnieć, że zaskarżona decyzja dotyczy odmowy spółce cywilnej umorzenia jej zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za III kwartał 2010 r. Na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług spółka cywilna jest podatnikiem tego podatku jako jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej (art. 15 ust. 1). Stosownie do art. 25 § 3 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), stroną niniejszego postępowania sądowego jest spółka cywilna, a nie jej wspólnicy. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Natomiast w myśl art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skoro zatem stroną niniejszego postępowania sądowego jest spółka cywilna to jest ona również podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Powyższe wnioski rzutują na podstawę prawną, w oparciu o którą referendarz sądowy ocenia wniosek spółki o przyznanie jej prawa pomocy. Ocena zasadności tego wniosku dokonywana jest przez pryzmat przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 234/09; postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Po 1144/08; postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 282/07 i II FZ 309/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także to, że jej wspólnicy – w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – za zobowiązania spółki są odpowiedzialni solidarnie. W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym przepisie Kodeksu cywilnego, należy również uwzględnić sytuację majątkową samych wspólników. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślić przy tym należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Natomiast uchylenie się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06 oraz z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy spółki cywilnej małżonkowie D. i T. S. podali, że na skutek utraty płynności finansowej wykonywana przez nich w formie spółki cywilnej działalność gospodarcza została zawieszona w 2013 r. (co potwierdziły dane zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), nie posiadają oni żadnego majątku, na ich utrzymaniu pozostaje małoletni syn, dochody osiąga jedynie T. S., który – jak wynika z danych w CEIDG – prowadził działalność gospodarczą do dnia 16 stycznia 2015 r. (z tym dniem zawiesił jej wykonywanie) i wynosiły one od 3.000 zł do 4.500 zł miesięcznie. Do wniosków dołączono wydruk z Krajowego Rejestru Dłużników – Zestawienie zobowiązań na łączna kwotę 558.245,01 zł oraz sporządzone w języku obcym wezwania z dnia 23 grudnia 2014 r. do zapłaty łącznej kwoty 94.054,52 kr. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie wspólników zawarte w przedmiotowym wniosku jest niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w związku z czym zarządzeniem z dnia 3 marca 2015 r. wezwał wspólników (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za rok 2014 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z nich za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków związanych z działalnością gospodarczą wykonywana przez wnioskodawcę do 16 stycznia 2015 r., rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków, zaś w przypadku ich likwidacji przedłożenia dokumentów potwierdzających zamknięcie kont; c) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy przed zawieszeniem przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą "B" oraz przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 do 16 stycznia 2015 r., a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – przedłożenia odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres; d) oświadczenia wnioskodawczyni, czy została ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania rodziny (opłat za czynsz najmu domu, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, itp.); g) dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia małżonków wobec podmiotów wskazanych we wniosku. Jednocześnie poinformowano wspólników, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania im prawa pomocy. Odpowiadając na powyższe wspólnicy nadesłali dodatkowe oświadczenie z dnia 18 marca 2015 r., w którym wyjaśnili, że: (-) za 2014 r. nie złożyli zeznań podatkowych; (-) od 2011 r. rachunki bankowe prowadzone dla potrzeb działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej zostały zajęte przez urząd skarbowy, co było powodem zawieszenia jej wykonywania; (-) w 2015 r. wspólnicy wznowili wykonywanie działalności gospodarczej, jednak wobec nadal istniejącego zajęcia kont, po okresie około półtora miesiąca ponownie zawiesili jej wykonywanie; (-) D. S. nie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna; (-) wspólnicy nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych; (-) aktualnie każdy ze wspólników posiada zobowiązania wobec "C" w łącznej kwocie 14.800 zł. Przedłożyli także: (-) pismo z dnia 2 maja 2014 r., będące uzupełnieniem wniosku spółki cywilnej o umorzenie zaległości podatkowej; (-) odpis postanowienia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 4 czerwca 2011 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego zajętego w postępowaniu egzekucyjnym; (-) odpis pierwszej strony protokołu z czynności sprawdzających zawierającą numery rachunków bankowych związanych z działalnością spółki cywilnej; (-) odpis deklaracji VAT-7 za styczeń 2015 r. złożonej przez spółkę cywilną; (-) odpisy wezwań z dnia 23 października 2013 r. i 18 grudnia 2014 r. do zapłaty należności wraz z odpisem pisma z dnia 9 października 2014 r. o doręczeniu T. S. odpisu pisma powoda "C". W tym stanie sprawy stwierdzić należało, że wspólnicy spółki cywilnej nie wykonali obowiązku nałożonego na nich zarządzeniem referendarza sądowego. Pełnomocnik strony skarżącej został mianowicie zobowiązany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych wspólników spółki. Wezwano również do złożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować wysokość miesięcznych dochodów wspólników oraz ponoszonych przez nich kosztów utrzymania. W tym zakresie wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Pomimo złożenia przez wspólników dodatkowego oświadczenia, w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny ich sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich kluczowych okoliczności niezbędnych do prawidłowej oceny wniesionego przez nich żądania. Wciąż bowiem nie jest znana kwota osiągniętych przez T. S. dochodów z działalności wykonywanej do dnia 16 stycznia 2015 r., wysokość posiadanych przez wspólników (małżonków) środków pieniężnych oraz kwota wydatków, jakie wspólnicy ponoszą w związku z utrzymaniem swoim i małoletniego syna. Tym samym uniemożliwili oni dokonanie oceny, czy z kwoty środków, jakimi wspólnicy dysponowali i dysponują, po potrąceniu bieżących kosztów własnego utrzymania, byli oni w stanie zabezpieczyć środki na koszty niniejszego postępowania. Wspólnicy nie wyjaśnili również, z jakich źródeł obecnie ponoszą koszty utrzymania, skoro nie uzyskują dochodów z działalności prowadzonej w formie spółki cywilnej, D. S. od tego czasu nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś T. S. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, w związku z czym nie osiąga dochodów. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie, w związku z zaprzestaniem w styczniu 2013 r. przez wspólników prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej, nie budziła wątpliwości okoliczność, że spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Jednak – jak już wskazano – w takiej sytuacji należało wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Ta zaś, wobec uchylenia się przez wspólników od przedstawienia wymaganych dokumentów, nadal pozostaje niejasna. Podkreślić przy tym należy, że wspólnicy nie byli zobowiązani do udokumentowania kondycji finansowej spółki cywilnej, gdyż ta wynikała już z faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej; mimo to odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego przedłożyli przede wszystkim dokumenty dotyczące spółki cywilnej. W efekcie zaniechania wspólników referendarz sądowy nie może zweryfikować powołanych przez nich okoliczności dotyczących ich trudnej sytuacji finansowej; niewyjaśnione pozostają istotne wątpliwości dotyczące ich rzeczywistych możliwości płatniczych. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie, czy są oni w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jeśli tak to w jakiej części. Z tych względów uznano, że wspólnicy spółki cywilnej nie wykazali, iż spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tylko nadesłanie wskazanych w zarządzeniu z dnia 3 marca 2015 r. dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniesionego żądania. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.