I SA/Gd 468/18

Dnia 12 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym skargi M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 rok postanawia: odrzucić skargę M.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 marca 2018 r. Skarga została wniesiona za pośrednictwem organu podatkowego, przy wykorzystaniu platformy ePUAP. Zarządzeniem z dnia 14 maja 2018 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem jej odrzucenia, poprzez podpisanie skargi oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia względnie potwierdzenia, że jest to kwota wskazana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę. W odpowiedzi na zarządzenie skarżący wskazał wartość przedmiotu sporu jednakże nie podpisał skargi podnosząc, że z uwagi na wniesienie jej za pośrednictwem portalu ePUAP skarga została podpisana w sposób elektroniczny, co jest równoznaczne z umieszczeniem podpisu własnoręcznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przepis art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej w skrócie p.p.s.a., wskazuje na niezbędne elementy składowe pisma procesowego strony. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Brak podpisu na skardze stanowi brak formalny, w wyniku którego skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu. Niezachowanie wymogów formalnych skargi skutkuje, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., wezwaniem skarżącego przez Sąd do usunięcia jej braków w wyznaczonym terminie. W razie natomiast ich nieuzupełnienia, bądź uzupełnienia po upływie wyznaczonego terminu, Sąd odrzuca skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z kolei, w myśl art. 58 § 3 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona przez stronę za pośrednictwem organu podatkowego, przy wykorzystaniu platformy ePUAP. W związku z tym, że nie została ona podpisana, skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi. W tym miejscu Sąd wskazuje, że kwestia dopuszczalności wnoszenia skargi do sądu administracyjnego za pomocą środków komunikacji elektronicznej, była przedmiotem uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2014 r., I OPS 10/13. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że uchwały abstrakcyjne (jak i uchwały konkretne) mają moc ogólnie wiążącą, a istota mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Stanowi o tym przepis art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Oznacza to, że dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne winny je respektować. W przywołanej uchwale wskazane zostało, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że pismo procesowe sporządzone w formie elektronicznej, opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym spełnia warunek formalny pisma procesowego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się jednolicie, że pismo takie – po jego wydrukowaniu – jest dotknięte brakiem formalnym, który może być uzupełniony przez autora pisma poprzez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku (przykładowo postanowienia NSA: z dnia 18 grudnia 2013 r., I OZ 1188-1191/13, z dnia 22 października 2013 r., II OZ 890/13, z dnia 17 października 2013 r., I OSK 2391/13). Umożliwienie stronom dokonywania czynności procesowych drogą elektroniczną i opatrywania pism procesowych podpisem elektronicznym wymaga przyjęcia szczegółowych regulacji określających m.in. sposób wnoszenia skargi, w tym za pośrednictwem organów administracji, potwierdzenia wpływu pisma do sądu, daty wniesienia pisma, wnoszenia odpisów pism i załączników oraz wprowadzenia w sądach odpowiedniej infrastruktury technicznej. W przypadku postępowania sądowoadministracyjnego oznacza to, że muszą istnieć przede wszystkim ustawowe podstawy do wprowadzenia systemu teleinformatycznego, który zapewniałby możliwość realizacji sądowej procedury przy użyciu techniki informatycznej. Ponadto, wspomniany system musi istnieć w sensie fizycznym, bowiem w przypadku jego braku nie jest w ogóle możliwe posługiwanie się dokumentem elektronicznym, a tym bardziej dokumentem opatrzonym bezpiecznym podpisem elektronicznym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest obecnie dopuszczalna sytuacja, w której pismo (dokument elektroniczny) opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym zostanie skierowane do sądu drogą elektroniczną (np. na adres e -mail), następnie będzie weryfikowane w zakresie poprawności złożonego podpisu elektronicznego i spójności danych w nim opatrzonych, drukowane i włączane do papierowych akt sądowych. Tak przetworzony dokument nie będzie już dokumentem elektronicznym, lecz "papierowym", a tych nie można – jak wykazano – podpisać elektronicznie. Wymóg podpisu tradycyjnego w tym zakresie jest zatem nie tylko pożądany, ale przede wszystkim konieczny. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że w dniu 10 stycznia 2014 r. uchwalona została ustawa o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r., poz. 183). W art. 4 tej ustawy wprowadzono zmiany w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące informatyzacji postępowania sądowoadministracyjnego. Dodano m.in. art. 46 § 2a P.p.s.a., który stanowi: "Gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP lub przez zastosowanie innych mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, jeżeli takie mechanizmy zostały wprowadzone przez sąd administracyjny" (art. 4 pkt 5 ustawy). NSA wskazał wprawdzie, że powyższe zmiany w postępowaniu sądowoadministracyjnym wejdą w życie od dnia 11 lutego 2017 r. niemniej jednak po wydaniu orzeczenia przez NSA Ustawodawca dwukrotnie wprowadził zmianę polegającą na przesunięciu tego terminu. Początkowo na podstawie art. 112 pkt 2 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz.U. z 2016 poz.1579) określono, że nowelizacja przepisów p.p.s.a. wejdzie w życie z dniem 15 maja 2018 r. Powyższy termin wejścia w życie nowych przepisów został następnie zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności, ustawy o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw oraz ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 696) i określony na dzień 31 maja 2019 roku. Podpis elektroniczny, w tym bezpieczny podpis elektroniczny, jest zawsze integralną częścią dokumentu elektronicznego. Możliwość skutecznego posługiwania się takim podpisem w pismach procesowych sporządzonych w formie elektronicznej (stanowiących zbiór danych w postaci elektronicznej) jest więc uzależniona od prawnej możliwości składania do sądu pism w tej formie, co musi być wyraźnie uregulowane w przepisach ustawy procesowej. Obecnie - z uwagi na treść art. 46 p.p.s.a. i brak w tej ustawie przepisów szczególnych dopuszczających wniesienie pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej, opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym - nie jest dopuszczalne wniesienie takiego pisma do sądu administracyjnego aż do dnia wejścia w życie art. 4 ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw, a zatem do dnia 31 maja 2019 roku. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi, albowiem nie podpisał wniesionego środka zaskarżenia w wyznaczonym, siedmiodniowym terminie. Jednocześnie za uzupełnienie powyższego braku nie można przyjąć wyjaśnień strony wskazanych w treści pisma z dnia 25 maja 2018 r. Złożenie skargi przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, w obecnym stanie prawnym nie oznacza, że skarga została opatrzona bezpiecznym podpisem elektronicznym. Do spełnienia wymogu podpisania skargi, o jakim mowa w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., do dnia 31 maja 2019 roku konieczne jest, aby wnoszący skargę (jego przedstawiciel lub pełnomocnik) złożył pod treścią skargi podpis własnoręczny. W związku z powyższym Sąd na mocy art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł o odrzuceniu skargi. .