I SA/Gd 475/97

Podatnik uiszczający należność podatkową dobrowolnie nie tylko powoduje jej wygaśnięcie /art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, ale jednocześnie pozbawia się prawa o umorzenie tej należności /art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. Stanowisko to uzasadnione jest nie tylko pierwszym z wyżej przytoczonych przepisów, ale i drugim, nie można bowiem wykazywać, że istnieją wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadniające umorzenie należności podatkowej, jeśli należność została już zapłacona. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 20 listopada 1996 r., którą Waldemarowi K. odmówiono umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 1995 r. do marca 1996 r. /7.127,72/ oraz odsetek od tych zaległości /2.147,70 złotych/. Izba w ślad za organem I instancji przyjęła, że w sprawie nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, a tym samym odstępstwo od zasady powszechności obowiązku podatkowego. W szczególności okolicznością taką nie może być podniesiona przez podatnika w odwołaniu nieznajomość prawa /art. 14 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 6 i 7 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług (...) - Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./. W końcowej części uzasadnienia wskazano, że podatnik przedmiotową zaległość podatkową wraz z odsetkami zapłacił w dniach 18 i 19 września 1996 r. - przed złożeniem wniosku w sprawie - i przez zapłatę zaległe zobowiązanie wygasło. Waldemar K. w skardze do sądu administracyjnego zarzucił decyzji Izby naruszenie art. 107 par. 1 i 3 Kpa oraz art. 105 par. 1 Kpa w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Argumentacja tych zarzutów dzieliła się na dwie części. W pierwszej skarżący wykazywał, iż naruszenie art. 107 par. 1 i 2 Kpa nastąpiło przez brak rozważenia przyczyn z jakich powstała zaległość podatkowa oraz tego, że nieznajomość prawa podatkowego i brak doświadczenia w prowadzeniu gospodarczej działalności handlowej nie może dowodzić, aby podatnik działał na szkodę Skarbu Państwa i chciał uszczuplić ciążące na nim zobowiązanie podatkowe. W drugiej części skarżący wykazywał, że skoro zapłacił sporną należność podatkową wraz z odsetkami, to zobowiązanie wygasło i w jego przedmiocie nie powinno być prowadzone jakiekolwiek postępowanie podatkowe. Skarżący przyznał zapłatę zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami przed złożeniem wniosku o jego umorzenie wyjaśniając jednocześnie, że dokonał zapłaty "jedynie z konieczności uniknięcia narastających odsetek". W odpowiedzi Izba wniosła o oddalenie skargi. W motywach swego pisma powtórzyła podstawy zaskarżonej decyzji i zwróciła uwagę na sprzeczność wniosków płynących z zarzutów skarżącego. Merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku uzasadniała wolę wnioskodawcy. Skoro bowiem żądał on umorzenia zaległości podatkowej mimo jej zapłaty, to żądanie jego organ podatkowy musiał rozpoznać. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Izbą Skarbową, że w zarzutach skargi tkwi sprzeczność. Niemniej jednak Sąd, działając w ramach swych uprawnień i równocześnie obowiązków /art. 21 ustawy o NSA/, zarzut naruszenia art. 105 par. 1 Kpa w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych musiał uznać za usprawiedliwiony. Uprzednie poglądy w orzecznictwie sądowym, jakoby każda forma zapłaty należności podatkowej z przyczyn mieszczących się w ww. przepisach czyniła bezprzedmiotowym postępowanie o umorzenie tej należności uznać trzeba za chybione. W przypadku bowiem przymusowego wyegzekwowania należności podatnik pozbawiony zostałby praktycznie wniosku z art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Zmiany orzecznictwa w tej kwestii podsumowuje wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r. III ARN 50/95 /OSNAPU 1996 nr 11 poz. 150/. Ten kierunek orzecznictwa, w pełni akceptowany przez skład orzekający w sprawie, nie może jednak niweczyć instytucji wygaśnięcia zobowiązania podatkowego i przekraczać granice zwykłego rozsądku. Podatnik uiszczający należność podatkową dobrowolnie nie tylko powoduje jej wygaśnięcie /art. 26 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/, ale jednocześnie, pozbawia się prawa ubiegania o umorzenie tej należności /art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. Stanowisko to uzasadnione jest nie tylko pierwszym z wyżej przytoczonych przepisów, ale i drugim, nie można bowiem wykazywać, że istnieją wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadniające umorzenie należności podatkowej jeśli należność została już zapłacona. Przeciwne rozumowanie prowadziłoby do absurdalnych wniosków, skoro uwzględnienie żądania umorzenia powodowałoby, iż podatek został nienależycie uiszczony i podlega on zwrotowi wraz z odsetkami. Skarga została uwzględniona zatem w nietypowy sposób. Stwierdzić jednak należy, iż orzeczenie sądowe w istocie nie koliduje ze zdaniem drugim art. 51 ustawy o NSA. Zbędne bowiem prowadzenie postępowania w kierunku merytorycznego rozpoznania wniosku działało na niekorzyść podatnika i prowokowało go do wnoszenia bezskutecznych środków odwoławczych, w tym i skargi do sądu administracyjnego. Z przytoczonych względów zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o NSA w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa oraz zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy o NSA orzeczono jak w sentencji wyroku.