I SA/Gd 486/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 4 maja 2015 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 100 zł, oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku skarżąca dołączyła: (-) odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury; (-) odpisy zaświadczeń lekarskich z dnia 6 listopada 2012 r. i 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia; (-) wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł; (-) odpis sentencji postanowienia Sądu Okręgowego [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. o zwolnieniu skarżącej od opłaty od apelacji; (-) odpis sentencji postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m2 oraz używanym samochodem osobowym, nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, która – jak wynika z załączonego odpisu decyzji ZUS – wynosi 1.218,84 zł netto miesięcznie. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za budzące wątpliwości, gdyż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą, jej małżonka oraz syna w licznych sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem pod jednym adresem. Nadto, z uwagi na brak jakichkolwiek danych dotyczących kosztów, jakie skarżąca faktycznie ponosi na swoje utrzymanie przedmiotowe referendarz sądowy stwierdził, że przedmiotowe oświadczenie jest niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 18 maja 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżąca została wezwana do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągu z rachunku bankowego, obrazującego historię (wpłaty, wypłaty) i saldo tego rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy; b/ w związku z zamieszkiwaniem przez skarżącą pod wspólnym adresem z małżonkiem W. K. oraz synem M. K. wskazania, czy partycypuje ona w kosztach związanych z eksploatacją nieruchomości (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak – w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; c/ dokumentów potwierdzających ponoszenie przez skarżącą wydatków na odpłatne leczenie (odpłatne badania i wizyty lekarskie, zakup leków); d/ oświadczenia w przedmiocie aktualnej wartości zarejestrowanego na skarżącą samochodu osobowego i kosztów ponoszonych w związku z jego używaniem; e/ oświadczenia, czy skarżąca lub jej małżonek otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); f/ dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża skarżącej oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, zarejestrowane na męża pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez męża rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujące historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wyjaśniono także skarżącej, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy oraz poinformowano ją, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżąca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Powyższe wezwanie skutecznie doręczono skarżącej w dniu 25 maja 2015 r.; z adnotacji zamieszczonych na potwierdzeniu odbioru, wynika że przesyłkę odebrał mąż skarżącej – W. K. Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku. Należało zatem przyjąć, że sama skarżąca uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Zaniechanie skarżącej w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy. Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez skarżącą referendarz sądowy wyjaśnia, że były one niewystraczające do oceny aktualnych jej możliwości płatniczych, jak również nie pozwalały na weryfikację przedstawionych przez nią danych dotyczących jej stanu rodzinnego. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację (także rodzinną) i możliwości finansowe strony, w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie (w tym kosztów odpłatnego leczenia). W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącą udokumentowane. Nie została także wyjaśniona jej sytuacja rodzinna, a w szczególności podnoszona przez nią okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Wątpliwości co do samodzielnego prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa domowego podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 381/15 oddalającym zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1529/13 w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy wskazał, że: "(...) skarżąca konsekwentnie uznaje, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, podczas gdy pod tym samym adresem, jak wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zarówno mąż skarżącej, jak i jej syn prowadzą działalność gospodarczą, co pozwala sądzić, że partycypują w wydatkach na utrzymanie miejsca zamieszkania skarżącej." Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.