I SA/Gd 498/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF i dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję organu podatkowego, skarżący M. S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwoma pełnoletnimi, uczącymi się synami, poza udziałami w spółce z o.o. w likwidacji o wartości nominalnej 320.000 zł, które podlegają zajęciu, nie posiada innego majątku, natomiast jego żona jest właścicielką domu w [...], nieruchomości w [...] oraz posiada udziały w dwóch spółkach: "A", sp. z o.o. i "B", sp. z o.o. (przy czym nie podano ani powierzchni nieruchomości ani też wielkości i wartości udziałów), każde z małżonków osiąga dochody ze stosunku pracy w kwocie po 1.680 zł brutto miesięcznie, dodatkowo żona wnioskodawcy uzyskuje dochody z tytułu umowy o dzieło w wysokości około 800 zł brutto miesięcznie. Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2014 r. wezwał wnioskodawcę (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez małżonków, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę i jego żonę za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; 3/ zaświadczeń od pracodawców o wysokości miesięcznych dochodów osiąganych przez każdego z małżonków ze stosunku pracy (w kwocie netto) oraz o średniej miesięcznej ich wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto); 4/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy z tytułu umowy o dzieło (w kwocie netto); 5/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, w szczególności kosztów związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 6/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 7/ oświadczenia w przedmiocie wartości udziałów posiadanych przez żonę wnioskodawcy w spółkach "A", sp. z o.o. i "B", sp. z o.o. oraz pełnionych w nich funkcji i osiąganych z tego tytułu dochodów; 8/ dokumentów obrazujących aktualny stan zaległości podatkowych wnioskodawcy wraz z dowodami obrazującymi dokonane przez organ czynności egzekucyjne. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: - odpisy zeznań podatkowych wnioskodawcy PIT-36L, PIT-37 i PIT-38 za 2013 r., w których z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zadeklarował on przychód, koszty jego uzyskania i dochód w wysokości 0 zł, z tytułu należności ze stosunku pracy wykazał dochód w kwocie 29.603,72 zł, z tytułu dochodów kapitałowych zadeklarował stratę w wysokości 79.200 zł (wykazując przychód w kwocie 40.800 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 120.000 zł); - odpisy zeznań podatkowych żony wnioskodawcy PIT-36L, PIT-37 i PIT-38 za 2013 r., w których z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazała ona dochód w kwocie 17.791,96 zł (deklarując przychód w wysokości 18.500 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 708,04 zł), z tytułu należności ze stosunku pracy oraz praw autorskich zadeklarowała dochody w łącznej kwocie 23.569,50 zł, z tytułu dochodów kapitałowych wykazała stratę w wysokości 19.800 zł (deklarując przychód w kwocie 10.200 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 30.000 zł); - zaświadczenia z dnia 1 lipca 2014 r. o zarobkach wnioskodawcy, z których wynika, że od dnia 21 marca 2013 r. jest on zatrudniony na stanowisku Prezesa Zarządu, jego średnie miesięczne wynagrodzenie z tego tytułu w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca br. wyniosło 1.213,82 zł netto, zaś wynagrodzenie za czerwiec – 1.237,20 zł netto (1.680 zł brutto); - zaświadczenia z dnia 1 lipca 2014 r. o zarobkach żony wnioskodawcy, z których wynika, że od dnia 1 października 2011 r. jest ona zatrudniona na stanowisku Dyrektora Generalnego, jej średnie miesięczne wynagrodzenie z tego tytułu w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca br. oraz wynagrodzenie za czerwiec wyniosło 1.191,20 zł netto (1.680 zł brutto); - odpis umowy o dzieło zawartej przez żonę wnioskodawcy w dniu 3 lutego 2014 r., na podstawie której zobowiązała się ona do przeprowadzenia warsztatów z przedsiębiorczości za wynagrodzeniem w wysokości 23.760 zł brutto, umowę zawarto na okres od 17 lutego do 31 marca 2014 r. wraz z odpisem rachunku wystawionego na kwotę 21.622 zł netto; - informację z [...] z dnia 8 maja 2014 r. o wysokości bieżącego przeterminowanego zadłużenia na rachunku wnioskodawcy, którego saldo wyniosło 1.335,76 zł; - oświadczenia złożone przez każdego z małżonków o nieposiadaniu wspólnych rachunków bankowych; - oświadczenie żony wnioskodawcy, w którym podała, że w spółce "B", sp. z o.o. posiada 50 udziałów, zaś w "A", sp. z o.o., w której pełni nieodpłatnie funkcję Prezesa Zarządu – 100 udziałów, wartość rynkowa udziałów wynosi "0"; - oświadczenie żony wnioskodawcy, w którym wyjaśniła, że posiada trzy samochody osobowe: dwa marki [...] i [...] z 2005 r. o wartości 36.000 zł i 34.000 zł oraz marki [...] z 2002 r. o wartości 1.200 zł. W dołączonym piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Dom, w którym zamieszkuje wnioskodawca wraz z dziećmi stanowi własność żony, w związku z czym nie ma on możliwości przedstawienia dokumentów obrazujących koszty związane z jego eksploatacją. Z uwagi na niskie dochody wnioskodawca stara się ponosić koszty związane z wychowaniem synów, innych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, a w szczególności domu, nie ma już możliwości poniesienia. Odnosząc się zaś do aktualnego stanu zaległości podatkowych wnioskodawcy oraz dokonanych czynności egzekucyjnych pełnomocnik wskazał, że kwota zaległości podatkowych jego mocodawcy jest on tożsama z wartością przedmiotu sporu w niniejszej sprawie, zaś organy, w ramach postępowania zabezpieczającego, dokonały zajęcia praw majątkowych wnioskodawcy z tytułu uczestnictwa w spółkach kapitałowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza materiału dowodowego wskazuje, że wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej oceny jego możliwości płatniczych, tj. z uwzględnieniem stanu majątkowego jego żony, a w konsekwencji potwierdziłyby zasadność złożonego przez niego wniosku. Co więcej, oświadczenia wnioskodawcy złożone przez niego na druku PPF oraz przez jego pełnomocnika w piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. są ze sobą sprzeczne w części dotyczącej stanu rodzinnego wnioskodawcy. Z tych przyczyn referendarz sądowy uznał oświadczenie wnioskodawcy za niewiarygodne, a jego rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące uzasadnione i istotne wątpliwości. Podkreślić należy, iż w datowanym na dzień 1 kwietnia 2014 r. oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wnioskodawca wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, by następnie w piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. sprostować, że ze względu na istniejący pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej nie ma on możliwości przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania domu, który stanowi własność jego żony, sam zaś ze względu na niewysokie dochody nie partycypuje w wydatkach związanych z eksploatacją domu a jedynie stara się zaspokoić koszty związane z wychowaniem synów. Nie przedłożył także wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez żonę, a jedynie każde z małżonków złożyło oświadczenie o nieposiadaniu wspólnych kont. Kwota ponoszonych przez małżonków wydatków tego rodzaju zostałaby powiązana z wysokością uzyskiwanych przez nich dochodów oraz posiadanych środków pieniężnych. Dopiero ustalenia dokonane w tym zakresie pozwoliłyby stwierdzić, czy wnioskodawca rzeczywiście nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości ani w części. Zwrócić przy tym uwagę należy na fakt, że na okoliczność rozdzielności majątkowej wnioskodawca powołał się dopiero na etapie wezwania o dokumenty, pomijając ją w złożonym wniosku, w którym oświadczył, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym i podał dane dotyczące źródła i wysokości osiąganych przez nią dochodów oraz składników jej majątku. Zatem – mając na uwadze treść skierowanego do wnioskodawcy wezwania – można przyjąć, że zmiana oświadczenia w tej kwestii związana była z nałożonym na niego zobowiązaniem do przedłożenia dokumentów, z których wynikałaby wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie czteroosobowej rodziny, w tym wydatków jego żony, którą wymienił on przedstawiając swój stan rodzinny w rubryce 6 oraz posiadanych przez nią środków pieniężnych na jej rachunkach bankowych, które zostałyby wzięte pod uwagę przy dokonywaniu oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Takie zachowanie wnioskodawcy dziwi tym bardziej, że ustrój rozdzielności majątkowej nie przeszkodził mu w przedłożeniu zaświadczenia o zarobkach małżonki, odpisów złożonych przez nią zeznań podatkowych za rok 2013 oraz oświadczenia o posiadanych przez nią samochodach osobowych i udziałach w spółkach kapitałowych. Warto również w tym miejscu podnieść, że udokumentowana kwota miesięcznych dochodów osiąganych przez każdego z małżonków ze stosunku pracy odpowiada kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014 r. określonej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 września 2013 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę za 2014 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1074), t. 1.680 zł brutto. Wątpliwości co do faktycznych dochodów małżonków i posiadanych przez nich środków finansowych potęguje fakt, że wnioskodawca zadeklarował, że jego małżonka z tytułu umowy o dzieło zawartej z "C" uzyskuje dochody około 800 zł miesięcznie, podczas gdy z nadesłanych dokumentów wynika, że w okresie od 17 lutego do 31 marca 2014 r. jej dochód z tego tytułu wyniósł 21.622 zł netto. Jeśli przyjąć, że po tej dacie żona wnioskodawcy nie zawarła innej (kolejnej) umowy z "C" i nie osiągnęła z tego tytułu dochodu, to uznać należało, że jej miesięczny dochód z ww. tytułu na moment wypełnienia wniosku (tj. na dzień 1 kwietnia 2014 r.) wyniósł 14.414,66 zł netto, zaś na moment złożenia dokumentów (tj. na dzień 4 lipca 2014 r.) – 4.804,88 zł, a nie, jak podał wnioskodawca, 800 zł brutto. W ocenie referendarza sądowego uchylenia się przez wnioskodawcę od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jego żony nie można tłumaczyć niejednoznaczną treścią zarządzenia z dnia 23 czerwca 2014 r., którym wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Wnioskodawca bowiem przedłożył odpisy zeznań podatkowych za 2013 r. złożonych przez każdego z małżonków, pomimo że w wezwaniu użyto sformułowania "złożonych przez małżonków". Natomiast w odniesieniu do wyciągów z kont bankowych wnioskodawca przyjął, że chodzi o wspólne konta bankowe małżonków, pomimo że użyto sformułowania podobnego jak w przypadku zeznań podatkowych – "posiadanych przez małżonków". Co więcej, wnioskodawca w dodatkowym oświadczeniu z dnia 2 lipca 2014 r. poza wyjaśnieniem, że nie posiada z małżonką wspólnych kont, podał, że saldo jego rachunku bankowego o numerze [...] jest ujemne, a wysokość debetu na dzień 8 maja 2014 r. udokumentował pismem z banku. Miał zatem świadomość, że został zobowiązany także do przedstawienia historii operacji na rachunkach bankowych swojej żony. Powyższe prowadzi do wniosku, że wnioskodawca celowo uchylił się od przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych żony, zdając sobie sprawę, że zgromadzone na nich środki zostaną wzięte pod uwagę przy ocenie jego możliwości płatniczych. Ustalenia w tym zakresie zmierzałyby bowiem do odpowiedzi na pytanie, czy wnioskodawca mógłby skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu czteroosobowej rodziny. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego tylko wyjaśnienie – w sposób nie budzący wątpliwości – sprzeczności dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawcy w sposób nie budzący wątpliwości oraz nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Oceny tej nie zmienia wartość przedmiotu zaskarżenia, od której zależy wpis od skargi, a która w niniejszej sprawie wynosi 958.705 zł. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym, a w odniesieniu do stanu rodzinnego wręcz sprzecznym, podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.