I SA/Gd 499/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku rolnym za 1999 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pan W. K. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł pismem z dnia 6 października 2008 r., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia W. K. złożył sprzeciw, podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż złożył oświadczenie w formie prawem przewidzianej o braku środków na koszty sądowe. Stwierdził, ze każdy obywatel ma prawo do sądu a domaganie się dodatkowych dokumentów stanowi nadmierne utrudnienie dla osoby bezradnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W toku postępowania wnioskodawca został wezwany do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego oraz małżonki bądź złożenia oświadczeń w tym przedmiocie w szczególności: odpisów wszystkich złożonych przez niego i małżonkę zeznań podatkowych za rok 2007 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na tych rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie posiadanego majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest właścicielem, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę miesięcznych kosztów utrzymania (opłat za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), oświadczenia w przedmiocie korzystania w br. przez wnioskodawcę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych obecnie na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy oraz dokumentów obrazujących jego aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów. Wnioskodawcę poinformowano, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie w tym zakresie. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd rozpoznający wniosek nie podziela poglądu, że badanie przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wymaga ustalenia sytuacji materialnej współmałżonka wnioskodawcy, również w sytuacji gdy zniesiony został ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej i małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W ocenie Sądu wywodzony z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy małżonków nie umożliwia wnioskodawcy sprostania wymogom przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej małżonka (zeznań podatkowych, informacji o dochodach, informacji o stanie rachunków bankowych). W niniejszej sprawie pan W. K. odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego zasadnie wywiódł, iż nie ma dostępu do żądanych dokumentów świadczących o sytuacji majątkowej jego małżonki. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może jednak zostać uwzględniony, albowiem pan W. K. nie przedłożył również dowodów dotyczących jego sytuacji majątkowej i dochodów. Korzystając z domniemania prawdziwości oświadczenie wnioskodawcy podlega uzupełnieniu w trybie art. 255 powołanej ustawy z 30 sierpnia 2002 r., gdy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwany do wskazania źródeł utrzymania pan W. K. podał, że żadnych źródeł utrzymania nie posiada, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego. Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do ujawnienia pochodzenia środków utrzymania, nawet gdy korzysta z okazjonalnej pomocy osób trzecich. Brak wyjaśnień w tym zakresie uniemożliwia ocenę przesłanek uzasadniających odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów postępowania. Nie jest działaniem niedopuszczalnym żądanie od wnioskodawcy złożenia wzywanych dokumentów. W szczególności istotne znaczenie w sprawie, w sytuacji gdy wnioskodawca oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych, ma przedłożone zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego. Twierdzenie wnioskodawcy o jego bezradności nie zostało potwierdzone żadną informacją o stanie zdrowia uniemożliwiającym podjęcie czynności w celu uzyskania stosownego dokumentu. W tym stanie rzeczy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.