I SA/Gd 51/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 1 sierpnia 2011 r. (data stempla pocztowego), I. R. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 500 zł miesięcznie, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2011 r., wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu (lub poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej, odpisów złożonego przez wnioskodawczynię zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, innych). Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 23 sierpnia 2011 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 62), jednakże nie wykonała ona nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnego z wymienionych dokumentów. W tych okolicznościach stwierdzono, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać też trzeba, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącą w niniejszej sprawie. Poprzedni, zawarty w skardze na wyżej opisaną decyzję, został rozpoznany negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 marca 2011 r., I SO/Gd 12/10, który uznał, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób selektywny, manipulując danymi tak, by potwierdzały zasadność złożonego wniosku. Tym samym nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez skarżącą sprawa była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r., I SO/Gd 12/10, odmówił przyznania jej prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową w sposób uniemożliwiający weryfikację przedstawionych w niej danych, co stanowi przeszkodę uzasadniającą stwierdzenie, że nie uprawdopodobniła wskazanych we wniosku okoliczności. Sąd wskazał też, że nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W ocenie Sądu wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie takiej oceny, nie przedstawiając wszystkich dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy jej sytuacji finansowej. W szczególności wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów księgowych dotyczących bieżących, miesięcznych kosztów i przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2011 r., II FZ 315/11, w którym stwierdzono, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni po raz kolejny nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.