I SA/Gd 510/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Asesor WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A R na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] r. działając na podstawie art. 64, 64b i 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) określił A. R. koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł i odmówił zobowiązanemu ich zwrotu. W zażaleniu złożonym na to postanowienie zobowiązany podniósł, że bezzasadnie wszczęto egzekucję administracyjną, gdyż w dniu 30.11.2005 r. wniósł do urzędu skarbowego pismo, będące wnioskiem o odroczenie terminu wykonania obowiązku spłaty zobowiązania, w którym zobowiązał się do całkowitej i jednorazowej spłaty całości zaległości podatkowej do dnia 15.12.2005 r., a tym samym bezzasadnie doprowadzono do powstania kosztów egzekucyjnych. Ponadto zobowiązany podkreślił, że niezasadnie zostały naliczone koszty egzekucyjne za pobranie pieniędzy w myśl art. 64 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż poborca skarbowy nie pobrał ich u zobowiązanego, co stanowi wymóg naliczenia kosztów w tej pozycji, lecz nakazał wpłacenie u niego z pominięciem kasy Urzędu Skarbowego. Podniósł także, iż niezasadnie obciążono go kosztami w kwocie [...] zł, tj. z tytułu opłaty za rozmowę telefoniczną. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i określił koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego w kwocie [...] zł oraz odmówił ich zwrotu. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że na koszty egzekucyjne, zgodnie z art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji składają się opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki egzekucyjne. Stosownie do treści art. 64 § 6 wskazanej ustawy organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotów wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 12a wym. ustawy). Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W świetle powyższych uregulowań bezspornym jest w ocenie organu odwoławczego, że opłata manipulacyjna przypada na rzecz organu egzekucyjnego, który doręczył odpis tytułu wykonawczy. Jak podał organ odwoławczy egzekucja została wszczęta poprzez doręczenie zobowiązanemu w dniu 09.12.2005 r. odpisu tytułu wykonawczego nr SM [...] z dnia [...] r. wraz z protokołem zajęcia ruchomości. W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził odmiennie od organu pierwszej instancji, że bezzasadne było obciążenie zobowiązanego wydatkiem egzekucyjnym na podstawie art. 64b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w kwocie [...] zł, bowiem kwota ta nie stanowi części kosztów egzekucyjnych należnych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Natomiast koszty egzekucyjne przypisane do tytułu wykonawczego (opłata manipulacyjna, opłata za zajęcie ruchomości, opłata za pobranie pieniędzy) zostały naliczone w sposób nie budzący zastrzeżeń organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. W takiej sytuacji organ egzekucyjny, stosownie do treści przepisu art. 64c § l cytowanej ustawy, wydaje postanowienie o obciążeniu zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] r. określił A. R. wysokość zobowiązania podatkowego w kwocie [...] zł. Skoro zapłata przedmiotowej zaległości nie nastąpiła w czasie wymagalnym, tj. w grudniu 2000 r.. Naczelnik Urzędu Skarbowego miał obowiązek wystawić tytuł wykonawczy obejmujący tę zaległość i przystąpić do egzekucji administracyjnej. Sama deklaracja zobowiązanego spłaty zaległości do dnia 15.12.2005 r. nie mogła stanowić wystarczającej gwarancji zaspokojenia tej należności i podstawy do odstąpienia od czynności egzekucyjnych, a w konsekwencji spowodować nienaliczanie kosztów egzekucyjnych. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 14.12.2005 r. poborca skarbowy udał się pod adres zobowiązanego i w jego obecności pobrał całość zaległości podatkowej, łącznie z kosztami egzekucyjnymi. Na tę okoliczność wystawił dowód pokwitowania za pobranie pieniędzy - kwitariusz nr [...]. W rezultacie w ocenie organu odwoławczego nie doszło do naruszenia art. 64 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. R. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie rozpoznanie jego wniosku o prolongatę spłaty należności podatkowych, nie określenie terminu w jakim miał dokonać spłaty zobowiązania wynikającego z decyzji określającej wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego oraz brak wezwania do uiszczenia należności zgodnie z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji spowodowały bezzasadne wszczęcie egzekucji. Tym samym zdaniem skarżącego nie mogą go obciążać koszty tej egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej odpowiadając na skargę wniósł o jej uchylenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo Dyrektor Izby podniósł, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego i jednoczesne zastosowanie środka egzekucyjnego nie pozbawiało zobowiązanego możliwości zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to narusza prawo. Na wstępie rozważań zauważyć należy, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Przy czym koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Cytowany przepis nie ma zastosowania (art. 64c § 3 powołanej ustawy), gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś § 4 omawianego art. 64c stanowi, iż wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa również koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyd. CH. BECK W-wa 2003). Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 3 i 4 wyżej powołany). Z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że skarżący w dniu 16 grudnia 2005 r. wniósł do organu egzekucyjnego pismo z datowane dnia 15 grudnia 2005 r., zatytułowane "skarga na działania Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz czynności komornicze wraz z wnioskiem o zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych". W złożonym piśmie skarżący wskazał na bezzasadność wszczętej wobec niego egzekucji wobec złożenia w dniu 30 listopada 2005 r. pisma stanowiącego w swej istocie wniosek o odroczenie terminu spłaty należności wynikających z decyzji podatkowej do dnia 15 grudnia 2005 r. Te same argumenty skarżący podnosił w zażaleniu wniesionym na postanowienie organu pierwszej instancji określające wysokość kosztów egzekucyjnych oraz odmawiające ich zwrotu. W świetle wcześniejszych rozważań podkreślić należy, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych konieczne jest zatem przeprowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie czy egzekucja była wszczęta i prowadzona zgodnie z prawem. W ocenie Sądu organy podatkowe nie wyjaśniły w prowadzonym postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego postanowienia czy egzekucja została wszczęta i prowadzona zgodnie z prawem. Co więcej organ odwoławczy w uzasadnieniu swego postanowienia zupełnie pominął tę kwestię. Wprawdzie postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej rozpoznał wniesioną skargę na czynności komornicze nie dopatrując się żadnych uchybień w podjętych czynnościach egzekucyjnych, postanowienie to na skutek wniesionego zażalenia zostało jednak uchylone postanowieniem Ministra Finansów z dnia [...] r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Minister Finansów zwrócił uwagę na fakt, ze pismo z dnia15 grudnia 2005 r. zostało wniesione do organu egzekucyjnego w terminie otwartym do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a z uwagi na podnoszone w nim okoliczności związane z wymagalnością należności oraz zasadnością prowadzonej egzekucji wskazał na konieczność ustalenia rzeczywistej woli skarżącego co do trybu rozpatrzenia jego podania. Niewyjaśnienie powyższych okoliczności powoduje niemożność stwierdzenia czy egzekucja w stosunku do skarżącego była wszczęta i prowadzona zgodnie z prawem, a w konsekwencji uzasadnia twierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z unormowaną w art. 7 zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83: "jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)." W tym stanie sprawy twierdzenie organu, że koszty egzekucji zgodnie z podstawową zasadą obciążają skarżącego uznać należy za przedwczesne. Bez wyjaśnienia czy w sprawie w istocie doszło do wszczęcia egzekucji niezgodnie z prawem, jak konsekwentnie twierdzi skarżący nie jest możliwe rozstrzygnięcie o ewentualnym zwrocie pobranych kosztów egzekucyjnych. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie zatem wyjaśnienie tej kwestii, do czego przyczyni się przede wszystkim rozpoznanie podania skarżącego z dnia 15 grudnia 2005 r. zgodnie z wytycznymi Ministra Finansów zawartymi w postanowieniu z dnia [...] r. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę uwzględnił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 tej ustawy.