I SA/Gd 510/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. K. P. zwróciła się z wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 8 września 2008 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię, prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 285 zł brutto oraz z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w kwocie 400 zł brutto miesięcznie. Jak wskazała wnioskodawczyni, nie jest ona właścicielką żadnej nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie wskazanego przepisu wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez nią i jej małżonka zeznań podatkowych za rok 2007 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawczyni o wysokości średniego wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej, oświadczenia w przedmiocie dochodów uzyskiwanych aktualnie przez małżonka wnioskodawczyni, wskazania ich źródeł oraz wysokości oraz przedłożenia stosownych dokumentów je obrazujących, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonka wnioskodawczyni, w szczególności wskazania posiadanych przez niego nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, odpisów złożonego przez wnioskodawczynię zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej od syna, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub jej małżonka pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawczynię lub jej małżonka miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię lub jej małżonka kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych) oraz dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Ponadto wnioskodawczyni została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła odpisy złożonego przez nią zeznania podatkowego za 2007 r. oraz zgłoszenia identyfikacyjnego, odpis wyroku z dnia [...] znoszącego wspólność majątkową w jej małżeństwie, odpis pisma z banku z dnia 14 lipca 2008 r. w przedmiocie wypowiedzenia prowadzonego dla niej rachunku bankowego, odpisy paragonów fiskalnych z aptek, odpisy dowodów zapłaty za usługi stomatologiczne, odpis zaświadczenia od jej pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, dokument obrazujący wysokość przychodu i dochodu uzyskanego z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Nadto złożyła pismo z dnia 6 października 2008 r., w którym oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych ani pojazdów mechanicznych i wskazała, że zamieszkuje bezpłatnie u syna, który ponosi koszty utrzymania mieszkania (opłaty). W odpowiedzi na wezwanie dotyczące dochodów oraz majątku jej małżonka wnioskodawczyni wskazała na okoliczność zniesienia wspólności majątkowej. W ww. piśmie wnioskodawczyni zwróciła się również o z wnioskiem o przedłużenie terminu dla dostarczenia wskazanych przez nią dokumentów, który to wniosek został uwzględniony. W dniach 12 i 13 listopada 2008 r. wnioskodawczyni nadała w placówce pocztowej odpisy zaświadczenia z urzędu skarbowego stwierdzającego stan zaległości z tytułu podatku VAT oraz decyzji ZUS odmawiającej wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek. Analiza przedłożonych dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawczyni uchyliła się, powołując się na istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od podania jakichkolwiek informacji oraz przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jej małżonka. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, pomimo że została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia ww. danych i dokumentów tylko wówczas, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawczynię nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jej małżonka, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie dołożyła starań, by w sposób pełny przedstawić swoją rzeczywistą sytuację finansową, uniemożliwiając tym samym dokonanie oceny tej sytuacji. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła również, dlaczego pominęła w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach syna, u którego zamieszkuje i który, jak podała, ponosi wydatki związane z kosztami utrzymania i eksploatacji zajmowanego lokalu. Wskazać należy, iż istotą odrębnego gospodarstwa domowego jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z czynszem i eksploatacją lokalu (opłat za pobór prądu, wody, gazu itp.), których wnioskodawczyni nie ponosi, choć, jak zadeklarowała, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów – tylko tych które mają potwierdzać jej złą sytuację finansową – skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.