I SA/Gd 536/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 27 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2010 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 czerwca 2014 r., pełnomocnik skarżącego zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 13.640 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 16 września 2014 r. (data stempla pocztowego). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości ponad 3.000 euro, prowadzi sam gospodarstwo domowe (nie pozostaje w związku małżeńskim), utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.680 zł brutto miesięcznie, które podlega zajęciu egzekucyjnemu, nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny. Przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Poprzednie żądanie skarżącego zostało rozpoznane odmownie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 września 2013 r., gdyż nie przedłożył on wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie pełnej jej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonków, posiadanych przez nich składników majątku, w tym środków pieniężnych, oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji i postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I GZ 592/13 oddalił zażalenie skarżącego. Porównując dane zawarte we wniosku skarżącego z dnia 30 kwietnia 2013 r. oraz wynikające z przedłożonego do niego materiału dowodowego, referendarz sądowy uznał również oświadczenie skarżącego zawarte w przedmiotowym wniosku za budzące wątpliwości i za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego i – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zarządzeniem z dnia 24 września 2014 r. wezwał wnioskodawcę (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 14 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. W piśmie z dnia 10 października 2014 r. pełnomocnik wyjaśnił, że wnioskodawca w roku 2013 osiągnął wyłącznie dochód ze stosunku pracy; z tytułu działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych przychodów; w marcu 2014 r. małżeństwo wnioskodawcy zostało rozwiązane na skutek rozwodu. Do pisma zostało dołączone zeznanie podatkowe wnioskodawcy za 2013 r. – PIT-37, w którym wykazał on dochód ze stosunku pracy w kwocie 10.421,25 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca – pomimo że było mu znane stanowisko Sądu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, co do skutków jakie wywołuje uchylenie się wnioskodawcy od udokumentowania swojej sytuacji finansowej – po raz kolejny nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wprawdzie pełnomocnik wnioskodawcy złożył dodatkowe oświadczenie, to jednak z uwagi, że nie tylko nie przedłożył wraz z nim wymaganych dokumentów źródłowych, ale również biorąc pod uwagę, że nie odniósł się w nim do wszystkich kluczowych okoliczności, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy w dalszym ciągu jest niemożliwe. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że w jego ocenie wykazał on w sposób wystarczający, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które to okoliczności wskazał w oświadczeniu złożonym na formularzu PPF. Kolejno wnioskodawca wskazał na toczące się wobec niego postępowania egzekucyjne dotyczące zobowiązań podatkowych. Stan majątkowy skarżącego wynika natomiast ze złożonego przez niego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia. Zdaniem skarżącego, w świetle złożonego przez niego oświadczenia dotyczącego odpowiedzialności karnej zawartego w formularzu PPF brak nadesłania dokumentów nie może być podstawą odmowy przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca - pomimo że było mu znane stanowisko Sądu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, co do skutków jakie wywołuje uchylenie się wnioskodawcy od udokumentowania swojej sytuacji finansowej – po raz kolejny nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wprawdzie pełnomocnik wnioskodawcy złożył dodatkowe oświadczenie, to jednak z uwagi, że nie tylko nie przedłożył wraz z nim wymaganych dokumentów źródłowych, ale również biorąc pod uwagę, że nie odniósł się w nim do wszystkich kluczowych okoliczności, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy w dalszym ciągu jest niemożliwe. Wciąż bowiem nieznana jest kwota środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje wnioskodawca, gdyż uchylił się on od przedstawienia: (-) dokumentu potwierdzającego kwotę jego miesięcznych dochodów, po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń egzekucyjnych (netto); (-) dowodu, który potwierdzałby faktyczne zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej pod nazwą "A", jak chociażby odpisów deklaracji VAT-7, z którego obowiązku składania nie zwalnia podatnika fakt, że w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym bądź kwartalnym) nie wykonał on czynności opodatkowanych; (-) wyciągów z rachunków bankowych, w tym konta o numerze [...] oraz rachunku prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej (do którego posiadania, w świetle obowiązujących przepisów, jest zobowiązany), jednocześnie wnioskodawca nie przedstawił żadnego dowodu, który potwierdzałby, że ww. rachunek, jak również rachunek bądź też rachunki bankowe związane z działalnością gospodarczą zostały zamknięte (zlikwidowane); (-) średniej miesięcznej wysokości kosztów swojego utrzymania, w szczególności wydatków związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu. Wątpliwości co do dochodów, jakie faktycznie osiąga wnioskodawca potęguje fakt, że zgodnie z aktualnymi danymi ujawnionymi Krajowym Rejestrze Sądowym nadal pełni on funkcję Prezesa Zarządu w spółce "A" Sp. z o.o. w S. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika zaś, że na mocy uchwały Zgromadzenia Wspólników z dnia 15 maja 2012 r. wnioskodawcy przyznano wynagrodzenie w kwocie 500 zł netto w związku z pełnieniem ww. funkcji. Dochód z tego tytułu wnioskodawca zadeklarował we wniosku o przyznanie prawa pomocy – druku PPF z dnia 30 kwietnia 2013 r. W przedmiotowym wniosku skarżący podał, że uzyskuje wyłącznie dochody z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w spółce "B" Sp. z o.o. w S. Wnioskodawca nie wypowiedział się także w kwestii posiadanych pojazdów mechanicznych, nie przedłożył orzeczenia sądu o rozwodzie, jak również nie wykazał aktualnego stanu zadłużenia, w tym wobec Skarbu Państwa z tytułu zaległości podatkowych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że odpisy zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia wnioskodawcy wypłacanego przez spółkę "A", które znajdują się w aktach sprawy wystawione zostały 15 czerwca i 6 września 2012 r., a zatem stan egzekwowanych należności uległ zmianie. Rozpoznając zasadność wniesionego żądania Sąd miał na uwadze kwotę należnego wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi 13.640 zł. Bez wątpienia jest to kwota znaczna, jednakże w sytuacji gdy wnioskodawca, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, nie wyjaśnił kluczowych wątpliwości dotyczących swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, to nie sposób ustalić, czy jest on w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, czy też nie, a jeśli tak to w jakiej części. Zważyć należy, że dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.