I SA/Gd 54/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Asesor WSA Irena Wesołowska,, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 września 2006 r. sprawy ze skargi Z. D. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 9 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 października 2005 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 28 lipca 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego postanowił dokonać na majątku Z. D., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "Połowy i Sprzedaż Ryb Morskich" z siedzibą w J., zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego wraz z należnymi odsetkami z tytułu podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w dniu 25 sierpnia 2005 r. sporządził Zarządzenie Zabezpieczenia nr [...] oraz pismem z dnia 24 sierpnia 2005 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o nadanie w/w zarządzeniu klauzuli wykonalności. W dniu 16 września 2005 r. klauzula wykonalności została nadana. Po uzyskaniu klauzuli wykonalności Dyrektor Izby Celnej wystąpił do Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych z wnioskiem z dnia 22 września 2005 r. o wpis hipoteki kaucyjnej na nieruchomości, której współwłaścicielem jest Z. D. Postanowieniem z dnia 27 września 2005 r. Dz. Kw. Nr [...]Sąd Rejonowy w Wydział Ksiąg Wieczystych oddalił wniosek. W dniu 2 września 2005 r. Dyrektor Izby Celnej sporządził drugie zarządzenie zabezpieczenia nr [...], które w tym też dniu otrzymało klauzulę wykonalności. Dnia 27 września 2005 r. Dyrektor Izby Celnej, działając w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, wystąpił do Izby Morskiej przy Sądzie Okręgowym [...] z wnioskiem o wpis hipoteki morskiej w księdze rejestrowej nr [...] prowadzonej dla KUTER [...] stanowiącego wg Rejestru Statków 2004 własność Z. D.. Pismem z dnia 26 września 2005 r. strona złożyła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania zabezpieczającego, podnosząc nieistnienie obowiązku objętego postępowaniem zabezpieczającym oraz określenie zabezpieczanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia. Postanowieniem z dnia 18 października 2005 r. Dyrektor Izby Celnej działając jako wierzyciel w pierwszej instancji, zajął stanowisko odnośnie złożonych zarzutów i uznał zarzuty za nieuzasadnione. Na powyższe postanowienie Z. D. złożył zażalenie, w którym zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) – dalej jako "p.e.a." – polegające na wydaniu postanowienia przez Dyrektora Izby Celnej, działającego jako wierzyciel, podczas gdy organ egzekucyjny i wierzyciel to jeden i ten sam podmiot, oraz naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 9 p.e.a. w związku z art. 33 pkt 1 i 3 p.e.a. polegające na braku wskazania w zarządzeniu o zabezpieczeniu dokładnego środka zabezpieczenia (środka egzekucyjnego). Dyrektor Izby Celnej działając w charakterze wierzyciela w drugiej instancji postanowieniem z dnia 9 listopada 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołując przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazał, że stosownie do przepisu art. 5 § 1 pkt 4 jest on wierzycielem w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych oraz z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji albo informacji o opłacie paliwowej, jednocześnie będąc organem egzekucyjnym stosownie do zapisu wynikającego z art. 1a pkt 7 w zw. z art. 19 § 5 p.e.a. Podkreślił przy tym, że dla organu egzekucyjnego, zgodnie z art. 34 § 1 p.e.a., wypowiedź wierzyciela jest wiążąca i tym samym nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania – art. 156 § 1 pkt 9 p.e.a. – organ wskazał, że w myśl art. 156 § 2 cyt. ustawy w przypadku zabezpieczenia należności pieniężnych, zarządzenie zabezpieczenia, o którym mowa w § 1, sporządza się według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Druk Zarządzenia Zabezpieczenia jest drukiem sformalizowanym, stanowiącym załącznik nr 23 do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.). Organ podkreślił, że w polu F Zarządzenia Zabezpieczenia nr [...] z dnia 2 września 2005 r. wskazano pięć sposobów zabezpieczenia należności. Przy czym organ podkreślił, że o wyborze jednego lub kilku środków zabezpieczenia, wymienionych w art. 164 § 1 ustawy oraz w polu F wzoru zarządzenia zabezpieczenia, decyduje organ egzekucyjny, zgodnie z treścią art. 158 ustawy stanowiącego, że w przypadku potrzeby organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Z. D. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia 18 października 2005 r. w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił – powtarzając argumenty i ich uzasadnienie zawarte w odwołaniu – naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 34 § 1 p.e.a. polegające na wydaniu postanowienia przez Dyrektora Izby Celnej, działającego jako wierzyciel, podczas gdy organ egzekucyjny i wierzyciel to jeden i ten sam podmiot, oraz naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 9 p.e.a. w związku z art. 33 pkt 1 i 3 ustawy p.e.a. polegające na braku wskazania w zarządzeniu o zabezpieczeniu dokładnego środka zabezpieczenia (środka egzekucyjnego). Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty i stanowisko jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a" – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie legalnością działań organu administracji oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi. Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa. Skarżący trafnie bowiem zarzucił, że wydanie postanowienia przez Dyrektora Izby Celnej, jako wierzyciela, w sytuacji gdy jest on jednocześnie organem egzekucyjnym, stanowi naruszenie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.). W ocenie Sądu nieracjonalna była wykładnia tego przepisu, która doprowadziła organ do sytuacji, gdzie Dyrektor Izby Celnej sporządził zarządzenie zabezpieczenia i przystąpił do jego wykonania, po czym zwrócił się do samego siebie o stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów. Następnie tenże Dyrektor utrzymał w mocy swoje postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela. Należy podkreślić, że obowiązująca w postępowaniu egzekucyjnym zasada działania wnikliwie i szybko, przy zastosowaniu najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), przy uwzględnieniu postulatu racjonalnego ustawodawcy, musi prowadzić do wniosku o niedopuszczalności wydawania przez ten sam organ odrębnych postanowień w zakresie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 § 1 i 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Trudno uznać za celowe zwracanie się organu egzekucyjnego do samego siebie o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów, skoro ich rozpoznanie i wydanie w tym przedmiocie postanowienia należy do kompetencji organu egzekucyjnego będącego wierzycielem. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 474/05 (niepubl.). Stanowisko takie przyjmują też komentatorzy ustawy: T.Jędrzejewski i P.Rączka (Postępowanie egzekucyjne w administracji z komentarzem, ARCHE, Gdańsk 2000, str. 103) oraz Z.Leoński (R.Hauser, Z.Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, C.H.BECK, Warszawa 2003, str. 105). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie podzielił natomiast stanowiska skarżącego, że zaskarżone postanowienie narusza art. 156 § 1 pkt 9 cyt. wyżej ustawy polegające na braku wskazania w zarządzeniu o zabezpieczeniu dokładnego środka zabezpieczenia (środka egzekucyjnego). Jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Celnej druk zarządzenia zabezpieczenia stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.), jest sformalizowany i w polu F wskazuje na sposoby zabezpieczenia należności. Tutejszy Sąd podzielił przy tym stanowisko organu odwoławczego, że o wyborze jednego lub kilku wskazanych środków zabezpieczenia, stosownie do art. 164 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, decyduje organ egzekucyjny. Mając jednakże na uwadze przedstawione wcześniej okoliczności Sąd uznał zaskarżone postanowienie za niezgodne ze wskazanymi przepisami prawa materialnego (art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), które miało wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uchylił zaskarżone postanowienie. Zgodnie z dyspozycją art. 152 ustawy Sąd orzekł, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które zgodnie z art. 200 ustawy, Sąd zasądził na rzecz skarżącego od organu administracji.