I SA/Gd 568/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 marca 2012 r. nr [...] do [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwartały II-IV 2007 r. postanawia: cofnąć skarżącemu prawo pomocy przyznane postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2012 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia 18 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał w niniejszej sprawie skarżącemu A. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący podał, że aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż z dniem 31 grudnia 2011 r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, nie posiada jakichkolwiek oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EUR, prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z dorosłą córką (która także nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada własnego majątku), jego majątek stanowi dom o powierzchni 121 m2, działka budowlana o obszarze 821 m2 oraz udziały (w ½ części) w nieruchomościach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, tj. działce o powierzchni 4.700 m2 zabudowanej budynkiem (którego rodzaju ani powierzchni nie określił) oraz nieruchomości rolnej (nieużytku) o obszarze 4.200 m2. Wnioskodawca podał też, że na jego majątku w kwietniu 2011 r. dokonano zabezpieczenia należności publicznoprawnych, w tym m.in. wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomościach i zajęcia zabezpieczającego dwóch rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz jednego rachunku osobistego, co uniemożliwiło mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W związku z wydaniem decyzji ostatecznych ww. zajęcia zabezpieczające przekształciły się w zajęcia egzekucyjne. Do wniosku dołączył zawiadomienie o wpisie hipoteki przymusowej na kwotę 1.638.583 zł. W dodatkowych oświadczeniach z dnia 16. i 21. lipca 2012 r. (przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego) wnioskodawca wskazał, że w bieżącym roku podatkowym nie prowadził żadnej działalności gospodarczej i nie był nigdzie zatrudniony oraz że wraz z córką jest na utrzymaniu żony G. S., a nadto jest wspierany przez syna M. S., który na stałe zamieszkuje za granicą. Ani wnioskodawca ani jego córka nie korzystali nigdy z pomocy społecznej. Wnioskodawca podał też, że to jego małżonka, która uzyskuje dochody z tytułu pracy zarobkowej, pokrywa rachunki związane z kosztami utrzymania, w tym rachunki związane z utrzymaniem domu (prąd, woda, telefon) oraz że w jego małżeństwie od 1993 r. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Nadto wnioskodawca oświadczył, że jest posiadaczem samochodu osobowego (rok produkcji 2003) o wartości około 18.000 zł, z którego jest prowadzona egzekucja administracyjna. Egzekucja administracyjna na kwotę 1.374.342,32 zł jest też prowadzona z dwóch rachunków bankowych wnioskodawcy związanych z działalnością gospodarczą oraz rachunku osobistego, na których od kwietnia 2011 r. nie księgowano żadnych operacji. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy złożonych zeznań podatkowych za 2011 r. (PIT-37 i PIT-36L), oświadczenia córki z dnia 16 lipca 2012 r. o nieskładaniu zeznania podatkowego za ubiegły rok, nieosiąganiu żadnych dochodów w bieżącym roku oraz nieposiadaniu pojazdu mechanicznego, wyciągi z rachunków osobistych prowadzonych dla niego i jego córki, odpisy wystawionych na niego faktur za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków oraz odpisy pism organu podatkowego z dnia 14 maja 2012 r., w których zwraca się on do banku o realizację dokonanych zajęć i aktualizuje je do kwoty 1.374.342,32 zł. Wnioskiem z dnia 11 października 2012 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując m.in., iż wskutek prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego zmuszony został do zawieszenia działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2011 r. stanowiącej jedyne źródło utrzymania jego i jego córki. W piśmie procesowym z dnia 15 listopada 2012 r. strona przeciwna – Dyrektor Izby Skarbowej – ustosunkowując się do wniosku skarżącego o wstrzymanie zaskarżonej decyzji, wskazała, że skarżący pominął okoliczności, które mają wpływ na jego sytuację materialną. Organ podatkowy stwierdził, że według jego wiedzy skarżący zarejestrował dnia 2 sierpnia 2011 r. działalność na terenie Wielkiej Brytanii pod nazwą [...], [...], [...], UK VAT: [...], co potwierdza załączony wydruk z aplikacji VIES. Na podstawie ww. wydruku organ podatkowy stwierdził, że w 2012 r. skarżący dokonał dostaw wewnątrzwspólnotowych na ogólną kwotę 159.936 zł i nabyć wewnątrzwspólnotowych na kwotę 121.405 zł, zaś od IV kwartału 2011 r. korzystał z usług kancelarii prawnych, którym wypłacił wynagrodzenie w kwocie 10.350 zł (za IV kwartał 2011 r. i I kwartał 2012 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści z art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, że: "Sąd każdorazowo powinien cofnąć przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych" (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 104/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LexisNexis Warszawa 2007, str. 271). Oznacza to, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić w wypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd, co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych (por. postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2011 r., I OZ 556/11 i I OZ 557/11). W niniejszej sprawie Sąd, orzekając w przedmiocie cofnięcia przyznania prawa pomocy, ocenił okoliczności powołane przez skarżącego, w tym dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy i dodatkowym oświadczeniu z dnia 16 lipca 2012 r., konfrontując je z informacjami zawartymi w piśmie procesowym Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 listopada 2012 r., potwierdzonymi wydrukiem z aplikacji VIES. I tak, we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że wskutek działań organu podatkowego (dokonanych czynności egzekucyjnych) zmuszony został do zawieszenia działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2011 r., który to stan utrzymuje się do chwili obecnej (wniosek datowany jest na 18 czerwca 2012 r.), co uniemożliwia mu uzyskanie dochodów i utrzymanie córki i siebie (argumentację tę skarżący powtórzył w złożonym w dniu 11 października 2012 r. wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji). W dodatkowym oświadczeniu z dnia 16 lipca 2012 r. skarżący wskazał, że w bieżącym roku podatkowym nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Należy zauważyć, że zarówno w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w dodatkowych oświadczeniach, skarżący nie wspomniał ani słowem o tym, że od dnia 2 sierpnia 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą na terenie Wielkiej Brytanii, w ramach której w bieżącym roku dokonał dostaw wewnątrzwspólnotowych na ogólną kwotę 159.936 zł i nabyć wewnątrzwspólnotowych na kwotę 121.405 zł, zaś przychody uzyskane z tej działalności pozwoliły mu na sfinansowanie usług prawnych w kwocie 10.350 zł (za IV kwartał 2011 r. i I kwartał 2012 r.). Powyższe informacje jako uzyskane od organu podatkowego i potwierdzone wydrukami z aplikacji VIES w ocenie Sądu uznać należy za wiarygodne. Tym samym uznać należy, iż ujawnione okoliczności faktyczne poddają w wątpliwość rzetelność oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych dochodów. W ocenie Sądu we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, gdyż nie poinformował Sądu, iż faktycznie nadal prowadzi działalność gospodarczą, z tym że aktualnie zarejestrowaną na terenie Wielkiej Brytanii pod nazwą [...]. Takie działanie należy uznać za próbę ukrycia przed Sądem orzekającym w przedmiocie prawa pomocy informacji o wysokości uzyskiwanych z tej działalności dochodów. Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi bowiem wyjątkowe odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP), a wyjątek ten odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Zdaniem Sądu, skarżący w toku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i prawdziwy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał dane przedstawione przez skarżącego za niewiarygodne i z tego względu nie mogące stanowić podstawy do udzielania prawa pomocy. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie okazało się, że okoliczności, na podstawie których przyznano prawo pomocy, nie istniały, albowiem skarżący zataił przed Sądem istotne fakty mogące mieć znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 249 w zw. z art. 263 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.