I SA/Gd 568/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. B.-C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. B.-C. i M. J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dotacji oświatowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem i podlegającej zwrotowi postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 marca 2015 r., złożonym na formularzu PPF i dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca A. K. B.-C. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do wniosku skarżąca dołączyła: (-) wyciągi z ksiąg wieczystych prowadzonych dla trzech nieruchomości; (-) kopię faktury za gaz; (-) kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego wraz z kopią faktury za operację; (-) zaświadczenie od pracodawcy z dnia 2 marca 2015 r. o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie z mężem (małżonkowie zamieszkują osobno, w ich małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej), posiada trzy nieruchomości: dom o powierzchni 100 m2, mieszkanie o powierzchni 106,21 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,9585 ha, na których ustanowione zostały hipoteki na rzecz banków (778.469,39 zł), gminy (1.207.908,70 zł) oraz osoby prywatnej (23.191,10 zł), źródłem utrzymania skarżącej oraz jej dwóch małoletnich córek są dochody skarżącej z wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.081,51 zł netto (2.800 zł brutto) miesięcznie oraz alimenty na rzecz jednej z córek w kwocie 500 zł miesięcznie. Z dołączonych dokumentów wynika, że: skarżąca zatrudniona jest na umowę o pracę na czas nieokreślony od 1 października 2013 r. na stanowisku dyrektora do spraw dydaktycznych, jej średnie miesięczne wynagrodzenie z okresu ostatnich trzech miesięcy wyniosło 2.081,51 zł netto, poza nieruchomościami wykazanymi w druku PPF posiada także zabudowane grunty rolne o powierzchni 0,5616 ha, zaś wskazana nieruchomość rolna kwalifikowana jest jako lasy, w okresie od 31 grudnia 2014 r. do 9 lutego br. jej rachunek za gaz wyniósł 1.426,14 zł, w dniach od 29 do 30 stycznia br. była odpłatnie hospitalizowana w związku z plastyką więzadeł krzyżowych kolana, której koszt wyniósł 4.900 zł. Dodatkowo w uzasadnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartego także w skardze skarżąca podała, że miesięczne koszty związane z eksploatacją mieszkania oraz opłatami za media (w tym za energię elektryczną i gaz), wynoszą łącznie około 2.000 zł. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wskazanych w wezwaniu dokumentów. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca nadesłała: - odpisy zeznań podatkowych PIT-28 i PIT-36 z załącznikiem PIT/B i PIT/O za 2013 r. oraz PIT-37 z załącznikiem PIT/O za 2014 r., w których za rok 2013 wykazała dochody z najmu/dzierżawy w wysokości 36.260,15 zł, ze stosunku pracy w wysokości 90.660,61 zł, z działalności gospodarczej w wysokości 41.686,88 zł (deklarując przychód w kwocie 102.239,57 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 60.552,69 zł), dochód w spółce, w której posiadała 30% udziałów, w wysokości 1.060,27 zł oraz stratę w spółce jawnej, w której posiadała 65% udziałów, w wysokości 3.915,94 zł, zaś za 2014 r. zadeklarowała wyłącznie dochody ze stosunku pracy w wysokości 47.195,70 zł; - historię rachunku bankowego w [...] za okres od 23 stycznia do 22 kwietnia 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 75,05 zł; - zaświadczenie od pracodawcy z dnia 22 kwietnia 2015 r., z którego wynika, że średnie wynagrodzenie skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy wynosi 1.214,32 zł netto; - kopie faktur za: gaz za okres od 9 lutego do 7 kwietnia 2015 r. na kwotę 1.154,19 zł, za energię elektryczną za okres od 9 grudnia 2014 r. do 12 lutego 2015 r. na kwotę 730,18 zł oraz za wizytę u ortopedy w dniu 7 stycznia 2015 r. na kwotę 80 zł; - kopię karty wymiaru opłat za lokal mieszkalny, które od dnia 1 kwietnia 2015 r. wynoszą 288,34 zł wraz z zestawieniem kosztów wspólnoty i właściciela za 2014 r.; - odpis wyroku sądu rejonowego z dnia 22 stycznia 2002 r. i sądu okręgowego z dnia 22 marca 2002 r. o wysokości alimentów zasądzonych na rzecz małoletniej córki w kwocie 500 zł miesięcznie; - harmonogramy spłat dwóch kredytów hipotecznych zaciągniętych przez skarżącą, których salda na kwiecień 2015 r. wynosiły 230.125,42 zł i 260.249,08 zł, łączna miesięczna rata wynosi 3.401 zł, zaś skarżąca nie ma zaległości w ich spłacie; - dodatkowe oświadczenie, w którym skarżąca podała, że nie osiąga dochodów z tytułu najmu/dzierżawy posiadanych nieruchomości ani też nie przysługiwały jej płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, gdyż nie spełnia warunków wymaganych do przyznania płatności; jej wynagrodzenie za pracę zostało obniżone; od marca br. otrzymuje kwotę 500 zł miesięcznie na utrzymanie drugiej z małoletnich córek; nie otrzymuje pomocy finansowej ani od członków rodziny ani też od innych osób; posiada samochód osobowy marki [...] z 1995 r. o wartości 2.500 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że pomimo, iż skarżąca wykonała zobowiązanie nałożone na nią zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2015 r., przedkładając wymienione w nim dokumenty, to w dalszym ciągu jej sytuacja finansowa pozostaje niejasna. W ocenie referendarza z poczynionych ustaleń wynika, że zadeklarowane i udokumentowane przez skarżącą dochody nie wystarczają nawet na pokrycie połowy ponoszonych przez nią wydatków. Wątpliwości co do środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje skarżąca potęguje fakt, że nie posiada ona oszczędności, nie otrzymuje pomocy ani finansowej ani rzeczowej od rodziny, czy też od osób prywatnych, a jednocześnie nie posiada ona zaległości w spłacie swoich zobowiązań kredytowych oraz należności z tytułu opłat za mieszkanie i media. Z jakich więc środków skarżąca uiszcza koszty związane z utrzymaniem swoim i córek w części przekraczającej kwotę osiąganych przez nią dochodów, tego skarżąca już nie wyjaśniła. Co więcej, nie wyjaśniła, z jakich środków opłaciła koszty zabiegu operacyjnego. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego nie wynika, aby kwota 4.900 zł wynikająca z faktury wystawionej w dniu 29 stycznia br. została uiszczona przez skarżącą przelewem; kwota w takiej wysokości nie została również przez nią wypłacona z tego konta. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa skarżącej, pomimo przedłożenia przez nią wymaganych dokumentów, nadal budzi uzasadnione wątpliwości. W kontekście wysokości udokumentowanych przez skarżącą wydatków nadal nie sposób ustalić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów osiąganych przez skarżącą i posiadanych przez nią środków pieniężnych. Skoro okoliczność ta nie została wyjaśniona przez skarżącą w sposób przekonujący, to nie sposób stwierdzić, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, czy też nie, a jeśli tak, to w jakiej części. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że przy wydaniu postanowienia nie wzięto pod uwagę, że wskazany przez skarżącą stan majątkowy był aktualny na początek marca 2015 r., kiedy skończyły się oszczędności, które strona wyczerpała na przełomie stycznia/lutego 2015 r., a które zostały zgromadzone w latach poprzednich. Między innymi z tych oszczędności została pokryta operacja kolana oraz wydatki, na których pokrycie nie starczało bieżących dochodów. Aktualnie wnioskodawczyni zadłuża się u rodziny a także podjęła rozmowy z bankami o możliwości restrukturyzacji zadłużenia. Ponadto skarżąca podniosła, że ze względu na stan techniczny posiadanego pojazdu, nie ponosi praktycznie żadnych kosztów jego użytkowania. Strona wskazała również, że w trakcie uprzednio składanej skargi w niniejszej sprawie, jej sytuacja finansowa była na tyle dobra, że nie wnosiła o zwolnienie z kosztów opłacając wpis sądowy w całości, a także korzystając z pomocy kancelarii prawnej. Końcowo wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej sytuacja ekonomiczna nadal się pogarsza z związku z obniżeniem kwoty dotacji oświatowej dla szkoły, w której jest zatrudniona, co skutkowało obniżką wynagrodzeń w szkołach oraz cięcia innych kosztów, co doprowadzić może w ogóle do utraty pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). Po analizie przedłożonego materiału dowodowego Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni pozostaje nadal niejasna. Co więcej, przyjąć można, że skarżąca, poprzez wykazanie przede wszystkim okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych, przedstawiła swoje możliwości płatnicze w sposób wybiórczy. Wątpliwości budzi przede wszystkim stan środków pieniężnych, jakimi wnioskodawczyni faktycznie dysponuje. Podkreślić należy, iż skarżąca konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, wychowując dwie małoletnie córki (15 lat i 3 lata). Na dzień złożenia oświadczenia na formularzu PPF źródłem utrzymania skarżącej i córek było wypłacane skarżącej wynagrodzenie za pracę, które wynosiło średnio 2.081,51 zł netto miesięcznie oraz zasądzone w kwocie 500 zł alimenty na rzecz starszej córki. Aktualnie średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej wynosi 1.214,31 zł netto i jest niższe o 867,20 zł od kwoty zadeklarowanej we wniosku. Dodatkowo, od marca br. skarżąca otrzymuje miesięcznie kwotę 500 zł od ojca młodszej córki na jej utrzymanie. Tym samym należało przyjąć, że średnie miesięczne dochody skarżącej i jej rodziny w chwili wniesienia przez nią przedmiotowego żądania wynosiły łącznie 2.581,51 zł, zaś obecnie kształtują się one na poziomie 2.214,31 zł. Natomiast średnie miesięczne wydatki skarżącej, ustalone na podstawie nadesłanych dokumentów, do których zaliczono spłatę dwóch kredytów bankowych (3.400 zł), opłaty za lokal mieszkalny (288,34 zł), gaz (645,09 zł) i energię elektryczną (365,09 zł) oraz składki na ubezpieczenie (polisę – 312 zł), wynoszą 5.010,52 zł. Zwrócić przy tym uwagę należy, że w kwocie tej nie zostały uwzględnione pozostałe bieżące wydatki, jakie bez wątpienia skarżąca ponosi na wyżywienie trzyosobowej rodziny, zakup środków czystości, odzieży, obuwia, opłaty za telefon, czy internet oraz koszty związane z użytkowaniem samochodu (nawet jeśli są nieznaczne co podniesiono w sprzeciwie). Z powyższych ustaleń wynika, że zadeklarowane i udokumentowane przez skarżącą dochody nie wystarczają nawet na pokrycie połowy ponoszonych przez nią wydatków. Wątpliwości co do środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje skarżąca potęguje fakt, że nie posiada ona oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza wskazała, że nie otrzymuje pomocy ani finansowej ani rzeczowej od rodziny, czy też od osób prywatnych. Natomiast w sprzeciwie wyjaśniła, że otrzymuje pożyczki i pomoc finansową od rodziny, nie wskazując ani ich wysokości ani częstotliwości. Jednocześnie skarżąca nie posiada zaległości w spłacie swoich zobowiązań kredytowych oraz należności z tytułu opłat za mieszkanie i media. Przy czym jak wskazano w sprzeciwie, oszczędności strony wyczerpały się na przełomie stycznia i lutego 2015 r. Słusznie również referendarz sądowy zwrócił uwagę, że strona nie wyjaśniła, z jakich środków opłaciła koszty zabiegu operacyjnego. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego (wyciąg obejmuje okres od 23 stycznia 2015 r.) nie wynika, aby kwota 4.900 zł wynikająca z faktury wystawionej w dniu 29 stycznia br. została uiszczona przez skarżącą przelewem; kwota w takiej wysokości nie została również przez nią wypłacona z tego konta. W świetle powyższego przypuszczać można, że skarżąca poza rachunkiem bankowym, z którego nadesłała wyciąg, posiada inne konto (lub konta) bankowe lub posiada środki pieniężne w gotówce, które pozwalają na regulowanie bieżących zobowiązań i wydatków. W tym stanie sprawy Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącej, pomimo przedłożenia przez nią wymaganych dokumentów, nadal budzi uzasadnione wątpliwości. W kontekście wysokości udokumentowanych przez skarżącą wydatków nadal nie sposób ustalić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów osiąganych przez skarżącą i posiadanych przez nią środków pieniężnych. Skoro okoliczność ta nie została wyjaśniona przez skarżącą w sposób przekonujący, to nie sposób stwierdzić, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, czy też nie, a jeśli tak, to w jakiej części. Odnosząc się do podnoszonej w sprzeciwie kwestii uiszczenia wpisu w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1381/13, zwrócić należy uwagę, że wyrokiem z dnia 5 marca 2015 r. Sąd uchylając zaskarżoną decyzję, zasądził na rzecz skarżącej kwotę 19.314 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 12.080 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Skarżąca odzyskała zatem środki poniesione w związku z wniesieniem skargi. Reasumując powyższe, należało stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła kluczowych wątpliwości dotyczących swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, zaś nadesłane przez nią dokumenty nie pozwalają uznać, że nie jest ona w stanie uiścić należnego wpis sądowego od skargi. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.