I SA/Gd 569/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 17 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały I–IV 2008 r. postanawia I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 (pięćset) złotych; II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2012 r. A. S. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF aktualnie nie uzyskuje on żadnych dochodów, gdyż z dniem 31 grudnia 2011 r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, nie posiada jakichkolwiek oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EUR, prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z dorosłą córką, która także nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada własnego majątku. Majątek wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni 121 m2, działka budowlana o obszarze 821 m2 oraz udziały (w ½ części) w nieruchomościach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, tj. działce o powierzchni 4.700 m2 zabudowanej budynkiem (którego rodzaju ani powierzchni wnioskodawca nie określił) oraz nieruchomości rolnej (nieużytku) o obszarze 4.200 m2. Wnioskodawca podał, na jego majątku w kwietniu 2011 r. dokonano zabezpieczenia należności publicznoprawnych, w tym m.in. wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomościach i zajęcia zabezpieczającego dwóch rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz jednego rachunku osobistego, co uniemożliwiło mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Aktualnie, w związku z wydaniem decyzji ostatecznych, ww. zajęcia zabezpieczające przekształciły się w zajęcia egzekucyjne. Do wniosku dołączono zawiadomienie o wpisie hipoteki przymusowej na kwotę 1.638.583 zł W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenia z dnia 16. i 21. lipca 2012 r., w których wskazał, że w bieżącym roku podatkowym nie prowadził żadnej działalności gospodarczej i nie był nigdzie zatrudniony oraz że wraz z córką jest na utrzymaniu żony G. S., a nadto jest wspierany przez syna M. S., który na stałe zamieszkuje za granicą. Ani wnioskodawca ani jego córka nie korzystali nigdy z pomocy społecznej. Wnioskodawca podał też, że to jego małżonka, która uzyskuje dochody z tytułu pracy zarobkowej, pokrywa rachunki związane z kosztami utrzymania, w tym rachunki związane z utrzymaniem domu (prąd, woda, telefon) oraz że w jego małżeństwie od 1993 r. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Nadto wnioskodawca oświadczył, że jest posiadaczem samochodu osobowego (rok produkcji 2003) o wartości około 18.000 zł, z którego jest prowadzona egzekucja administracyjna. Egzekucja administracyjna na kwotę 1.374.342,32 zł jest też prowadzona z dwóch rachunków bankowych wnioskodawcy związanych z działalnością gospodarczą oraz rachunku osobistego, na których od kwietnia 2011 r. nie księgowano żadnych operacji. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy złożonych zeznań podatkowych za 2011 r. (PIT–37 i PIT–36L), oświadczenia córki z dnia 16 lipca 2012 r. o nieskładaniu zeznania podatkowego za ubiegły rok, nieosiąganiu żadnych dochodów w bieżącym roku oraz nieposiadaniu pojazdu mechanicznego, wyciągi z rachunków osobistych prowadzonych dla niego i jego córki, odpisy wystawionych na niego faktur za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków oraz odpisy pism organu podatkowego z dnia 14 maja 2012 r., w których zwraca się on do banku o realizację dokonanych zajęć i aktualizuje je do kwoty 1.374.342,32 zł. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 569/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu A. S., reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego [...], podniósł, że brak w urzędowym formularzu PPF informacji o dochodach i majątku małżonki, z którą skarżący pozostaje od lat w rozdzielności majątkowej, daje się wyjaśnić, mając na względzie potoczne (i nie tylko) rozumienie rozdzielności majątkowej, jako m.in. nie dające prawa małżonkowi domagania się od drugiego małżonka udzielenia informacji o jego stanie majątkowym. Podkreślono, że brak jest podstawy prawnej do takiego żądania, a jedynie w sytuacjach przewidzianych w obowiązujących przepisach małżonek objęty rozdzielnością majątkową obowiązany jest ujawnić drugiemu małżonkowi stan swojego majątku w ściśle określonych przypadkach w trakcie lub w wyniku przeprowadzenia odpowiednich postępowań sądowych. A zatem nie można czynić zarzutu skarżącemu w tym zakresie, jeżeli nie był on w posiadaniu informacji o dochodach małżonki i nie miał instrumentów prawnych do ich uzyskania. Zdaniem pełnomocnika nie można również przyjmować za uzasadnioną przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy okoliczności, że pewne informacje dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy zostały ujawnione dopiero w wyniku wezwania referendarza sądowego. Wręcz przeciwnie, złożenie przez stronę żądanych informacji i dokumentów pozwala zgromadzić pełne dane, na podstawie których można wyrobić pogląd o sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Odnosząc się do kwestii obowiązku wzajemnego wspierania się małżonków i udzielania wzajemnej pomocy mimo istnienia rozdzielności majątkowej strona skarżąca wskazała na art. 24 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 788) – dalej jako "k.r.i.o.", zgodnie z którym małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu. Pełnomocnik wskazał, że sam fakt udzielania pomocy skarżącemu i jego córce przez G. S. nie świadczy jeszcze o prowadzeniu przez nich wszystkich wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem strony trudno zgodzić się z poglądem, aby oprócz ww. zakresu pomocy małżonek objęty rozdzielnością majątkową zobowiązany był pokrywać koszty sądowe spraw toczonych przez drugiego małżonka, nie mając wiedzy o ich zasadności i szansach wygrania. Trudno w takim wypadku twierdzić, że na finansowanie tych spraw zobowiązany jest drugi z małżonków ze swego majątku odrębnego, tym bardziej, że suma wpisów w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wynosi 13.007 zł. Rozstrzygnięcia w tym zakresie, jeżeli drugi małżonek odmówi pomocy, może dokonać jedynie sąd powszechny na podstawie art. 24 k.r.i.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej jako "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy, mając na uwadze argumenty podniesione w sprzeciwie od wydanego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę na wezwanie referendarza sądowego oraz informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienia z dnia 31 lipca 2012 r., Sąd uznał, że skarżący A. S. nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, który w niniejszej sprawie został ustalony na kwotę 2.000 zł. A. S. posiada co prawda majątek, zarówno nieruchomy (dom, działkę budowlaną oraz udziały w nieruchomościach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), jak i ruchomy (samochód osobowy), jednakże do majątku skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co w sposób niekorzystny wpływa na jego sytuację finansową, chociażby z uwagi na dokonane zajęcia rachunków bankowych i związany z tym brak możliwości dysponowania określonymi składnikami majątku oraz ustanowienie hipotek przymusowych na nieruchomościach stanowiących własność skarżącego, co bez wątpienia obniża ich wartość rynkową. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza z dniem 31 grudnia 2011 r. została zawieszona i nie przynosi żadnych dochodów. A. S. nie jest również nigdzie zatrudniony. Niewątpliwie, sytuacja materialna skarżącego jest trudna, brak jest jednak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości. W piśmie z dnia 21 lipca 2012 r. A. S. podał, że jest wspierany przez syna, który na stałe mieszka za granicą. Podał również, że wraz z córką pozostaje na utrzymaniu żony, która opłaca wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu (również te, które zostały wystawione wyłącznie na skarżącego). Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopię informacji dotyczącej wypłaty żony w miesiącu czerwcu 2012 r., z której wynika, że na rachunek bankowy G. S. została przelana kwota 2.102,48 zł. Porównanie ww. kwoty z sumą wpisów sądowych w sprawach zainicjowanych skargami A. S. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku (13.007 zł) prowadzi do wniosku, że skarżący nie jest w stanie ponieść tych kosztów w pełnej wysokości, jednakże dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, LEX nr 1089667). Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., przyznał wnioskodawcy prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił.