I SA/Gd 573/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 15 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz zabezpieczenia na majątku podatnika postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 27 maja 2016 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF w dniu 15 czerwca 2016 r., skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwójką uczących się dzieci (15 i 19 lat), w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie są właścicielami nieruchomości o powierzchni 1253 m², zabudowanej domem o powierzchni 180 m² i wartości 550 tys. zł, skarżący innego majątku nie posiada, posiada natomiast zobowiązania na kwotę około 1 mln 300 tys. zł, źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego, z której miesięczny dochód wynosi około 1.200 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę małżonki (½ etatu) w wysokości około 700 zł netto, małżonkowie na stałe opłaty przeznaczają kwotę około 800 zł miesięcznie. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2016 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 13 lipca 2016 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). W piśmie z dnia 28 lipca 2016 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o 14 dni. Wyjaśnił, że ze względu na okres wakacyjny nie ma możliwości uzyskania wszystkich wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie. W niniejszej sprawie wniosek o przedłużenie terminu zakreślonego w wezwaniu do przedłożenia wymaganych dokumentów został zgłoszony przez skarżącego po jego upływie – termin ten upłynął bowiem z dniem 20 lipca 2016 r. Z tej przyczyny zarządzeniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił jego uwzględnienia. Do dnia rozpoznania żądania skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy nie odpowiedział on na wezwanie referendarza sądowego. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Uchylenie się przez skarżącego od obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych (kluczowych) okoliczności poprzez przedstawienie dokumentów obrazujących sytuację finansową własną oraz małżonki, w szczególności potwierdzających wysokość osiąganych przez małżonków dochodów, ponoszonych przez nich wydatków na utrzymanie czteroosobowej rodziny oraz posiadanych środków pieniężnych na rachunkach bankowych, bądź ich brak, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku które i przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że jest w trudnej sytuacji materialnej ale jest w stanie wpłacić kwotę wpisu sądowego. Skarżący zwrócił się o wyrażenie zgody na wpłatę i podanie kwoty i terminu wpłaty. W odpowiedzi na zapytanie Sądu, skarżący w piśmie z dnia 17 października 2016 r. oświadczył, że podtrzymuje sprzeciw od ww. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych dotyczących jego sytuacji finansowej zawartych w złożonym oświadczeniu i dokonanie oceny, czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, a jeśli jest to w jakiej części. Wymaganych dokumentów nie złożono ani w terminie zakreślonym przez referendarza sądowego (20 lipca 2016 r.), ani w terminie, o który wnioskował skarżący (11 sierpnia 2016 r.), ani w dacie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza (29 września 2016 r.) ani też w dacie złożenia oświadczenia o podtrzymaniu sprzeciwu (17 października 2016 r.). Zważyć należy, że dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazania wymaga również, że sam wnioskodawca w złożonym sprzeciwie wskazał, iż jest w stanie uiścić kwotę wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Uchylenie się przez skarżącego od obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych (kluczowych) okoliczności poprzez przedstawienie dokumentów obrazujących sytuację finansową własną oraz małżonki, w szczególności potwierdzających wysokość osiąganych przez małżonków dochodów, ponoszonych przez nich wydatków na utrzymanie czteroosobowej rodziny oraz posiadanych środków pieniężnych na rachunkach bankowych, bądź ich brak, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku które i przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Ponadto jak wynika z pisma strony z dnia 29 września 2016 r. skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.