I SA/Gd 58/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: przyznać wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 4 marca 2009 r. W.L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy stwierdzając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, uchylił się on bowiem od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji finansowej żony. W konsekwencji wniesionego przez W.L. sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, ponownie rozpoznał złożony przez niego wniosek i postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 58/09 odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślono, że wnioskodawca podnosi tylko te okoliczności, które mają dowodzić jego złej sytuacji finansowej, pomijając lub uchylając się od wskazania takich, które dawałyby pełny obraz jego sytuacji, w szczególności w zakresie danych związanych ze stanem rodzinnym. Dokonując oceny wniosku Sąd wziął pod uwagę dochody podatnika, jego stan zdrowia oraz konieczność ponoszenia wydatków na zakup leków. Wskazał jednak, że skoro na małżonkach spoczywa obowiązek wzajemnej pomocy, w przedmiotowej sprawie - z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy - nie można ustalić, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażaleniu W.L. podkreślił, że odmówiono mu przyznania prawa pomocy pomimo tego, że wielokrotnie już wskazywał, iż ze swoją żoną, z którą łączy go jedynie przyjaźń, pozostaje w faktycznej separacji w zasadzie od początku małżeństwa, które nigdy nie zostało skonsumowane i od początku miało charakter małżeństwa z rozsądku. Odmowa przyznania prawa pomocy, a jednocześnie konieczność skorzystania z pomocy radcy prawnego dla wygrania zawisłej przed sądem sprawy, spowodowała, że małżonkowie zdecydowali się zatem na usankcjonowanie istniejącego od dawna stanu, składając pozew o separację. Pozew z dnia 4 maja 2009 r. został dołączony do zażalenia. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2009 r. sygn. akt II FZ 209/09 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zażalenie W.L. Sąd wskazał, że uzasadnienie postanowienia wydawanego w przedmiocie prawa pomocy musi odpowiadać wymogom uzasadnienia wyroku określonym w mającym odpowiednie zastosowanie art. 141 § 4 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie zostało ono natomiast sporządzone wadliwie, ponieważ Sąd nie przedstawił własnych ustaleń faktycznych, ograniczając się tylko do wymienienia przedstawionych przez skarżącego dowodów i podniesionych przez niego twierdzeń. Nie wskazał w szczególności, czy daje wiarę dowodom przedstawionym przez skarżącego, a mającym wykazać, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwa domowe. Nie wskazał jakie skarżący ma dochody i jakie wydatki i czy środki finansowe jakimi dysponuje skarżący umożliwiają mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku został zobowiązany, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocenić dowody przedstawione przez skarżącego, dać temu wyraz w uzasadnieniu poprzez wskazanie faktów, które uzna za udowodnione oraz aby tak ustaloną podstawę faktyczną odnieść do wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W złożonych na wezwanie sądu oraz z własnej inicjatywy dokumentach wnioskodawca wskazał, że zajmując wydzielone w jego domu mieszkanie o pow. 10 m², prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, poza ½ domu nie posiada żadnego innego majątku ani oszczędności, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1366,86 zł (po potrąceniach egzekucyjnych), z czego opłaca przypadającą mu cześć rachunków za gaz, prąd i wodę. Wnioskodawca wskazał na swój na podeszły wiek i zły stan zdrowia, o który - z uwagi na brak środków - nie może należycie zadbać (nie wykupuje leków). Wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami, którzy żyją w faktycznej separacji, od 1998 r. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej oraz że zawarty z żoną K. w 1996 r. związek małżeński obie strony traktowały jako rodzaj przynoszącego obopólne korzyści kontraktu (pomoc w remoncie domu, pomoc w opiece nad chorą matką, zapewnienie mieszkania) i nigdy nie został on skonsumowany. Małżonkowie nie mają wspólnych dzieci. Ich stosunki są wyłącznie przyjacielskie. Zamieszkują w jednym domu w wydzielonych na podstawie zawartej pomiędzy sobą umowy mieszkaniach, zapewniając jednocześnie warunki mieszkaniowe swoim dzieciom z poprzednich związków. Pani K.L. zajmuje połowę domu wraz z córką. Druga połowa domu, do korzystania z której uprawniony jest pan W. została podzielona na 2 mieszkania: 10 - metrowe zajmowane przez wnioskodawcę oraz 45 metrowe zajmowane do niedawna przez rodzinę jego syna, a obecnie córkę i zięcia wnioskodawcy. W trakcie niniejszego postępowania W. i K.L. wystąpili do sądu cywilnego o orzeczenie separacji, nie chcąc aby brak oficjalnego usankcjonowania sytuacji, w której się od dawna znajdują, uniemożliwił W.L. dostęp do sądu. Sepracja małżonków została orzeczona przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia [...]., sygn. akt [...], prawomocnym od dnia 4 sierpnia 2009 r. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku i ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania obejmujących koszty sądowe oraz koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd uznając, że W.L. nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania wziął pod uwagę, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, które samodzielnie utrzymuje z emerytury w wysokości 1366 zł. Miesięczne obciążenia związane z domem wynoszą około 150 zł, obejmując opłaty za prąd, wodę i gaz. Dodatkowo wnioskodawca ponosi roczną opłatę 129 zł z tytułu podatku od nieruchomości. Mając na względzie powyższe, należało uznać, że pozostała kwota jaką dysponuje wnioskodawca jest niewystarczająca dla zaspokojenie podstawowych potrzeb schorowanej osoby w starszym wieku, tak w zakresie wyżywienia, jak i ochrony zdrowia. Wnioskodawca - jak oświadczył - już teraz nie posiada środków pozwalających mu na właściwe leczenie. W obecnej sytuacji wygospodarowanie dodatkowych środków na opłacenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jest zatem w ocenie Sądu obiektywnie niemożliwe. Trzeba przy tym zauważyć, że możliwości takiej nie daje wnioskodawcy posiadany przez niego majątek w postaci domu w P. Jak wyjaśnił wnioskodawca dom ten jest zamieszkiwany przez rodzinę jego i jego żony, wobec czego nie ma on możliwości swobodnego rozporządzania tym majątkiem, przykładowo poprzez wynajem części domu. Sąd podziela stanowisko, że na małżonkach, dopóki nie zostanie orzeczony rozwód lub separacja, ciąży obowiązek alimentacyjny. W przedmiotowej sprawie, obowiązek ten wygasł, ponieważ w konsekwencji złożonego przez K.L. i W.L. pozwu, postanowieniem z dnia [...] Sąd Okręgowy orzekł separację małżonków. W ocenie Sądu orzeczona sepracja potwierdziła tym samym, że z uwagi na specyficzny charakter relacji jaki istniał pomiędzy małżonkami wnioskodawca nie miał i w dalszym ciągu nie ma możliwości otrzymania pomocy finansowej od żony. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.