I SA/Gd 635/09

Dnia 11 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 czerwca 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 5 października 2009 r. T.B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Zarządzeniem z dnia 13 października 2009 r. T.B. został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich złożonych przez niego i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2008 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, zaświadczenia od jego pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń, oświadczenia jego małżonki w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia jego małżonki w przedmiocie źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających tę wysokość (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu/poniesionej straty, ostatniego odcinka świadczenia rentowego), a w przypadku nieuzyskiwania przez małżonkę wnioskodawcy dochodów – dokumentu (decyzji, zaświadczenia odpowiedniego organu) potwierdzającego, że posiada ona obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących aktualną wysokość zadłużenia wnioskodawcy lub jego małżonki (wobec Skarbu Państwa, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów) oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył zaświadczenie od pracodawcy o dochodach z dnia 9 listopada 2009 r., odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 6 maja 2009 r. oraz oświadczenie z dnia 5 listopada 2009 r., w którym podał, że nie ma możliwości udostępnienia danych dotyczących swojej małżonki, gdyż odmawia mu ona ich ujawnienia. Wskazał też, że w jego ocenie brak podstaw prawnych do kwestionowania umowy majątkowej małżeńskiej i prowadzenia postępowania względem jego żony oraz że uważa, iż złożone przez niego oświadczenie na druku PPF jest wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia T.B. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że w jego ocenie przedłożone dokumenty są wystarczające do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał przy tym, że z uwagi na istniejący ustrój rozdzielności majątkowej nie miał możliwości udostępnienia danych dotyczących jego małżonki. Dodatkowo zaznaczył, że na podstawie składanych przez siebie dokumentów był zwalniany przez NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek T.B. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 13 października 2009 r. (doręczonym w dniu 2 listopada 2009 r.) zobowiązał T.B. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi wnioskodawca złożył zaświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów oraz majątkową umowę małżeńską, uchylając się od przedłożenia pozostałych wymaganych dokumentów i oświadczeń. Powyższą dokumentację oraz złożone oświadczenie nie sposób jednak uznać za wystarczające do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany T.B., jest niezbędne do prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy (wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wnioskodawca nie tylko pominął kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jego małżonki, ale również nie przedłożył dowodów dotyczących jego sytuacji finansowej, tj. dokumentów potwierdzających obecny stan zadłużenia względem banków, urzędu skarbowego i innych podmiotów, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych, dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania. W tej sytuacji, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że T.B. dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny przedstawić swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Należy przy tym zauważyć, że uprzednie zwalnianie wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w oparciu o przedkładane przez niego oświadczenia i dokumenty, nie uzasadnia samo w sobie przyznania prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie. Postanowienia jakie zostały dotychczas wydane przez sąd administracyjny, zapadły po dokonaniu oceny stanu majątkowego wnioskodawcy w dacie ich wydania. Nie może natomiast budzić wątpliwości, że sytuacja ta do chwili obecnej mogła ulec zmianie - zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść wnioskodawcy. Prawidłowa jej ocena w każdym wypadku musi więc odbywać się z uwzględnieniem aktualnego stanu majątkowego, a do dokonania tej oceny niezbędne jest dysponowanie pełnymi danymi o sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.